TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
SÜLEYMAN ARAÇ BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2015/7985)
Karar Tarihi: 20/9/2018
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan
:
Engin YILDIRIM
Üyeler
:
Recep KÖMÜRCÜ
Celal Mümtaz AKINCI
Rıdvan GÜLEÇ
Recai AKYEL
Raportör Yrd.
:
Gizem Ceren DEMİR KOŞAR
Başvurucu
:
Süleyman ARAÇ
Vasi
:
Eşref ARAÇ
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvuru, ceza infaz kurumunda müşahede odasında tutmasırasındaki koşullar nedeniyle kötü muamele yasağının ihlal edildiği iddiasınailişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 13/5/2015 tarihinde yapılmıştır.
3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan önincelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.
4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölümtarafından yapılmasına karar verilmiştir.
III. OLAY VE OLGULAR
5. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgiliolaylar özetle şöyledir:
6. Başvurucu, Adana F Tipi Ceza İnfaz Kurumunda (Ceza İnfazKurumu) hükümlü olarak bulunmakta iken başka bir hükümlü ile kavga ettiğigerekçesiyle hakkında 11 gün hücreye koyma cezası verilmiştir. Aldığı disiplincezası kapsamında 6/12/2013 tarihinde müşahede odasına konulan başvurucu9/12/2013 tarihine kadar bu odada tutulmuştur.
7. Başvurucunun annesi B.A., Adalet Bakanlığı Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğüne dilekçe göndererek oğlununCeza İnfaz Kurumunda darbedildiğini ve kötü muameleyemaruz kaldığını bildirmiştir. Adalet Bakanlığı Ceza ve TevkifevleriGenel Müdürlüğü tarafından evrak Adana Cumhuriyet Başsavcılığına iletilmiştir.
8. Adana Cumhuriyet Başsavcılığınca mağdur olarak beyanı alınanbaşvurucu; kavgaya karışmış olması nedeniyle hakkında disiplin cezasıverildiğini, disiplin cezası kapsamında müşahede odasına konulduğunu, kronik anal fissürrahatsızlığı bulunması nedeniyle müşahede odasına konulmasının uygunolmadığını, bu odada tutulduğu sürede kendisine diyetine uygun yemek ileilaçlarının ve temizlik için gerekli malzemelerin verilmediğini, hastalığınarağmen yeterli iç çamaşırı temin edilmediğini, bu nedenle anal bölgesindekirahatsızlığın arttığını belirtmiştir.
9. Adana Cumhuriyet Başsavcılığınca Ceza İnfaz Kurumunda görevlipersonel hakkında görevi kötüye kullanma suçundan yürütülen soruşturmada25/11/2014 tarihinde, başvurucunun müşahede odasında tutulmasında hukukaaykırılık bulunmadığı, Ceza İnfaz Kurumundan verilen cevap yazısından bu süredediyetine uygun yemek ve ilaçlarının kendisine verildiğinin anlaşıldığı, şüphelipersonel hakkında görevlerini kötüye kullandıklarına dair kamu davasınınaçılmasını gerektirir delil bulunmadığı gerekçeleriyle kovuşturmaya yer olmadığınakarar verilmiştir.
10. Başvurucunun itirazı üzerine dosyayı inceleyen Adana 4. SulhCeza Hâkimliği 22/12/2014 tarihinde, Ceza İnfaz Kurumu idaresi tarafındanbaşvurucuya diyetine uygun yemek ve reçeteli ilacının verildiği belirtilmekteise de diyet yemek olarak ne verildiği, ilaç olarak hangi ilaçların verildiğikonusunda bir açıklamanın olmadığı, ayrıca müştekinin imzasının da bututanaklarda yer almadığı, bu hâliyle sonradan düzenlendiği intibaınıuyandırdığı, bu sebeple tutanak altında imzaları bulunan görevlilerindinlenmesi, Ceza İnfaz Kurumu dosyalarının getirtilerek diyet yemeği, ilaç vemalzeme verilmesi ile ilgili olarak belgelerin bulunup bulunmadığınınaraştırılması, başvurucunun diyet yemeği yememesi ve reçeteye bağlanan ilaç ilemalzemeleri kullanmamasından kaynaklanan ne tür sorunlar yaşadığı konusundarapor alınması gerektiği belirtilerek takipsizlik kararının kaldırılmasınakarar vermiştir.
11. Adana Cumhuriyet Başsavcılığınca yeniden yapılansoruşturmada, Ceza İnfaz Kurumu personelinin beyanları ve sağlık raporualınmıştır. Buna göre Ceza İnfaz Kurumu personelinin özetle müşahede odasındatabak, çatal verilmesinin yasak olması nedeniyle başvurucunun her zamanki diyetyemeğinin tabak yerine kepekli ekmek içine konularak verildiğini, ilaçlarınınve gerekli malzemenin temin edildiğini ancak bunlara yönelik başvurucudan imzaalma gibi bir usulün bulunmadığını, herhangi kasıtlı bir davranışlarınınolmadığını beyan ettikleri anlaşılmaktadır.
12. Başvurucu hakkında alınan 17/2/2015 tarihli sağlıkraporunda, başvurucunun lifli ve posalı gıdalar almasının uygun olduğu,hastanın kabızlık şikâyetinin tamamen diyetle ilişkilendirilmediği, analkanalda hafif darlık olduğunun düşünüldüğünün belirtildiği anlaşılmaktadır.
13. Yapılan araştırma sonucunda Adana Cumhuriyet Başsavcılığınca25/2/2015 tarihinde, başvurucuya diyet yemeği ve ilaç veren personelinifadesinin alındığı, kurumda bulunan hükümlü ve tutuklulara verilen ilaç veyemeklerin imza karşılığı kendilerine verileceğine ilişkin bir hükümbulunmadığı, kurum tarafından düzenlenen bilgi notu ile ilaç ve yemeğe ilişkintutanak örneklerinin dosyaya alındığı, başvurucu hakkında alınan sağlıkraporunda hastanın şikâyetlerinin tamamen diyetle ilişkilendirilmediğininbelirtildiği, şüpheli personel hakkında kamu davasının açılmasını gerektirirdelil bulunmadığı gerekçeleriyle kovuşturmaya yer olmadığına dair kararverilmiştir.
14. Başvurucunun itirazı, Adana 5. Sulh Ceza Hâkimliğinin8/4/2015 tarihli kararıyla, kovuşturmaya yer olmadığına dair kararın usul veyasaya uygun olduğu, kararda belirtilen gerekçelerin yerinde olduğugerekçesiyle reddedilmiştir.
15. Anılan karar başvurucuya 21/4/2015 tarihinde tebliğ edilmiş,başvurucu 13/5/2015 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.
IV. İLGİLİ HUKUK
16. 16/5/2001 tarihli ve 4675 sayılı İnfaz Hâkimliği Kanunu'nun"İnfaz hâkimliklerinin görevleri"kenar başlıklı 4. ve "İnfaz hâkimliğineşikâyet ve usulü" kenar başlıklı 5. maddeleri şöyledir:
" MADDE 4. – İnfaz hâkimlikleriningörevleri şunlardır :
1. Hükümlü ve tutukluların ceza infazkurumları ve tutukevlerine kabul edilmeleri, yerleştirilmeleri,barındırılmaları, ısıtılmaları ve giydirilmeleri, beslenmeleri, temizliklerininsağlanması, bedensel ve ruhsal sağlıklarının korunması amacıyla muayene vetedavilerinin yaptırılması, dışarıyla ilişkileri, çalıştırılmaları gibi işlemveya faaliyetlere ilişkin şikâyetleri incelemek ve karara bağlamak.
2. Hükümlülerin cezalarının infazı, müşahedeyetâbi tutulmaları, açık cezaevlerine ayrılmaları, izin, sevk, nakil vetahliyeleri; tutukluların sevk ve tahliyeleri gibi işlem veya faaliyetlereilişkin şikâyetleri incelemek ve karara bağlamak.
3. Hükümlü ve tutuklular hakkında alınandisiplin tedbirleri ve verilen disiplin cezalarının kanun, tüzük veyayönetmelik hükümleri ile genelgelere aykırı olduğu iddiasıyla yapılanşikâyetleri incelemek ve karara bağlamak.
4. Ceza infaz kurumları ve tutukevleri izlemekurullarının kendi yetki alanlarına giren ceza infaz kurumları vetutukevlerindeki tespitleri ile ilgili olarak düzenleyip intikal ettirdikleriraporları inceleyerek, varsa şikâyet niteliğindeki konular hakkında kararvermek.
5. Kanunlarla verilen diğer görevleri yapmak.
Kanunlarda başka bir yargı merciine bırakılankonulara ilişkin hükümler saklıdır.
MADDE 5. – Ceza infaz kurumları vetutukevlerinde hükümlü ve tutuklular hakkında yapılan işlemler veya bunlarlailgili faaliyetlerin kanun, tüzük ve yönetmelik hükümleri ile genelgelereaykırı olduğu gerekçesiyle bu işlem veya faaliyetlerin öğrenildiği tarihtenitibaren onbeş gün, her halde yapıldığı tarihtenitibaren otuz gün içinde şikâyet yoluyla infaz hâkimliğine başvurulabilir.
Şikâyet, dilekçe ile doğrudan doğruya infazhâkimliğine yapılabileceği gibi; Cumhuriyet başsavcılığı veya ceza infaz kurumuve tutukevi müdürlüğü aracılığıyla da yapılabilir. İnfaz hâkimliği dışındayapılan başvurular hemen ve en geçüç gün içinde infazhâkimliğine gönderilir. Sözlü yapılan şikâyet, tutanağa bağlanır ve bir suretibaşvurana verilir.
Şikâyet yoluna, kendisi ile ilgili olmakkaydıyla hükümlü veya tutuklu ya da eşi, anası, babası, ayırt etme gücüne sahipçocuğu veya kardeşi, müdafii, kanunî temsilcisi veyaceza infaz kurumu ve tutukevi izleme kurulu başvurabilir.
Şikâyet yoluna başvurulması, yapılan işlemveya faaliyetin yerine getirilmesini durdurmaz. Ancak, infaz hâkimi giderilmesigüç veya imkansız sonuçların doğması ve işlem veyafaaliyetin açıkça hukuka aykırı olması koşullarının birlikte gerçekleşmesidurumunda işlem veya faaliyetin ertelenmesine veya durdurulmasına kararverebilir."
V. İNCELEME VE GEREKÇE
17. Mahkemenin 20/9/2018 tarihinde yapmış olduğu toplantıdabaşvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Başvurucunun İddiaları
18. Başvurucu; kronik anal fissür hastası olması nedeniyle müşahede odasınakonulmasının hukuka aykırı olduğunu, hastalığı nedeniyle özel bir diyetuygulaması gerektiğini, ilaç kullanması ve beden temizliğine dikkat etmesi gerektiğini,bu konuda kendisine gerekli imkânların sağlanmasının ve fazladan iç çamaşırıverilmesinin tıbbi bir zorunluluk olduğunu ancak müşahede odasında tutulduğu üçgün boyunca kendisine diyet yemek ve ilaçlarının verilmediğini, beden temizliğiiçin gerekli malzemelerin sağlanmadığını, ilgililerin bu konuda üzerine düşenyükümlülüğü yerine getirmemesi nedeniyle hastalığına bağlı şikâyetlerinde artışolduğunu, yaptığı şikâyet üzerine ise yeterli soruşturma yapılmaksızınkovuşturmaya yer olmadığına dair karar verildiğini belirterek kötü muameleyasağı ile etkili başvuru haklarının ihlal edildiğini ileri sürmektedir.
B. Değerlendirme
19. Anayasa’nın 17. maddesinin üçüncü fıkrası şöyledir:
“Kimseye işkence ve eziyet yapılamaz; kimseinsan haysiyetine bağdaşmayan bir cezaya veya muameleye tabi tutulamaz.”
20. Anayasa’nın 148. maddesinin dördüncü fıkrası şöyledir:
“Başvuruda bulunabilmek için olağan kanunyollarının tüketilmiş olması şarttır.”
21. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa MahkemesininKuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un “Bireysel başvuru hakkı” kenar başlıklı 45. maddesinin (2)numaralı fıkrası şöyledir:
“(2) İhlale neden olduğu ileri sürülen işlem,eylem ya da ihmal için kanunda öngörülmüş idari ve yargısal başvuru yollarınıntamamının bireysel başvuru yapılmadan önce tüketilmiş olması gerekir.”
22. Anılan Kanun’un 45. maddesinin (2) numaralı fıkrasında yerverilen kanun yollarının tüketilmesi koşulu, bireysel başvurunun temel hakihlallerini önlemek için son ve olağanüstü bir çare olmasının doğal sonucudur.Diğer bir ifadeyle temel hak ihlallerini öncelikle idari makamların ve derecemahkemelerinin gidermekle yükümlü olması, kanun yollarının tüketilmesi koşulunuzorunlu kılmaktadır (Necati Gündüz ve RecepGündüz, B. No: 2012/1027, 12/2/2013, § 20).
23. Temel hak ve özgürlüklere saygı, devletin tüm organlarınınanayasal ödevi olup bu ödevin ihmal edilmesi nedeniyle ortaya çıkan hakihlallerinin düzeltilmesi, idari ve yargısal makamların görevidir. Bu nedenletemel hak ve özgürlüklerin ihlal edildiği iddialarının öncelikle derecemahkemeleri önünde ileri sürülmesi, bu makamlar tarafından değerlendirilmesi vebir çözüme kavuşturulması esastır (Ayşe Zıraman ve Cennet Yeşilyurt, B. No: 2012/403,26/3/2013, § 16).
24. Bu nedenle Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru, iddiaedilen hak ihlallerinin yetkili idari ve yargısal mercilerce düzeltilmemesihâlinde başvurulabilecek ikincil nitelikte bir kanun yoludur. Bireysel başvuruyolunun ikincil niteliği gereği, Anayasa Mahkemesine bireysel başvurudabulunabilmek için öncelikle olağan kanun yollarının tüketilmesi zorunludur. Builke uyarınca başvurucunun Anayasa Mahkemesi önüne getirdiği şikâyetiniöncelikle ve süresinde yetkili idari ve yargısal mercilere usulüne uygun olarakiletmesi, bu konuda sahip olduğu bilgi ve kanıtlarını zamanında bu makamlarasunması, aynı zamanda bu süreçte dava ve başvurusunu takip etmek için gerekliözeni göstermiş olması gerekir (Ayşe Zıraman ve Cennet Yeşilyurt, § 17).
25. Somut olayda başvurucunun aldığı disiplin cezasınınuygulanması sırasında sağlık problemlerine uygun koşulların sağlanmamasındanşikâyetçi olduğu anlaşılmaktadır. Başvurucunun müşahede odasında tutmasırasında diyetine uygun yemek verilmediği, ilaçlarının ve gerekli temizlikmalzemelerinin temin edilmediği iddiası bulunmaktadır. Başvurucu, anılanmuamelenin kasıtlı şekilde gerçekleştirildiğine ilişkin bir iddia da ilerisürmemiştir.
26. Yukarıda belirtilen 4675 sayılı Kanun'un ilgili maddelerigereğince başvurucunun dile getirdiği tüm şikâyetlerini İnfaz Hâkimliğineiletilebileceği ve sağlığı üzerinde olumsuz etki doğurduğunu ileri sürdüğüuygulamaya derhal son verilmesini ya da koşulların hastalığına uygun halegetirilmesini isteyebileceği anlaşılmaktadır.
27. Başvuru formu ve eklerinden söz konusu temel hak ihlaliiddialarına ilişkin olarak başvurucunun İnfaz Hâkimliğine başvuruda bulunduğuanlaşılamamıştır.
28. Başvuruya konu olay ve şikâyetler dikkate alındığında anılanyolun başvurucunun şikâyetleri açısından telafi imkânına sahip ve bir çözümsağlayabilecek nitelikte olmadığını söyleyebilmeyi mümkün kılan bir sebep debulunmadığından başvuru yollarının tüketilmesi kuralına istisna tanınmasınıgerektiren bir durumun da olmadığı görülmektedir (Didem Tütenk, B. No: 2013/7525,10/6/2015, §§ 40, 41).
29. Açıklanan gerekçelerle başvurunun diğer kabul edilebilirlikkoşulları yönünden incelenmeksizin başvuruyollarının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemezliğine kararverilmesi gerekir.
V. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Kötü muamele yasağının ihlal edildiğine ilişkin iddianın başvuru yollarının tüketilmemiş olmasınedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
B. Yargılama giderinin başvurucu üzerinde BIRAKILMASINA20/9/2018 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.