TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
SÜREYYA KIRAN VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2015/1782)
Karar Tarihi: 21/3/2019
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan
:
Burhan ÜSTÜN
Üyeler
:
Serdar ÖZGÜLDÜR
Serruh KALELİ
Hasan Tahsin GÖKCAN
Kadir ÖZKAYA
Raportör Yrd.
:
Halil İbrahim DURSUN
Başvurucular
:
1. Süreyya KIRAN
2. Elvan KIRAN
3. Nurcan KIRAN
4. Nurgül KIRAN
5. Rojin KIRAN
6. Şevin KIRAN
Vekili
:
Av. Bilal ÇALIŞIR
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvuru, iş kazası sonucu meydana gelen ölüm olayı üzerineişyeri yetkilileri hakkında başlatılan ceza soruşturmasının ve işverenleraleyhine açılan tazminat davasının uzun sürmesi nedeniyle makul süredeyargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. 2015/1782 numaralı bireysel başvuru 23/1/2015 tarihinde,2015/3227 numaralı bireysel başvuru ise 18/2/2015 tarihinde yapılmıştır.
3. Başvurular, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılanön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.
4. 2015/3227 numaralı başvuru dosyasının konu ve kişi yönündenhukuki irtibat nedeniyle 2015/1782 numaralı başvuru dosyası ilebirleştirilmesine, incelemenin 2015/1782 numaralı başvuru dosyası üzerindenyapılmasına ve 2015/3227 numaralı başvuru dosyasının kapatılmasına kararverilmiştir.
5. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölümtarafından yapılmasına karar verilmiştir.
6. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik veesas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.
7. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına(Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüş bildirmemiştir.
III. OLAY VE OLGULAR
8. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgiliolaylar özetle şöyledir:
9. İlk başvurucunun eşi ve diğer başvurucuların babası A.K., Y.Teknik İnşaat Cephe Sistemleri San. ve Tic. Ltd. Şti. isimli bir şirkette işçiolarak çalışmakta iken 4/6/2008 tarihinde geçirdiği bir iş kazası sonucu ağırşekilde yaralanmış ve gördüğü tüm tedavilere rağmen kurtarılamayarak 19/6/2008tarihinde yaşamını yitirmiştir.
10. A.K.nınyaşamını yitirmesine neden olan iş kazası, Toplu Konut İdaresi Başkanlığı(TOKİ) tarafından K. İnş. San. Tarım ve Hayvancılık Tic. A.Ş. ile A. G. Yapıİnş. Mad. San. ve Tic. Ltd. Şti. adlı şirketlere inşa ettirilen konutlarınyapımı sırasında B. İnş. Müh. Mak. ve Müş. Ltd. Şti.ne ait makaralıgırgır vincin Y. Teknik İnşaat Cephe Sistemleri San. ve Tic. Ltd. Şti. işçisiolan A.K.nın üzerine düşmesisonucu gerçekleşmiştir.
A. Olay HakkındaYürütülen Ceza Soruşturması Süreci
11. Olay hakkında resen başlatılan ceza soruşturması kapsamındaKüçükçekmece Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından çeşitli araştırmalar yapılmışve bilirkişi raporu alınmıştır. Küçükçekmece Cumhuriyet Başsavcılığı, yaptığıaraştırmalar neticesinde yukarıda adı geçen şirketlerin bazı yetkililerihakkında taksirle ölüme neden olma suçundan 30/7/2008 tarihinde iddianamedüzenlemiştir. İddianamenin kabul edilmesiyle Küçükçekmece 1. Asliye CezaMahkemesinde kamu davası açılmıştır.
12. Başvurucular, katılan taraf olarak davayı takip etmişlerdir.
13. Küçükçekmece 1. Asliye Ceza Mahkemesi, kovuşturma aşamasındaçeşitli araştırmalar yapmış ve İstanbul Teknik Üniversitesinden bir bilirkişiraporu almıştır.
14. Küçükçekmece 1. Asliye Ceza Mahkemesi 13/11/2012 tarihinde,dava dosyasındaki bilgi ve belgeleri dikkate alarak olayda asli kusurluolduğunu değerlendirdiği K. İnş. San. Tarım ve Hayvancılık Tic. A.Ş.nin şantiyeden sorumlu mühendisi olan Ö.T.nin 2 yıl 1 ay hapis cezası ile tecziye edilmesine vebu hapis cezanınbir gün karşılığının 30 TL'den parayaçevrilerek 22.800 TL adli para cezası ile cezalandırılmasına karar vermiştir.Küçükçekmece 1. Asliye Ceza Mahkemesi ayrıca olayda tali kusurlu olduğunudeğerlendirdiği B. İnş. Müh. Mak. ve Müş. Ltd. Şti. yetkilisi A.B. ve bu Şirketin işçisi K.İ.ile Y. Teknik İnşaat Cephe Sistemleri San. ve Tic. Ltd. Şti. yetkilisi E.Ö.nün 1 yıl 8 ay hapis cezasıile tecziye edilmesine ve bu cezalarınbir günkarşılığının 25 TL'den paraya çevrilerek 15.125 TL adli para cezası ile cezalandırılmalarınakarar vermiştir.
15. Bu kararı, E.Ö. ve A.B. temyiz etmiştir. Başvurucular ile E.Ö.ve A.B.dışındaki sanıklarise temyiz yoluna başvurmamışlardır.
16. Yargıtay 12. Ceza Dairesi 24/10/2014 tarihinde E.Ö. ve A.B.nin temyiz itirazlarının reddine karar vermiştir.
17. Başvurucular, olay hakkındaki tazminat davasının 24/12/2014tarihli duruşmasında Yargıtay 12. Ceza Dairesinin kararından haberdarolduklarını belirterek 23/1/2015 tarihinde 2015/1782 numaralı bireyselbaşvuruyu yapmışlardır.
B. Olay Hakkında AçılanTazminat Davası Süreci
18. Başvurucular, yakınlarının ölümünde kusurlarının bulunduğuiddiasıyla TOKİ, K. İnş. San. Tarım ve Hayvancılık Tic. A.Ş., A. G. Yapı İnş.Mad. San. ve Tic. Ltd. Şti., B. İnş. Müh. Mak. ve Müş. Ltd. Şti. ve Y. Teknik İnşaat Cephe Sistemleri San. veTic. Ltd. Şti. aleyhine 16/12/2008 tarihinde Bakırköy 1. İş Mahkemesindetazminat davası açmışlardır. Bu davada başvurucuların yanı sıra ölen kişininanne ve babası da davacı taraf sıfatıyla yer almıştır.
19. Bakırköy 1. İş Mahkemesi, olay hakkında çeşitli araştırmalaryapmış ve bilirkişi raporları almıştır. Mahkeme, belli bazı araştırmalarıyaptıktan sonra olay hakkındaki ceza davasını bekletici mesele yapmıştır.
20. Bakırköy 1. İş Mahkemesi, ceza davasının kesinleşmesiüzerine 24/12/2014 tarihinde dava dosyasında bulunan bilgi ve belgeleri dikkatealarak K. İnş. San. Tarım ve Hayvancılık Tic. A.Ş., A. G. Yapı İnş. Mad. San.ve Tic. Ltd. Şti. ile B. İnş. Müh. Mak. ve Müş. Ltd. Şti. aleyhine açılan maddi tazminat davasınınkabulüne karar vermiş ve başvurucular lehine toplam 372.681,23 TL madditazminata hükmetmiştir. Mahkeme, anılan davalılar hakkında açılan manevitazminat davasının ise kısmen kabulüne karar vererek başvurucular lehine150.000 TL manevi tazminata hükmetmiştir. Mahkeme TOKİ aleyhine açılan davanınreddine, Y. Teknik İnşaat Cephe Sistemleri San. ve Tic. Ltd. Şti. aleyhineaçılan davanın ise açılmamış sayılmasına karar vermiştir.
21. Başvurucular ile K. İnş. San. Tarım ve Hayvancılık Tic. A.Ş.anılan kararı temyiz etmişlerdir.
22. Başvurucular 18/2/2015 tarihinde 2015/3227 numaralı bireyselbaşvuruyu yapmışlardır.
23. Bireysel başvuru incelemesi devam ederken Yargıtay 21. HukukDairesi 18/1/2016 tarihinde anılan kararın düzeltilerek (vekâlet ücretineilişkin) onanmasına karar vermiştir.
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
24. Mahkemenin 21/3/2019 tarihinde yapmış olduğu toplantıdabaşvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Başvurucularınİddiaları
25. Başvurucular, başvuru yapmalarının nedeninin gerek olayhakkındaki ceza soruşturmasının gerekse olayla ilgili olarak açılan tazminatdavasının makul sürede tamamlanmaması olduğunu belirtmişlerdir. Başvurucular,ceza davasında verilen kararın kesinleşmesinin beklenmesi nedeniyle olayhakkında açılan tazminat davasının da sürüncemede kaldığını, tazminat davasınınsırf bu sebeple yaklaşık bir yıl uzadığını ifade etmişlerdir. Başvurucular,yakınlarının ölümü ile neticelen olayda yaklaşık yedi yıl adaletingerçekleşmesini beklediklerini belirtmişler; ayrıca yargılamaların süratlesonuçlanabilmesi için gerekli olan özenin gösterilmediğini iddia etmişlerdir.Başvurucular bu sebeplerle adil yargılanma hakkının, hukuki dinlenilmehakkının, usul ekonomisi ilkesinin ve makul sürede yargılanma hakkının ihlaledildiği ileri sürmüşlerdir.
B. Değerlendirme
26. Somut olayda başvurucular yaşam hakkının ihlal edildiğiyönünde bir iddiayı Anayasa Mahkemesi önünde dile getirmemişlerdir.Başvurucular, yaşamı koruma yükümlülüğü kapsamında kamu makamlarına herhangibir kusur atfetmedikleri gibi ölüm olayının meydana gelmesinde kamumakamlarının işçinin yaşamının korunması için gerekli olan düzenlemelerive/veya denetimi yapmadığı şeklinde bir iddia da ileri sürmemişlerdir. Kezabaşvurucular, derece mahkemelerince hükmedilen maddi ve manevi tazminatmiktarlarının mağduriyetlerini gidermediği yönünde açık bir iddia ilerisürmedikleri gibi olay hakkında açılan kamu davası sonucunda verilen cezalarınyetersiz olduğu yönünde bir şikâyette de bulunmamışlardır. Kaldı kibaşvurucular Küçükçekmece 1. Asliye Ceza Mahkemesi kararına karşı sanıklaraverilen cezaların yetersiz olduğu şeklinde bir itiraz ileri sürerek temyizyoluna başvurmamışlardır. Başvurucular, gerek cezasoruşturmasının gerekse tazminat davasının sadece uzun sürmesini başvuru konusuyapmışlardır. Bu sebeple başvurucuların tüm iddialarının makul süredeyargılanma hakkı kapsamında incelenmesi gerektiği değerlendirilmiştir.
1. Ceza YargılamasıBağlamında Makul Sürede Yargılanma Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia
27. Başvurucular, işyeri yetkilileri hakkında açılan cezadavasının uzun sürmesi nedeniyle makul sürede yargılanma hakkının ihlaledildiğini ileri sürmüşlerdir.
28. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa MahkemesininKuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 45. maddesinin (1) numaralıfıkrasına göre bireysel başvurunun incelenebilmesi için kamu gücü tarafındanihlal edildiği iddia edilen hakkın Anayasa’da güvence altına alınmış olmasınınyanı sıra Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi (Sözleşme) ve Türkiye’nin tarafolduğu Sözleşme'ye ek protokoller kapsamına dagirmesi gerekir. Anayasa ve Sözleşme’nin ortak koruma alanı dışında kalan hakihlali iddiasını içeren başvurular bireysel başvuru kapsamında değildir (Onurhan Solmaz, B. No: 2012/1049, 26/3/2013, §18).
29. Sözleşme’nin 6. maddesinde, adil yargılanmaya ilişkingüvencelerin medeni hak ve yükümlülükler ile ilgili uyuşmazlıkların ve bir suçisnadının esasının karara bağlanması esnasında geçerli olduğu belirtilerekhakkın kapsamı bu konularla sınırlandırılmıştır. Dolayısıyla bahsedilen hâllerdışında kalan adil yargılanma hakkının ihlali iddiasına dayanan başvurular,Anayasa ve Sözleşme kapsamı dışında kalacağından bireysel başvuruya konuolamaz. Bir ceza davasında üçüncü kişilerin cezalandırılmasını talep edenmağdur, suçtan zarar gören, şikâyetçi veya katılan sıfatını haiz kişilerSözleşme’nin 6. maddesinin koruma alanı dışında kalmaktadır (Onurhan Solmaz, §§ 23, 24).
30. Bu kuralın istisnaları, ceza davasında medeni hak talebineimkân veren bir sistemin benimsenmiş olması veya ceza davası sonucunda verilenkararın hukuk davası açısından etkili ya da bağlayıcı olması hâlleridir (Perez/Fransa, B. No: 47287/99,12/2/2004, § 70).4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun yürürlüğe girmesiile ceza muhakemesinde şahsi hak iddiasında bulunma imkânı ortadan kalkmıştır.Bu nedenle bir ceza davasında mağdur, suçtan zarar gören, şikâyetçi veyakatılan sıfatını haiz kişilerin yargılamanın uzun sürmesine ilişkin ihlaliddialarının adil yargılanma hakkı kapsamında değerlendirilmesi mümkündeğildir.
31. Somut olayda başvurucuların bu başlık altındaki iddialarınınadil yargılanma hakkı kapsamına girmediği anlaşılmaktadır.
32. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının diğer kabuledilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin konu bakımından yetkisizlik nedeniyle kabul edilemezolduğuna karar verilmesi gerekir.
2. Hukuk YargılamasıBağlamında Makul Sürede Yargılanma Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia
33. Başvurucular açtıkları maddi ve manevi tazminat davasınınuzun sürmesi nedeniyle makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğini ilerisürmüşlerdir.
34. Ferat Yüksel (B. No: 2014/13828, 12/9/2018, §26) kararında Anayasa Mahkemesi yargılamaların makul sürede sonuçlandırılmadığıya da yargı kararlarının geç veya eksik icra edildiği ya da hiç icra edilmediğiiddiasıyla 31/7/2018 tarihinden önce gerçekleştirilen bireysel başvurularailişkin olarak Adalet Bakanlığı İnsan Hakları Tazminat Komisyonu Başkanlığına(Tazminat Komisyonu) başvuru imkânının getirilmesine ilişkin yolu ulaşılabilirolma, başarı şansı sunma ve yeterli giderim sağlama kapasitesinin bulunupbulunmadığı yönlerinden inceleyerek bu yolun etkililiğini tartışmıştır.
35. Ferat Yüksel kararında özetle anılan başvuruyolunun kişileri mali külfet altına sokmaması ve başvuruda kolaylık sağlaması nedenleriyleulaşılabilir olduğu, düzenleniş şekli itibarıyla ihlal iddialarına makul birbaşarı şansı sunma kapasitesinden mahrum olmadığı ve tazminat ödenmesine imkântanıması ve/veya bu mümkün olmadığında başka türlü telafi olanakları sunmasınedenleriyle potansiyel olarak yeterli giderim sağlama imkanına sahip olduğuhususunda değerlendirmelerde bulunulmuştur (Ferat Yüksel, §§ 27-34). Bu gerekçeler doğrultusunda AnayasaMahkemesi, ilk bakışta ulaşılabilir olan ve ihlal iddialarıyla ilgili başarışansı sunma ve yeterli giderim sağlama kapasitesi olduğu görülen TazminatKomisyonuna başvuru yolu tüketilmeden yapılan başvurunun incelenmesininbireysel başvurunun ikincil niteliğiile bağdaşmayacağı sonucuna vararak başvuru yollarının tüketilmemiş olmasınedeniyle kabul edilemezlik kararı vermiştir (Ferat Yüksel, §§ 35, 36).
36. Mevcut başvurunun bu kısmı yönünden söz konusu karardanayrılmayı gerektiren bir durum bulunmamaktadır.
37. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniylekabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.
V. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. 1. Ceza yargılaması bağlamında makul sürede yargılanmahakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın konubakımından yetkisizlik nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
2. Hukuk yargılaması bağlamında makul sürede yargılanma hakkınınihlal edildiğine ilişkin iddianın başvuruyollarının tüketilmemesi nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
B. Yargılama giderlerinin başvurucular üzerinde BIRAKILMASINA21/3/2019 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.