TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
TARGAN TOLGA YUNGUL BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2013/1386)
Karar Tarihi: 16/4/2015
R.G.Tarih- Sayı: 13/7/2015-29415
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan
:
Alparslan ALTAN
Üyeler
:
Recep KÖMÜRCÜ
Engin YILDIRIM
Celal Mümtaz AKINCI
Muammer TOPAL
Raportör
:
Akif YILDIRIM
Başvurucu
:
Targan Tolga YUNGUL
I. BAŞVURUNUNKONUSU
1. Başvurucu, idarenin cevapyazısı ve ekleri kendisine tebliğ edilmeden hakkındaki idari para cezasınıniptali yönündeki talebinin reddine karar verildiğini belirterek, Anayasa'nın36. maddesinde belirtilen adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüş,yeniden yargılanma talebinde bulunmuştur.
II. BAŞVURUSÜRECİ
2. Başvuru, 13/2/2013tarihinde İstanbul Anadolu 19. Sulh Ceza Mahkemesi vasıtasıyla yapılmıştır.İdari yönden yapılan ön incelemede başvurunun Komisyona sunulmasına engel bir durumununbulunmadığı tespit edilmiştir.
3. İkinci Bölüm BirinciKomisyonunca, 30/1/2014 tarihinde kabul edilebilirlikincelemesi Bölüm tarafından yapılmak üzere dosyanın Bölüme gönderilmesine kararverilmiştir.
4. Bölüm Başkanı tarafından 19/6/2014 tarihli ara kararı gereğince başvurunun, kabuledilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına ve bir örneğinin görüşiçin Adalet Bakanlığına gönderilmesine karar verilmiştir.
5. Adalet Bakanlığının 22/7/2014 tarihli görüşü başvurucuya tebliğ edilmiş olup,başvurucu 11/8/2014 havale tarihli beyan dilekçesini on beş günlük yasal süresiiçinde sunmuştur.
III. OLAY VEOLGULAR
A. Olaylar
6. Başvuru formu ve eklerindeifade edildiği şekliyle olaylar özetle şöyledir:
7. Başvurucuya ait çaypaketleme faaliyeti yapan işletmede 24/4/2012tarihinde Gıda, Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü yetkilileri tarafından yapılandenetimlerde alınan numunelerin analiz sonuçlarına göre ürüne ait rutubetmiktarının Türk Gıda Kodeksine aykırı olduğu tespit edilmiş ve 5996 sayılıKanun'un 40. maddesinin (d) bendine aykırılık nedeniyle 11.875 TL idari paracezası uygulanmıştır.
8. Başvurucu tarafından bahsekonu para cezasının kaldırılması için Üsküdar 3. Sulh Ceza Mahkemesine başvurudabulunulmuş ve Mahkemece 16/11/2012 tarihli ve 2012/621 D. İş sayılı karar ile “yapılan incelemede itirazcının yapılan kontrol veinceleme sonucunda … üründenalınan muayene ve analiz sonuçlarında rutubet çıkmasından dolayı ceza tutanağıdüzenlendiği, başvuranın itirazlarının haklı nedenlere dayanmadığı, eylemininsabit olduğu, tüm dosya kapsamından anlaşıldığı” gerekçesiylebaşvurunun reddine karar verilmiştir.
9. İdarenin Mahkemeyegönderdiği cevap yazısının ilgili kısmı şöyledir:
“18. 04.2012 tarihinde Asayiş Büro Amirliği’ninB.05.1.EGM.4.34-41137 yazısına istinaden … adresinde faaliyet gösteren işletmede Bakanlığımıza kayıtişlemleri yaptırılmadan "çay paketleme" faaliyeti yaptığı tespitedilmiş ve yed-i emin tutanağı ile ürünlere el konulmuştur (Ek-1); Savcılıkmakamı isteği üzerine (Ek-2) 24.04.2012 tarihinde Çekmeköyİlçe, Gıda ve Hayvancılık Müdürlüğü denetim ve kontrol elemanları tarafındangerçekleştirilen kontrol ve denetim sonucunda numune alınmış olup İl Kontrol Laboratuar’ına gönderilmiştir (Ek-3). İstanbul Gıda KontrolLaboratuar Müdürlüğü 21.05.2012 tarih ve 201207393 Rapor No'lu"Muayene ve Analiz Rapor"u ile belirtilennumunelerin analiz sonucunda "Rutubet ve Ham Selüloz" bakımından TürkGıda Kodeksi'ne uygun olmadığı tespit edilmiştir(Ek-4).
….
Ankara Gıda Kontrol LaboratuarMüdürlüğü'ne gönderilen (Ek-9) "şahit numune"sinin19.07.2012 tarih ve 8352 sayılı raporunda numunelerin analiz sonuçlarınındeğerlendirilmesi sonucunda; Çekmeköy İlçe Gıda,Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü'nün 23.07.2012 tarih ve 1121 sayılı yazısı ileürüne ait rutubet miktarının Türk Gıda Kodeksi'neaykırı olduğu tespit edildiği bildirilmesi üzerine (Ek-10) İlçe Müdürlüğümüzün09.08.2012 tarih ve 2012/08-01 sayılı kararı ile söz konusu firmaya 5996 SayılıKanunun 40. maddesinin (d) bendine aykırı olarak; Türk Gıda Kodeksi Siyah ÇayTebliği'nde belirtilen değerin üstünde olduğunun tespit edilmesinden dolayı 1.1875 TL idari yaptırım uygulanmış (Ek-11) ve 09.08.2012tarihli 1594 sayılı İlçe Müdürlüğümüz yazısı ile bildirilmiş (Ek-12) ,27.08.2012 tarihinde de firmaya tebliğ edilmiştir (Ek-13).
İlçe Müdürlüğümüz 10.08.2012 tarih ve 1612 sayılı yazısı ilede Çekmeköy İlçe Gıda, Tarım ve HayvancılıkMüdürlüğü'ne yapılan idari yaptırım ile ilgili bilgi verilmiştir (Ek-14)...”
10. Başvurucu, bu karar aleyhineÜsküdar 5. Asliye Ceza Mahkemesine itirazda bulunmuş, Mahkemenin 28/12/2012 tarihli ve 2012/273 D. İş sayılı kararı ileitirazın reddine karar verilmiştir.
11. Başvurucu, idarenin cevapyazısının tarafına tebliğ edilmediği ve bu şekilde kendisini savunma imkânındanmahrum kaldığı yönündeki şikâyetlerini itiraz mercii olan Asliye CezaMahkemesinde de ileri sürmüş, Mahkemece bu hususta bir değerlendirmeyapılmamıştır.
12. İtirazın reddi kararı,başvurucuya 15/1/2013 tarihinde tebliğ edilmiştir.
13. Başvurucu, 13/2/2013 tarihinde süresi içinde bireysel başvurudabulunmuştur.
B. İlgiliHukuk
14. 11/6/2010 tarihli ve 5996 sayılıVeteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu’nun “Gıda ve yem güvenilirliği şartları” başlıklı21. maddesinin (5) numaralı fıkrası şöyledir:
“Gıda kodeksine aykırı gıda ve gıda ile temas eden madde vemalzeme üretilemez, işleme tâbi tutulamaz ve piyasaya arz edilemez.”
15. Aynı Kanun’un“Gıda ve yem ile ilgili yaptırımlar” başlıklı 40. maddesinin (d)bendi şöyledir:
“21 inci maddeninbeşinci fıkrasına aykırı hareket edenlere onbin TürkLirası idarî para cezası verilir. Ürünlerin, insan sağlığı için riskoluşturması durumunda ürünler masrafları sorumlusuna ait olmak üzere piyasadantoplatılır ve mülkiyetinin kamuya geçirilmesine karar verilir. Aykırılık sadeceetiket bilgilerinden kaynaklanıyor ise idarî para cezası beşbinTürk Lirası olarak uygulanır.”
16. 30/3/2005 tarihli ve 5326 sayılıKabahatler Kanunu’nun “Başvurununincelenmesi” kenar başlıklı 28. maddesinin (4) numaralı fıkrasışöyledir:
“Mahkeme, başvurudabulunan kişilere cevap dilekçesinin bir örneğini tebliğ eder; talep üzerineveya re'sen tarafları çağırarak belli bir gün vesaatte dinleyebilir. Dinleme için belirlenen günle tebligatın yapılacağı günarasında en az bir haftalık zaman olmasına dikkat edilir. Dinleme sırasındataraflar veya avukatları hazır bulunur. Mazeretsiz olarak hazır bulunmama,yokluklarında karar verilmesine engel değildir. Bu husus, tebligat yazısındaaçıkça belirtilir.”
IV. İNCELEME VEGEREKÇE
17. Mahkemenin 16/4/2015 tarihinde yapmış olduğu toplantıda, başvurucunun13/2/2013 tarihli ve 2013/1386 numaralı bireysel başvurusu incelenip gereğidüşünüldü:
A. Başvurucununİddiaları
18. Başvurucu, başvuruya konuidari para cezasının kaldırılması amacıyla başvuruda bulunduğu Sulh Ceza Mahkemesincesöz konusu cezayı veren Üsküdar İlçe Gıda, Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğütarafından dosyaya sunulan cevap yazısının ve eklerinin kendisine tebliğedilmediğini, bu nedenle idarenin cevaplarına karşı beyanda bulunabilme vekendisini savunabilme imkânından yoksun bırakıldığını belirterek, Anayasa’nın36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkının ihlal edildiğiniiddia etmiştir.
B. Değerlendirme
1. KabulEdilebilirlik Yönünden
19. Başvurucunun, davalı tarafıncevap yazısının ve eklerinin kendisine tebliğ edilmediğine yönelik şikâyetininaçıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemez olduğuna karar verilmesinigerektirecek bir neden de bulunmadığı anlaşıldığından, başvurunun kabuledilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.
2. EsasYönünden
20. Başvurucu, yargılamaaşamasında dosyaya sunulan cevap yazısının ve eklerinin kendisine tebliğedilmediğini, bu nedenle idarenin cevaplarına karşı beyanda bulunabilme vekendisini savunabilme imkânından yoksun bırakıldığını belirterek, Anayasa’nın36. maddesinde belirtilen adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini ilerisürmüştür.
21. Bakanlık görüş yazısında,başvurucunun iddiasının adil yargılanma hakkının alt unsurlarından biri olansilahların eşitliği ilkesi ile ilgili olduğu, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi(AİHM) içtihatlarına göre silahların eşitliği ilkesinin kural olarak birdavanın taraflarının sunulan kanıt ve bütün görüşler hakkında bilgi sahibiolması ve bunlarla ilgili görüş bildirme hakkını içinde barındırdığı, somutolay açısından 5326 sayılı Kanun’un 28. maddesinin (4) numaralı fıkrasındacevap yazısının bir örneğinin itiraz başvurusunda bulunana Mahkeme tarafındantebliğ edileceği kuralının düzenlendiği, belirtilen hususlarındeğerlendirilmesinin Anayasa Mahkemesinin takdirinde olduğu bildirilmiştir.
22. Başvurucu, başvuru formundayer alan iddialarını tekrarlamıştır.
23. Anayasa Mahkemesi,Anayasa’nın 36. maddesi uyarınca inceleme yaptığı birçok kararında, ilgilihükmü, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin (Sözleşme) 6. maddesi ve AİHMiçtihadı ışığında yorumlamak suretiyle, Sözleşme’nin lafzi içeriğinde yer alanve AİHM içtihadıyla adil yargılanma hakkının kapsamına dâhil edilen silahlarıneşitliği ve çelişmeli yargılama ilkesi gibi ilke ve haklara, Anayasa’nın 36.maddesi kapsamında yer vermektedir (GüherErgun ve Diğerleri, B. No.2012/13, 2/7/2013,§ 38).
24. “Hakkaniyete uygun yargılanma”nın temel unsuru, yargılamanın “çelişmeli” olması ve taraflar arasında “silahların eşitliği”nin sağlanmasıdır (Benzeryöndeki AİHM kararı için bkz. Rowe ve Davis/Birleşik Krallık [BD], B. No: 28901/95, 16/2/2000, § 60). Adil yargılanma hakkının unsurlarındanolan çelişmeli yargılama ilkesi taraflara dava malzemesi hakkında bilgi sahibiolma ve yorum yapma hakkının tanınmasını ve bu nedenle tarafların yargılamanınbütününe aktif olarak katılmasını gerektirmektedir. Bu anlamda, mahkemecetarafların dinlenilmemesi, taraflara delillere karşı çıkma imkânı verilmemesi,yargılama faaliyetinin hakkaniyete aykırı hale gelmesine neden olabilecektir(Benzer yöndeki AİHM kararı için bkz. Ruiz-Mateos/İspanya, § 63; Feldbrugge/Hollanda, B. No. 8562/79, 29/05/1986, § 44).
25. Silahların eşitliğiilkesinin tamamlayıcısı olan çelişmeli yargılama ilkesi, kural olarak bir hukukya da ceza davasında tüm taraflara, gösterilen kanıtlar ve sunulan görüşlerhakkında bilgi sahibi olma ve bunlarla ilgili görüş bildirebilme imkânıvermektedir (Benzer yöndeki AİHM kararları için bkz. J.J./Hollanda, B. No: 9/1997/793/994,27/3/1998, § 43; Vermeulen/Belçika,B.No: 19075/91, 20/2/1996, § 33).
26. Adil yargılanma hakkınınunsurlarından biri de silahların eşitliği ilkesidir. Silahların eşitliği ilkesidavanın taraflarının usuli haklar bakımından aynıkoşullara tabi tutulması ve taraflardan birinin diğerine göre daha zayıf birduruma düşürülmeksizin iddia ve savunmalarını makul bir şekilde mahkeme önündedile getirme fırsatına sahip olması anlamına gelir (Yaşasın Aslan, B. No: 2013/1134, 16/5/2013,§ 32).
27. Genel anlamda hakkaniyeteuygun bir yargılamanın yürütülebilmesi için silahların eşitliği ve çelişmeliyargılama ilkeleri ışığında taraflara tanık delili de dâhil olmak üzeredelillerini sunma ve inceletme noktasında da uygun imkânların tanınmasıgerekir. Bu anlamda, delillere ilişkin dengesizlik veya hakkaniyetsizlikiddiaları da yargılamanın bütünü ışığında değerlendirilecektir (Yüksel Hançer, B.No. 2013/2116, 23/1/2014, § 19). Ancak, AnayasaMahkemesinin bireysel başvuru kapsamındaki görevi, somut olayın usulkurallarına uygunluğu denetlemek değil, adil yargılanma hakkı kapsamındakigüvencelerin somut olayda ihlal edilip edilmediğini denetlemektir.
28. Başvuru formu ve eklibelgelerin incelenmesinden, başvurucunun idari para cezasının kaldırılmasıistemiyle Sulh Ceza Mahkemesine yaptığı başvuru üzerine Mahkemece itirazdilekçesinin karşı tarafa tebliğ edildiği, idarenin cevap dilekçesinin isebaşvurucuya tebliğ edilmediği ve Sulh Ceza Mahkemesi tarafından bu yazı veekindeki belgeler dayanak alınmak suretiyle başvurucunun itirazının reddinekarar verildiği görülmektedir. Diğer bir ifadeyle, idarenin cevap yazısı ve eklerinin, idaripara cezası tutanağında belirtilenlerden başka başvurucunun bilgisi dâhilindeolmayan ek bilgiler içerdiği (§ 9), bu nedenle İlk Derece Mahkemesininbaşvurucunun haberdar olmadığı bilgi ve belgelere göre karar verdiğianlaşılmaktadır.
29. Başvurucu, cevap yazısı veekindeki belgelere üst yargılama aşamasında da ulaşamamış ve bunlara karşıiddia ve itirazlarını dile getirememiştir. İdarenin cevap yazısının tebliğedilmediğine ilişkin benzer şikâyetleri, itiraz mercii olan Asliye CezaMahkemesinde de ileri sürmüş olmasına rağmen mahkemece şikâyet edilen hususlar gözardı edilmiştir.
30. Somut olayda, başvurucununyetkilisi olduğu firma adına kesilen idari para cezasının hukuka aykırıolduğundan bahisle kaldırılması yolundaki talebine cevaben idare tarafındanMahkemeye sunulan ve karara dayanak alındığı anlaşılan bilgi ve belgelerinbaşvurucunun başarı şansını zedeleyici nitelikte olması nedeniyle başvurucununsöz konusu bilgi ve belgelere ilişkin cevaplarını sunma imkânından yoksunbırakıldığı ve dolayısıyla silahların eşitliği ve çelişmeli yargılamailkelerinin ihlal edildiği sonucuna ulaşılmıştır.
31. Açıklanan nedenlerle,Anayasa’nın 36. maddesinde güvence altına alınan silahların eşitliği veçelişmeli yargılama ilkelerinin ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.
3. 6216 Sayılı Kanun’un 50.Maddesi Yönünden
32. Başvurucu, ihlalin tespitiile yargılamanın yenilenmesine karar verilmesi talebinde bulunmuştur.
33. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılıAnayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un “Kararlar” kenar başlıklı 50. maddesinin(2) numaralı fıkrası şöyledir:
“Tespit edilen ihlal bir mahkeme kararındankaynaklanmışsa, ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmak için yeniden yargılamayapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yargılama yapılmasındahukuki yarar bulunmayan hâllerde başvurucu lehine tazminata hükmedilebilir veyagenel mahkemelerde dava açılması yolu gösterilebilir. Yeniden yargılamayapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal kararında açıkladığıihlali ve sonuçlarını ortadan kaldıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden kararverir.”
34. Mevcut başvuruda Anayasa'nın36. maddesinin ihlal edildiği tespit edilmiş olmakla, ihlalin ve sonuçlarınınortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmak üzere dosyanın ilgiliMahkemesine gönderilmesine karar verilmesi gerekir.
35. Başvurucu tarafından yapılanve dosyadaki belgeler uyarınca tespit edilen 198,35 TL yargılama giderininbaşvurucuya ödenmesine karar verilmesi gerekir.
V. HÜKÜM
Açıklanangerekçelerle;
A. Başvurucunun,
1.İdarenin cevap yazısının bildirilmemesi nedeniyle silahların eşitliği veçelişmeli yargılama ilkelerinin ihlal edildiğine ilişkin şikâyetinin KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,
2.Anayasa’nın 36. maddesinde güvence altına alınan silahların eşitliği veçelişmeli yargılama ilkelerinin İHLALEDİLDİĞİNE,
B. Tespit edilen ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmak için yenidenyargılama yapmak üzere dosyanın ilgili Mahkemesine gönderilmesine,
C. Başvurucu tarafından yapılan 198,35 TL yargılama giderinin BAŞVURUCUYA ÖDENMESİNE,
D. Ödemenin, kararın tebliğini takiben başvurucunun MaliyeBakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına; ödemedegecikme olması halinde, bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadargeçen süre için yasal faiz uygulanmasına
16/4/2015 tarihinde OY BİRLİĞİYLE karar verildi.