TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
TASFİYE HALİNDE S.S. GÜNEŞ YENİBELDEMİZ KONUT YAPI KOOPERATİFİ BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2014/5455)
Karar Tarihi: 5/4/2017
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan
:
Engin YILDIRIM
Üyeler
:
Serdar ÖZGÜLDÜR
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Muammer TOPAL
M. Emin KUZ
Raportör
:
Özgür DUMAN
Başvurucu
:
Tasfiye Halinde S.S. Güneş Yenibeldemiz Konut Yapı
Kooperatifi
Vekili
:
Av. Yusuf Rıza ÇOLAK
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvuru, iskân suretiyle başvurucuya tahsis edilip devredilentaşınmazın ön alım hakkı çerçevesinde diğer paydaş adına tapuda tescil edilmesive bu taşınmaz için ödenen bedelin de iade edilmemesi nedeniyle mülkiyethakkının; bu konuya ilişkin olarak açılan davalarda hakkaniyete uygun biryargılama yapılmaması nedeniyle de adil yargılanma hakkının ihlal edildiğiiddialarına ilişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 22/4/2014 tarihinde yapılmıştır.
3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan önincelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.
4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölümtarafından yapılmasına karar verilmiştir.
5. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik veesas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.
6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına(Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık görüş sunmamıştır.
III. OLAY VE OLGULAR
7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylarözetle şöyledir:
A. Uyuşmazlığın ArkaPlanı
8. Bulgaristan'dan zorunlu göçe tabi tutulan ve daha sonra Türkvatandaşlığına kabul edilenleri konut sahibi yapmak üzere 1991 yılındaçalışmalar başlatılmış ve göç eden kişilerin bir kısmının konut sahibi olmasısağlanmıştır.
9. 12/12/2001 tarihli ve 4726 sayılı 2002 Mali Yılı BütçeKanunu'nun 48. maddesinde üyelerini Bulgaristan'dan göç eden ve vatandaşlığakabul edilen kişilerin oluşturduğu kooperatifler yönünden bir düzenlemeyapılmıştır. Buna göre mülkiyeti Maliye Hazinesine ait olan arsa ve arazilerin,bu kooperatiflere konut yapılması amacıyla maddede belirtilen rayiç bedelikarşılığında satılması öngörülmüştür.
10. Bulgaristan'dan göç eden ve vatandaşlığa kabul edilenkişilerce -başvuru formu ve eklerinden anlaşılamayan bir tarihte- söz konusumevzuat doğrultusunda konut yapımı amacıyla başvurucu kooperatif kurulmuştur.Bu kapsamda İstanbul ili Silivri ilçesine bağlı BüyükçavuşluMahallesi'nde bulunan 2442-2450 parsel sayılı taşınmazların, Hazine adınatapuda kayıtlı olan 1/2 payının başvurucu kooperatife satışı talep edilmiştir.Ancak Maliye Bakanlığı Millî Emlak Genel Müdürlüğünün 14/11/2002 tarihliyazısıyla bu taşınmazların paylı olması ve bu şekilde satılması hâlinde diğerpaydaşların ön alım hakkının bulunması nedeniyle satışın uygun görülmediğibelirtilmiştir. Bu yazıda ayrıca, anılan taşınmazların ifrazının mümkün olmasıhâlinde ifraz edildikten sonra satışa konu edilebileceği açıklanmıştır.
11. Bu defa yeniden yapılan satın alma başvurusu üzerine MaliyeBakanlığının 16/9/2004 tarihli yazısıyla bazı koşullara bağlı olarak anılandokuz adet taşınmazın Hazine adına kayıtlı paylarının 809.760 TL bedelimukabilinde başvurucuya satışına olur verilmiştir. Buna göre kooperatif üyesayısından fazla oluşacak bağımsız bölümlerin mülkiyetinin karşılığı paylaşımesasına göre yarısı oranında Hazineye bırakılacağı belirtilmiştir. Bir diğerkoşul olarak ise bu taşınmazlara ilişkin derdest davaların Hazine aleyhinesonuçlanması durumunda Hazineden herhangi bir hak ve talepte bulunulmamasıöngörülmüştür. Satışa konu taşınmazların tapu kayıtlarının beyanlar hanesine deyapılan satışın koşullarına ilişkin belirti konulmuştur.
B. Taşınmazların HazineDışındaki Paydaşları Tarafından Açılan Önalım Davası
12. Anılan taşınmazların diğer paydaşlarından M.G. Tic. ve İnş.Ltd. Şti. ile N.K. tarafından ayrı ayrı olmak üzere ön alım hakkına dayalıolarak başvurucu ile Hazine aleyhine Silivri 2. Asliye Hukuk Mahkemesinde(Mahkeme) tapu iptali ve tescil davaları açılmıştır. Dava dosyalarıbirleştirilerek birlikte görülmüş; yapılan yargılama neticesinde Mahkeme29/11/2007 tarihinde davaların kabulüne, ön alım hakkı nedeniyle satışa konutaşınmaz paylarının davacılar adına tapuya tesciline karar vermiştir.
13. Temyiz edilen karar, Yargıtay 6. Hukuk Dairesinin 3/6/2008tarihli ilamıyla onanmış; başvurucunun karar düzeltme istemi de aynı Dairenin3/12/2008 tarihli ilamıyla reddedilmiştir.
C. YargılamanınYenilenmesi Talebi
14. Başvurucu 24/7/2009 tarihinde Silivri 2. Asliye HukukMahkemesinin E.2007/103 sayılı dosyasında görülen ön alım davasına ilişkinyargılamanın yenilenmesini talep etmiştir.
15. Mahkeme 25/11/2010 tarihinde yargılamanın yenilenmesitalebini reddetmiştir. Kararda yargılamanın iadesi koşullarının gerçekleşmediğibelirtilmiştir.
16. Başvurucu kararı temyiz etmiş, temyiz edilen hüküm Yargıtay6. Hukuk Dairesinin 28/6/2011 tarihli ilamıyla onanmıştır. Başvurucunun karardüzeltme istemi de aynı Dairenin 26/1/2012 tarihli ilamıyla reddedilmiştir.
D. Hazine TarafındanAçılan Tapu İptali ve Tescil Davaları ile Tapudaki Belirtinin Terkini Davası
17. Hazine tarafından başvurucu ve ön alım hakkını kullanandiğer paydaşlar aleyhine yine Silivri 2. Asliye Hukuk Mahkemesinde 21/2/2013tarihinde ayrı ayrı tapu iptali ve tescil davaları açılmıştır. Ayrıca ön alımhakkını kullanan M.G. Tic. ve İnş. Ltd. Şti. tarafından da taşınmazların tapukayıtlarının beyanlar hanesindeki belirtilerin terkini istemiyle Hazinealeyhine dava açılmıştır. Bu davalar da birleştirilerek birlikte görülmüştür.Başvurucu, davalı sıfatıyla davayı kabul ettiğini beyan etmiştir. Ancak diğerdavalılar davayı kabul etmemişlerdir. Mahkeme 5/4/2013 tarihinde Hazinetarafından açılan davaların reddine karar vermiştir. Mahkeme ayrıca bu kararla,davacı Şirket tarafından açılan davanın kabulüyle dava konusu taşınmazlarıntapu kayıtlarının beyanlar hanesindeki iskân suretiyle satışa ilişkin koşullarıiçeren belirtmelerin terkinine karar vermiştir.
18. Kararın gerekçesinde, ön alım davasında taşınmazlardakisatışa konu Hazine paylarının iptal edilmesi karşısında, başvurucunun davalısıfatının bulunmadığı belirtilerek başvurucunun davayı kabul etmesinin sonucaetkili olmadığı açıklanmıştır. Kararda ayrıca, Hazinenin bütün geri alımsebeplerini ön alım davasında da ileri sürdüğünü ve bu taleplerin söz konusudavada incelenip geçerli görülmeyerek yargılamanın neticelendiğine vurguyapılmıştır. Mahkeme, bu taşınmazların dava öncesinde kesinleşen mahkemehükmüne dayalı olarakön alım hakkını kullananpaydaşlar adına tapuya tescil edildiğini belirtmiştir.
19. Karar temyiz edilmiş, Yargıtay 14. Hukuk Dairesinin26/11/2013 tarihli ilamıyla hükmün onanmasına karar verilmiştir. Karar düzeltmetalebi de aynı Dairenin 20/2/2014 tarihli ilamıyla reddedilmiştir.
20. Nihai karar başvurucu vekiline 24/3/2014 tarihinde tebliğedilmiştir.
21. Başvurucu 22/4/2014 tarihinde bireysel başvurudabulunmuştur.
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
22. Mahkemenin 5/4/2017 tarihinde yapmış olduğu toplantıdabaşvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Gizlilik TalebiYönünden
23. Başvurucu, kamuya açık belgelerde kimlik bilgilerinin gizlitutulmasını talep etmiş ise de gizlilik talebinin gerekçesini ifade etmemiştir.Bu sebeple kararın gizli tutulmamasının sakıncalarının neler olduğu ve bu sakıncalarınmakul olup olmadığı değerlendirilememektedir. Dolayısıyla başvurucunun gizliliktalebinin reddine karar vermek gerekir.
B. Mülkiyet Hakkınınİhlal Edildiğine İlişkin İddia
24. Başvurucu; iskân yoluyla Hazine tarafından verilentaşınmazlarda ön alım hakkının uygulanamayacağını; zira, Yargıtayınakdi ve serbest iradeye dayalı olmayan satışlarda ön alım hakkınınuygulanamayacağı yönünde içtihatlarının mevcut olduğunu belirtmiştir.Başvurucuya göre kanuna dayalı resmî tahsislerde ön alım hakkı bulunmamasınarağmen derece mahkemelerince verilen karara dayalı olarak uyuşmazlık konusutaşınmazların mülkiyeti elinden alınmıştır. Başvurucu bu nedenlerle mülkiyethakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.
25. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa MahkemesininKuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un geçici 1. maddesinin (8)numaralı fıkrası uyarınca Anayasa Mahkemesinin zaman bakımından yetkisininbaşlangıcı 23/9/2012 tarihi olup bu tarihten sonra kesinleşen nihai işlem vekararlar aleyhine yapılan bireysel başvurular incelenebilir (Zafer Öztürk, B. No: 2012/51, 25/12/2012,§ 17).
26. Başvuru konusu olayda başvurucu mülkiyet hakkının ihlalineilişkin temel iddiasını, uyuşmazlık konusu taşınmazların Hazine dışındakipaydaşları tarafından açılan ön alım hakkına dayalı tapu iptali ve tescildavasına dayandırmaktadır. Buna göre başvurucu kooperatif, Hazinenin anılantaşınmazlardaki paylarını satın almasına karşın kanun çerçevesinde yapılan busatış işlemi üzerine ön alım hakkının kullanılarak tapu kaydının iptaledilmesinin mülkiyet hakkının ihlali sonucuna yol açtığını ifade etmektedir.Ancak ön alım hakkına dayalı tapu iptali ve tescil davasında yargılama,başvurucunun karar düzeltme isteminin reddedildiği 3/12/2008 tarihi itibarıylakesinleşmiştir (bkz. §§ 12-13). Nitekim yargılamanın yenilenmesi talebineilişkin yargılama süreci dahi 26/1/2012 tarihinde sona ermiştir (bkz. §§14-16). Dolayısıyla başvuruya konu davanın Anayasa Mahkemesinin zamanbakımından yetkisinin başladığı 23/9/2012 tarihinden önce sonuçlandırıldığıanlaşılmaktadır.
27. Açıklanan nedenlerle mülkiyet hakkının ihlali iddiasınailişkin başvurunun bu kısmının, diğer kabul edilebilirlik koşulları yönündenincelenmeksizin zaman bakımından yetkisizliknedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.
C. Adil YargılanmaHakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia
28. Başvurucu, ön alım hakkını kullanan uyuşmazlık konusutaşınmazların paydaşları tarafından açılan tapu kaydındaki belirtilerin terkinidavasında derece mahkemelerinin adil olmayan bir kararla belirtilerin terkininekarar verdiğini ifade etmiştir. Başvurucu ayrıca, Hazine tarafından aleyhineaçılan tapu iptali ve tescil davasının da ilk duruşmadaki davayı kabul beyanınarağmen reddedildiğinden yakınmaktadır. Başvurucuya göre davayı kabul beyanıkesin hükmün sonuçlarını doğurmakta olup bu nedenle Mahkemece davanın kabuledilmesi zorunluluğu bulunmaktadır. Sonuç olarak başvurucu, birleştirilerekgörülen bu davalarda adil, güvenilir ve doğru bir yargılama yapılmadığınıbelirterek adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.
29. 6216 sayılı Kanun’un 46. maddesine göre Anayasa Mahkemesinebireysel başvuruda bulunulması için başvuruya konu edilen ve ihlale yol açtığıileri sürülen kamusal eylem veya işlemden başvurucunun kişisel olarak ve doğrudan etkilenmiş olması gerekir (Onur Doğanay, B. No: 2013/1977, 9/1/2014,§§ 42-45).
30. Somut olayda başvurucu ilk olarak, tapu kayıtlarınınbeyanlar hanesindeki belirtilerin terkinine ilişkin dava (Hazine tarafından açılantapu iptali ve tescil davası ile birleştirilen) yönünden adil yargılanmahakkının ihlal edildiğinden yakınmaktadır. Ancak söz konusu davanın, ön alımhakkını kullanan taşınmazların paydaşlarından olan M.G. Tic. ve San. Ltd. Şti.tarafından Hazineye karşı açıldığı, başvurucunun ise bu davada taraf sıfatınınbulunmadığı görülmektedir (bkz. §§ 17-19).
31. Başvurucu ikinci olarak da Hazine tarafından kendisialeyhine açılan tapu iptali ve tescil davasını kabul etmesine rağmen davanınreddedilmesinden yakınmaktadır. Ancak söz konusu yargılamada da başvurucunundava ve karar tarihi itibarıyla bu davanın konusunu oluşturan taşınmazlarınmaliki olmadığı anlaşılmaktadır. Nitekim bu tapu iptali ve tescil davasınınreddine ilişkin kararda Mahkeme, ön alım hakkına ilişkin davada verilen kararın3/12/2008 tarihinde kesinleştiğine dikkat çekerek bu kararla tapu kaydı iptaledilmekle başvurucunun, 30/12/2008 tarihinde açılan tapu iptali ve tescildavası bakımından davalı sıfatının bulunmadığını belirtmiştir. Kararda bunedenle davalı başvurucu kooperatifin davayı kabul etmesinin sonuca etkiliolmadığı vurgulanmıştır (bkz. §§ 17-18). Bu karar Yargıtaycaonanmış, karar düzeltme talebi de reddedilmiştir (bkz. § 19). 12/1/2011 tarihlive 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 308. maddesinin (2) numaralıfıkrasına dayanan bu sonucun, keyfî olduğunun kabul edilemeyeceğideğerlendirilmiştir.
32. Anayasa’nın 36. maddesi kapsamında adil yargılanma hakkınınihlal edildiği gerekçesiyle bireysel başvuruda bulunabilmek için başvurucununya medeni hak ve yükümlülükleriyle ilgili bir uyuşmazlığın tarafı olması ya dabaşvurucuya yönelik bir suç isnadı hakkında karar verilmiş olması gerektiğianlaşılmaktadır. Dolayısıyla başvuru konusu davalarda adil yargılanma hakkınınihlal edildiğini ileri süren başvurucunun, söz konusu yargılama dosyalarındataraf sıfatının bulunmadığı, bu açıdan başvuruya konu yapılan yargılamafaaliyetleri nedeniyle adil yargılanma hakkı yönünden güncel ve kişisel birhakkının doğrudan etkilenmediği değerlendirilmiştir.
33. Açıklanan nedenlerle adil yargılanma hakkının ihlaledildiğine ilişkin başvurunun bu kısmının, diğer kabul edilebilirlik koşullarıyönünden incelenmeksizin kişi bakımındanyetkisizlik nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.
V. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Başvurucunun gizlilik talebinin REDDİNE,
B. 1. Mülkiyet hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın ilgilikısmının zaman bakımından yetkisizlik nedeniyleKABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
2. Adil yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianınilgili kısmının kişi bakımından yetkisizlik nedeniyleKABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
C. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde BIRAKILMASINA5/4/2017 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.