Anasayasa Mahkemesi - Bireysel Başvuru - TURGAY ÇAMLI Başvurusuna İlişkin Karar - 17/9/2014

Başkan

:

Serruh KALELİ

Üyeler

:

Zehra Ayla PERKTAŞ

Burhan ÜSTÜN

Nuri NECİPOĞLU

Hasan Tahsin GÖKCAN

Raportör

:

Özcan ÖZBEY

Başvurucu

:

Turgay ÇAMLI

Vekili

:

Av. Mehmet YALÇIN

I. BAŞVURUNUNKONUSU

1. Başvurucu, 5/5/2012 tarihindevefat eden kızının tedavisini yapan doktorların görevlerini tıp kurallarınıngerektirdiği dikkat ve özen yükümlülüğü içinde yürütmeyerek, ihmalleri ileölümüne sebebiyet verdikleri iddiasıyla Cumhuriyet Başsavcılığına suçduyurusunda bulunduğunu, ilgililerin kamu görevlisi olması sebebiyle Savcılıkçasoruşturma izni talep edildiğini, ancak söz konusu kamu görevlilerinin amiriolan Valinin başkanlığında toplanan ve bağımsız bir organ niteliğinde olmayanİl İdare Kurulu tarafından yapılan soruşturma sonucunda gerekli izninverilmediğini, bu işleme karşı açtığı davanın da reddedildiğini ve böylecesoruşturmanın bağımsız organlarca etkin bir şekilde yapılmadığını belirterek,Anayasa’nın 17., 36., 41. ve 56. maddelerindedüzenlenen haklarının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

II. BAŞVURUSÜRECİ

2. Başvuru, 17/12/2012 tarihindeDenizli Bölge İdare Mahkemesi vasıtasıyla yapılmıştır. Dilekçe ve eklerininidari yönden yapılan ön incelemesinde Komisyona sunulmasına engel bireksikliğin bulunmadığı tespit edilmiştir.

3. Birinci Bölüm İkinci Komisyonunca, 31/10/2013tarihinde, kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına,dosyanın Bölüme gönderilmesine karar verilmiştir.

4. Bölüm tarafından 6/3/2014tarihinde yapılan toplantıda başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesininbirlikte yapılmasına karar verilmiştir.

5. Başvuru konusu olay ve olgular 6/3/2014tarihinde Adalet Bakanlığına bildirilmiştir. Adalet Bakanlığı, tanınan ek süresonunda görüşünü 2/5/2014 tarihinde AnayasaMahkemesine sunmuştur.

6. Adalet Bakanlığının görüşü, başvurucuya 14/5/2014 tarihinde tebliğ edilmiş olup, başvurucu, karşıgörüşlerini 27/5/2014 tarihinde bildirmiştir.

III. OLAY VEOLGULAR

A. Olaylar

7. Başvuru formu ve ekleri ile Bakanlık görüşünde ifadeedildiği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir:

8. Başvurucu, 1/1/2005 tarihindedoğan ve 5/5/2012 tarihinde vefat eden Ümmühan Çamlı’nınbabasıdır.

9. Ümmühan Çamlı, 22/4/2012tarihinde yüksek ateş, bulantı, kusma şikayetleri ile ServergaziDevlet Hastanesi acil servisine götürülmüştür. Burada gerçekleştirilen muayenesonucunda “üst solunum yolları enfeksiyonu” teşhisi konularak 4 kutu ağızdanalınacak ilaç reçete edilmek suretiyle hasta evine gönderilmiş ve bu ilaçlartemin edilerek tedavisine başlanmıştır.

10. Uygulanan tedaviye rağmen hastalığın daha daşiddetlenmesi üzerine hasta 25/4/2012 tarihindeKarşıyaka Aile Sağlığı Merkezine götürülmüştür. Aile doktoru tarafından yapılanmuayenede, önceden yazılan ilaçların 4 yaşındaki çocukların tedavisi içinkullanıldığı, hastalığın iyileşmesi açısından bu ilaçların yetersiz kaldığıbelirtilerek antibiyotik ile tedaviye geçilmiştir.

11. Bu ikinci tedavi yönteminin devamı sırasında hastanınvücudunda bazı alerjik kızarıklıklar, döküntüler ve kaşıntılar ortayaçıkmıştır. Bunun üzerine hasta 27/4/2012 tarihindeözel bir hastane olan T. Hastanesine götürülerek çocuk doktoru tarafındanmuayene edilmiştir. Burada hastanın kan tahlili yapılarak boğaz enfeksiyonu ve orta kulak iltihabı teşhisi konulmuş vealerjik reaksiyonları da gözetilerek buna göre antibiyotik verilmiş ve evinegönderilmiştir.

12. Hastalık belirtilerinin devamı üzerine başvurucu, 2/5/2012 tarihinde tekrar anılan özel hastaneyebaşvurmuştur. Bu kez hastaya, bağırsak enfeksiyonuteşhisi konularak, yatılı tedaviye geçilmiştir. Daha sonra akciğer filmiçektirilerek bronşit başlangıcı olduğu belirlenerek, serum ve buharlı hava verilmiştir.Başvurucu tarafından tedavi ücretinin karşılanamaması üzerine hasta 3/5/2012 tarihinde ServergaziDevlet Hastanesine sevk edilmiştir. Başvuru dilekçesine göre, acil servistekiişlemler sırasında hasta yaklaşık 2 saat bekletilmiş, daha sonra burada yatışyapılmayacağı söylenerek çocuk hastalıkları polikliniğine yönlendirilmiştir.Burada yatış kararı verilerek, filmi çekilmiş, kan tetkiki yapılmış ve bronşitteşhisi konularak tedavisine başlanılmıştır.

13. Anılan Hastanede hastanın tedavisine devam edilirkendurumunun ağırlaşması ve nefes almakta zorluk çekmesi üzerine solunummakinesine bağlanmış, akciğer filmi yeniden çekilerek, akciğerlerinden birininiflas ettiği, diğerinin de kapanmak üzere olduğu ailesine söylenerek, yoğunbakım imkânlarının daha iyi olduğu Pamukkale Üniversitesine sevk edilmesigerektiği belirtilmiştir.

14. Hasta, 4/5/2012 tarihi gece saat21.30 sıralarında Pamukkale Üniversitesi Hastanesine sevk edilmiş ve ancakcihaz ile nefes alıp verebilmiştir. İstenilen bazı ilaçlar başvurucu tarafındandışarıdan temin edilmiştir. 5/5/2012 tarihi gece saat04.00’de hastanın kalbi durmuş ise de yapılan müdahale sonucunda yenidençalıştırılmış, ancak saat 11.00 sularında kalbi tekrar durmuş ve saat 12.30’dakesin olarak öldüğü saptanmıştır.

15. Doktorlar tarafından başvurucuya, ölümün “staf pnomoni”denilen bir hastalıktan kaynaklandığı söylenmiştir.

16. Başvurucu, kızının ölümü olayında ihmalleri bulunduğunuiddia ettiği üç ayrı hastanede çalışan doktorların cezalandırılması için 28/6/2012 tarihinde Denizli Cumhuriyet Başsavcılığınabaşvurmuştur. Cumhuriyet Başsavcılığınca, tedavi sürecinde görev alandoktorların çoğunun devlet memuru olması sebebiyle, 4483 sayılı Kanun’un 4.maddesi uyarınca Denizli Valiliğinden soruşturma izni istenilmiştir.

17. Olay ile ilgileri olduğu ileri sürülen 8 doktor hakkındayapılan inceleme sonucunda, Denizli Valiliği İl İdare Kurulunun 28/8/2012 tarihve 2012/76 sayılı kararı ile, “doktorların, başvurucunun kızının tetkik ve tedavisindegörevlerini tıp kurallarının gerektirdiği gibi dikkat ve özen içerisindeyürüttükleri herhangi bir ihmal ve kusurlarının olmadığı, bir kısım doktorlarınise hasta ile hiç karşılaşmadıkları anlaşıldığından 4483 sayılı Kanun’un 6.maddesi uyarınca soruşturma izni verilmemesine” dair kararverilmiştir.

18. Başvurucunun anılan karara 18/9/2012tarihinde itiraz etmesi üzerine Denizli Bölge İdare Mahkemesi, 14/11/2012 tarihve E.2012/154, K.2012/175 sayılı kararıyla “öninceleme raporu ve eki belgelerin, isnat edilen suçtan dolayı CumhuriyetBaşsavcılığınca hazırlık soruşturması yapılmasını gerektirecek nitelik veyeterlikte olmadığı” gerekçesiyle itirazın reddine karar vermiştir.

19. Bu karar başvurucuya 20/11/2012tarihinde tebliğ edilmiş olup, başvurucu, 17/12/2012 tarihinde bireyselbaşvuruda bulunmuştur.

B. İlgili Hukuk

20. 2/12/1999 tarih ve 4483 sayılı Memurlar veDiğer Kamu Görevlilerinin Yargılanması Hakkında Kanun’un “İzin vermeye yetkili merciler” başlıklı 3.maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi şöyledir:

“Soruşturma izni yetkisi;

…

b) İlde ve merkez ilçede görevli memurlar vediğer kamu görevlileri hakkında vali,

…tarafından bizzat kullanılır.”

21. 4483 sayılı Kanun’un “Öninceleme” başlıklı 5. maddesinin üçüncü fıkrası şöyledir:

“Ön inceleme, izin vermeye yetkili mercitarafından bizzat yapılabileceği gibi, görevlendireceği bir veya birkaç denetimelemanı veya hakkında inceleme yapılanın üstü konumundaki memur ve kamugörevlilerinden biri veya birkaçı eliyle de yaptırılabilir. İncelemeyapacakların, izin vermeye yetkili merciin bulunduğu kamu kurum veyakuruluşunun içerisinden belirlenmesi esastır. İşin özelliğine göre bu merci,anılan incelemenin başka bir kamu kurum veya kuruluşunun elemanlarıylayaptırılmasını da ilgili kuruluştan isteyebilir. Bu isteğin yerine getirilmesi,ilgili kuruluşun takdirine bağlıdır.”

22. 4483 sayılı Kanun’un “Öninceleme yapanların yetkisi ve rapor” başlıklı 6. maddesi şöyledir:

“Ön inceleme ile görevlendirilen kişi veyakişiler, bakanlık müfettişleri ile kendilerini görevlendiren merciin bütünyetkilerini haiz olup, bu Kanunda hüküm bulunmayan hususlarda Ceza MuhakemeleriUsulü Kanununa göre işlem yapabilirler; hakkında inceleme yapılan memur veyadiğer kamu görevlisinin ifadesini de almak suretiyle yetkileri dahilinde bulunan gerekli bilgi ve belgeleri toplayıp,görüşlerini içeren bir rapor düzenleyerek durumu izin vermeye yetkili merciesunarlar. Ön inceleme birden çok kişi tarafından yapılmışsa, farklı görüşlerraporda gerekçeleriyle ayrı ayrı belirtilir.

Yetkili merci bu rapor üzerine soruşturma izniverilmesine veya verilmemesine karar verir. Bu kararlarda gerekçe gösterilmesizorunludur.”

23. 6/1/1982 tarih ve 2577 sayılı İdariYargılama Usulü Kanunu’nun “Doğrudan doğruya tamyargı davası açılması” başlıklı 13. maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir:

“İdari eylemlerden hakları ihlal edilmişolanların idari dava açmadan önce, bu eylemleri yazılı bildirim üzerine veyabaşka suretle öğrendikleri tarihten itibaren bir yıl ve her halde eylemtarihinden itibaren beş yıl içinde ilgili idareye başvurarak haklarının yerinegetirilmesini istemeleri gereklidir. Bu isteklerin kısmen veya tamamen reddihalinde, bu konudaki işlemin tebliğini izleyen günden itibaren veya istekhakkında altmış gün içinde cevap verilmediği takdirde bu sürenin bittiğitarihten itibaren, dava süresi içinde dava açılabilir.”

24. 11/1/2011 tarih ve 6098 sayılı Türk BorçlarKanunu’nun “Sorumluluk” başlıklı 49. maddesi şöyledir:

“Kusurlu ve hukuka aykırı bir fiille başkasınazarar veren, bu zararı gidermekle yükümlüdür.

Zarar verici fiili yasaklayan bir hukuk kuralıbulunmasa bile, ahlaka aykırı bir fiille başkasına kasten zarar veren de, buzararı gidermekle yükümlüdür.”

25. 6098 sayılı Kanun’un haksız fiillerden doğan borçilişkilerinin Ceza Hukuku ile ilişkisini düzenleyen 74. maddesi ise şöyledir:

“Hâkim, zarar verenin kusurunun olup olmadığı,ayırt etme gücünün bulunup bulunmadığı hakkında karar verirken, ceza hukukununsorumlulukla ilgili hükümleriyle bağlı olmadığı gibi, ceza hâkimi tarafındanverilen beraat kararıyla da bağlı değildir.

Aynı şekilde, ceza hâkiminin kusurundeğerlendirilmesine ve zararın belirlenmesine ilişkin kararı da, hukuk hâkiminibağlamaz.”

26. Yargıtayın konu ile ilgili bazı içtihatlarışöyledir:

“…Bir davada dayanılan maddi olguları hukuksalaçıdan nitelendirmek ve uygulanacak yasa hükümlerini bulmak ve uygulamakHUMK.76.maddesi gereği doğrudan hakimin görevidir.Davacı, davalı doktor tarafından yapılan ameliyat nedeniyle ameliyat edilenbölgede yabancı cisim bırakıldığından yeniden ameliyat olmak zorunda kaldığınıileri sürerek maddi ve manevi tazminat istemiştir. Davanın temeli vekilliksözleşmesi olup, özen borcuna aykırılığa dayandırılmıştır. ( BK. 386-390 )Vekil vekalet görevine konu işi görürken yöneldiğisonucun elde edilmemesinden sorumlu değil ise de, bu sonuca ulaşmak içingösterdiği çabanın, yaptığı işlemlerin, eylemlerin ve davranışların özenliolmayışından doğan zararlardan dolayı sorumludur. Vekilin sorumluluğu, genelolarak işçinin sorumluluğuna ilişkin kurallara bağlıdır. Vekil işçi gibi özenledavranmak zorunda olup, en hafif kusurundan bile sorumludur ( BK.321/1.md. ) Onedenle doktorun meslek alanı içinde olan bütün kusurları, hafif de olsa,sorumluluğun unsuru olarak kabul edilmelidir. Doktor, hastasının zarargörmemesi için, mesleki tüm şartları yerine getirmek, hastanın durumunu tıbbiaçıdan zamanında ve gecikmeksizin saptayıp, somut durumun gerektirdiğiönlemleri eksiksiz biçimde almak, uygun tedaviyi de yine gecikmeden belirleyipuygulamak zorundadır. Asgari düzeyde dahi olsa, bir tereddüt doğurandurumlarda, bu tereddüdünü ortadan kaldıracak araştırmalar yapmak ve bu aradada, koruyucu tedbirleri almakla yükümlüdür. Çeşitli tedavi yöntemleri arasındabir seçim yapılırken, hastanın ve hastalığın özellikleri göz önünde tutularak,onu risk altına sokacak tutum ve davranışlardan kaçınılmalı ve en emin yolseçilmelidir. Gerçekten de müvekkil ( hasta ), mesleki bir iş gören doktor olanvekilden, tedavinin bütün aşamalarında titiz bir ihtimam ve dikkat göstermesinibeklemek hakkına sahiptir. Gereken özeni göstermeyen vekil, BK.nun394/1.maddesi hükmü uyarınca, vekaleti gereği gibi ifaetmemiş sayılmalıdır. Tıbbın gerek ve kurallarına uygun davranılmakla birliktesonuç değişmemiş ise doktor sorumlu tutulmamalıdır…(Hukuk Genel Kurulunun 13/4/2011 tarih ve E.2010/13-717, K.2011/129 sayılıkararı).”

 “Dava,desteğin yanlış tedavi sonucu öldüğü iddiasına dayalı tazminat istemineilişkindir. Uyuşmazlık; kamu görevlisi doktorun eylemi nedeniyle açılan eldekitazminat davasında husumetin adı geçen doktora yöneltilip yöneltilemeyeceğinoktasında toplanmaktadır.

Davacı taraf, davalı doktorun görevi sırasındakanamalı ve acil durumda olduğu halde destekleri olan hastaya müdahaledebulunmayıp, dış gebelik olan başka bir hastayla ilgilendiği; böylece,dikkatsizlik ve tedbirsizliği nedeni ile desteğin ölümüne neden olduğuiddiasıyla ve doktoru hasım göstererek eldeki tazminat davasını açmıştır.

Davalının görevi dışında kalan kişiselkusuruna dayanılmadığına, dikkatsizlik ve tedbirsizliğe dayalı da olsa eylemingörev sırasında ve görevle ilgili olmasına ve hizmet kusuru niteliğindebulunmasına göre, eldeki davada husumet kamu görevlisine değil, idareye düşmektedir.Öyle ise dava idare aleyhine açılıp, husumetin de idareye yöneltilmesi gerekir.Mahkemece, davalı doktor hasım gösterilerek açılan davanın husumet yokluğunedeni ile reddedilmesi hukuka uygundur…(Hukuk Genel Kurulunun 1/2/2012 tarih ve E. 2011/4-592, K.2012/25 sayılı kararı).”

 “…Davadakiileri sürülüşe ve kabule göre dava temelini vekillik sözleşmesi oluşturmaktaolup, özen borcuna aykırılığa dayandırılmıştır ( BK. 386-390). Vekil, vekalet görevine konu işi görürken yöneldiği sonucun eldeedilmemesinden sorumlu değil ise de; bu sonuca ulaşmak için gösterdiği çabanınyaptığı işlemlerin eylemlerin ve davranışlarının özenli olmayışından doğanzararlardan sorumludur. Vekilin sorumluluğu genel olarak işçinin sorumluluğunailişkin kurallara bağlıdır ( BK. 290/2 md.). Vekil,işçi gibi özenle davranmak zorunda olup, hafif kusurundan dahi sorumludur ( BK.321/1 md.). O nedenle vekil konumunda olan doktorunmeslek alanı içinde olan bütün kusurları, hafif dahi olsa sorumluluğunun unsuruolarak kabul edilmelidir. Doktor, hastasının zarar görmemesi için mesleki tümşartları yerine getirmek, hastanın durumunu, tıbbi açıdan zamanındagecikmeksizin saptayıp, somut durumun gerektirdiği önlemleri eksiksiz biçimdealmak, uygun tedavi yöntemini de gecikmeden belirleyip uygulamak zorundadır.Asgari düzeyde dahi olsa, tereddüt doğuran durumlarda, bu tereddüdü ortadankaldıracak araştırmalar yapmak ve bu arada da koruyucu tedbirleri almaklayükümlüdür. Çeşitli tedavi yöntemleri arasında bir tercih yaparken dehastasının ve hastalığının özelliklerini göz önünde tutmalı, onu risk altınasokacak tutum ve davranışlardan kaçınmalı, en emin yol seçilmelidir. Gerçektende hasta, tedavisini üstlenen meslek mensubu doktorundan tedavisinin bütünaşamalarında mesleğin gerektirdiği titiz bir ihtimam ve dikkati göstermesini,beden ve ruh sağlığı ile ilgili tehlikelerden kendisini bilgilendirmesini güveniçinde beklemek hakkına sahiptir. Gereken özeni göstermeyen vekil, B.K.'nun 394/1. maddesi hükmü uyarınca, vekaletigereği gibi ifa etmemiş sayılmalıdır. Tıbbın gerek ve kurallarına uygundavranılmakla birlikte sonuç değişmemiş ise doktor sorumlu tutulmamalıdır…(13.Hukuk Dairesinin 16/2/2012 tarih ve E.2011/19947,K.2012/3097 sayılı kararı).”

IV. İNCELEME VEGEREKÇE

27. Mahkemenin 17/9/2014 tarihindeyapmış olduğu toplantıda, başvurucunun 17/12/2012 tarih ve 2012/1266 numaralıbireysel başvurusu incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucunun İddiaları

28. Başvurucu, hasta olan kızının değişik hastanelerdetedavisi devam ederken 5/5/2012 tarihinde hayatını kaybettiğini, ilk muayeneyapan doktor tarafından, hastada bulantı, kusma ve yüksek ateş şikayetleribulunmasına rağmen, hastanın ateşinin ölçülmediğini, akciğer filmi ya da sinüsfilmi çektirilmediğini, gözlem altında tutulmadığını, çocuk doktorunayönlendirilmediğini, tedavi sürecinde hastanın boy ve kilosunun yaşıtlarınanazaran daha gelişmiş olduğu göz ardı edilerek yetersiz dozda ilaçkullandırıldığını ve etkisiz bir tedavi yöntemi uygulatıldığını, bu durumun dahastalığın ilerlemesine ve alt solunum yollarına sıçramasına neden olduğunu,devam eden süreçte de yanlış yöntemlerin sürdürüldüğünü, ServergaziDevlet Hastanesi acil servisinde hastanın yaklaşık 2 saat herhangi bir işlemyapılmaksızın bekletildiğini, tedavi için başvurdukları sağlık kurumlarındatemizlik ve hijyen koşullarının uygun olmadığını,hastanın bu kurumların birinden ya da bir kaçından son derece dirençli olanhastane mikrobunu kaptığını ve bu durumun hastayı ölüme götürdüğünü,doktorların gerekli tetkik ve incelemeleri yapmamaları sebebiyle hastayazamanında tam ve doğru bir teşhisin konulmadığını, hastanın son derece ciddiolan rahatsızlığının boğaz enfeksiyonu olarak kabul edilip günlerce boş yerezaman kaybettirildiğini, sonuç olarak doktorların ihmal ve kusurları nedeniylehastanın hayatını kaybettiğini iddia etmiştir.

29. Başvurucu, kızının tedavisini yapan doktorlarıngörevlerini tıp kurallarının gerektirdiği dikkat ve özen yükümlülüğü içindeyürütmeyerek, kusurları ile ölümüne sebebiyet verdikleri iddiasıyla CumhuriyetBaşsavcılığına suç duyurusunda bulunduğunu, ilgililerin kamu görevlisi olmasısebebiyle Savcılıkça soruşturma izni talep edildiğini, söz konusu kamugörevlilerinin amiri olan Valinin başkanlığında toplanan ve bağımsız bir organniteliğinde olmayan İl İdare Kurulu tarafından soruşturmanın açıldığını, İlİdare Kurulu tarafından ilgili kamu görevlileri hakkında yapılan önsoruşturmada kızının vefat ettiği üniversite hastanesinden bilirkişilerinseçildiğini, ilgili doktorların kusurları bakımından yeterli şüphe olmasınarağmen soruşturma izninin verilmediğini, bu işleme karşı açtığı davanın dareddedildiğini, dava dilekçesinde iddia ettiği hususların Mahkemecekarşılanmadığını ve bilirkişi incelemesi yaptırılmadığını, hukuk sistemimizde yeralan kamu görevlilerinin yargılanmasını özel koşullara bağlayan düzenlemelersebebiyle olayda kusuru bulunan kamu görevlilerinin bağımsız mahkemelerceyargılanmadığını ve böylece soruşturmanın bağımsız organlarca etkin bir şekildeyapılmadığını belirterek, Anayasa’nın 17., 36., 41. ve56. maddeleri ile AİHS’nin 2., 6. ve 13. maddelerinde düzenlenen haklarınınihlal edildiğini ileri sürmüş ve soruşturmanın yeniden açılması, maddi vemanevi tazminata karar verilmesi talebinde bulunmuştur.

B. Değerlendirme

30. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılanhukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp, olay ve olguların hukuki tavsifinikendisi takdir eder. Bu nedenle ceza soruşturmasında şikâyetçi konumunda olanbaşvurucunun “adil yargılanma",“ailenin korunması ve çocuk hakları”ile “sağlık hizmetleri” haklarınabağlı olarak Anayasa’nın 36., 41. ve 56. maddelerininihlal edildiği şeklindeki iddiaları Anayasa’nın 17. maddesi ile ilişkiligörülerek, bu iddiaların tamamı yaşam hakkı kapsamda değerlendirilmiştir.

31. Başvurucu, kızının ölüm olayında ihmalleri olangörevliler hakkında etkili soruşturma yapılmayarak Anayasa’nın 17. maddesininihlal edildiğini iddia etmiştir.

32. Adalet Bakanlığı görüşünde şikâyetlerin kabul edilebilirliğiaçısından değerlendirme yapılırken, 30/3/2012 tarih ve6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri HakkındaKanun’un 45. maddesinin (2) numaralı fıkrası uyarınca bireysel başvurunun ancakbaşvuru yollarının tamamının tüketilmesi sonrasında yapılabileceği, bu koşulunyerine getirilmediği hususunun dikkate alınması gerektiği, AİHM kararlarında,yaşam hakkına ya da fiziksel bütünlüğe yönelik ihlallerin kasıtlı olmadığıdurumlarda, özellikle de tıbbi hata konusunda “etkilibir adli sistem” oluşturmayı kapsayan pozitif yükümlülüğün herdavada cezai işlem başlatmayı gerektirmediğinin belirtildiği, başvurucunun cezasoruşturması açılması talebi dışında yetkililerin idari veya hukukisorumluluklarına ilişkin herhangi bir kanun yoluna başvurmadığı ve bu yöndekibaşvuru yollarının tüketilmediği ifade edilmiştir.

33. Başvurucu, başvurunun kabul edilebilirliği hakkındakiBakanlık görüşüne karşı, yaşam hakkını koruma konusunda devletin pozitifyükümlülüğü bulunduğunu, idare aleyhine tazminat davası açmamasının devletinsorumluları tespit ederek cezalandırması yükümlülüğünü ortadankaldırmayacağını, bu nedenle Bakanlığın başvuru yollarının tüketilmediğigörüşünün yerinde olmadığını ileri sürmüştür.

34. Anayasa’nın “Kişinindokunulmazlığı, maddi ve manevi varlığı” başlıklı 17. maddesişöyledir:

“Herkes, yaşama, maddî vemanevî varlığını koruma ve geliştirme hakkına sahiptir.”

35. Kişinin yaşam hakkı ile maddi ve manevi varlığını korumahakkı, birbirleriyle sıkı bağlantıları olan, devredilmez ve vazgeçilmezhaklardan olup devletin bu konuda pozitif ve negatif yükümlülükleribulunmaktadır. Devletin, negatif bir yükümlülük olarak, yetki alanında bulunanhiçbir bireyin yaşamına kasıtlı ve hukuka aykırı olarak son vermeme, bunun yanısıra, pozitif bir yükümlülük olarak, yine yetki alanında bulunan tüm bireylerinyaşam hakkını gerek kamusal makamların, gerek diğer bireylerin, gerekse kişininkendisinin eylemlerinden kaynaklanabilecek risklere karşı koruma yükümlülüğübulunmaktadır (B. No: 2012/752, 17/9/2013, § 50-51).

36. Anayasa Mahkemesinin yaşam hakkıkapsamında devletin sahip olduğu pozitif yükümlülükler açısından benimsediğitemel yaklaşıma göre, devletin sorumluluğunu gerektirebilecek şartlar altındagerçekleşen ölüm olaylarında Anayasa’nın 17. maddesi, devlete, elindeki tümimkânları kullanarak, bu konuda ihdas edilmiş yasal ve idari çerçevenin yaşamıtehlikede olan kişileri korumak için gereği gibi uygulanmasını ve bu hakkayönelik ihlallerin durdurulup cezalandırılmasını sağlayacak etkili idari veyargısal tedbirleri alma görevi yüklemektedir. Bu yükümlülük, kamusal olsun veyaolmasın, yaşam hakkının tehlikeye girebileceği her türlü faaliyet bakımındangeçerlidir (B. No: 2012/752, 17/9/2013, § 52).

37. Söz konusu pozitif yükümlülük sağlık alanında yürütülenfaaliyetleri de kapsamaktadır. Nitekim Anayasa’nın 56.maddesinde herkesin sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkına sahipolduğu, devletin “herkesin hayatını(,) bedenve ruh sağlığı içinde sürdürmesini sağlamak (…) amacıyla sağlık kuruluşlarınıtek elden planlayıp hizmet vermesini” düzenleyeceği ve bu görevinikamu ve özel kesimlerdeki sağlık ve sosyal kurumlarından yararlanarak, onlarıdenetleyerek yerine getireceği kurala bağlanmıştır.

38. Devlet, yaşam hakkı kapsamında ister kamu isterse özelsağlık kuruluşları tarafından yerine getirilsin, sağlık hizmetlerini,hastaların yaşamlarının korunmasına yönelik gerekli tedbirlerin alınabilmesinisağlayacak şekilde düzenlemek zorundadır (benzer yöndeki AİHM kararları içinbkz. Calvelli ve Ciglio/İtalya,B. No: 32967/96, 17/1/2002, § 49, Sevim Güngör/Türkiye, B. No. 75173/01,14/4/2009).

39. Devletin yaşam hakkı kapsamında sahip olduğu pozitifyükümlülüklerin bir de usuli yönü bulunmaktadır. Buusul yükümlülüğü çerçevesinde devlet, doğal olmayan her ölüm olayınınsorumlularının belirlenmesini ve gerekiyorsa cezalandırılmasını sağlayabileceketkili resmi bir soruşturma yürütmek durumundadır. Bu tarz bir soruşturmanıntemel amacı, yaşam hakkını koruyan hukukun etkin bir şekilde uygulanmasınıgüvenceye almak ve kamu görevlilerinin ya da kurumlarının karıştığı olaylarda,bunların sorumlulukları altında meydana gelen ölümler için hesap vermelerinisağlamaktır (B. No: 2012/752, 17/9/2013, § 54).

40. Usul yükümlülüğünün bir olayda gerektirdiği soruşturmatürünün, yaşam hakkının esasına ilişkin yükümlülüklerin cezai bir yaptırımgerektirip gerektirmediğine bağlı olarak tespiti gerekmektedir. Buna göre,genel olarak ihmal suretiyle ortaya çıkan diğer ölümlerde olduğu gibi tıbbiihmal sonucu meydana geldiği ileri sürülen ölüm olaylarında “etkili bir yargısal sistem kurma”yönündeki pozitif yükümlülük her olayda mutlaka ceza davası açılmasınıgerektirmez. Mağdurlara hukuki, idari ve hatta disiplinle ilgili hukukyollarının açık olması yeterli olabilir (B. No: 2012/752, 17/9/2013,§ 59, benzer yöndeki AİHM kararları için bkz. Vo/Fransa,[BD],53924/00, 8/7/2004, § 90; Calvelli ve Ciglio/İtalya, 32967/96,17/1/2002, § 51).

41. Bu şekildeki bir kabul, bu tür olaylarda yürütülen cezasoruşturmalarının Anayasa Mahkemesi tarafından değerlendirilmeyeceği anlamınagelmemektedir (benzer yöndeki AİHM kararı için bkz. Karakoca/Türkiye, B. No: 46156/11, 21/5/2013).Diğer bir ifadeyle, bir ihlal iddiasına ilişkin olarak başvurulabilecek birdenfazla etkili başvuru yolunun bulunması durumunda, kural olarak başvurucudanaynı amacı taşıyan başvuru yollarının tamamının tüketilmesi beklenemez (benzeryöndeki AİHM kararları için bkz. Kozacıoğlu/Türkiye,B. No: 2334/03, 19/2/2009, § 40; Jasinskis/Letonya, B. No: 45744/08, 21/12/2010, §§ 50 ve 53-54).Ancak ilke olarak tıbbi ihmallere ilişkin şikayetler konusunda temel başvuruyolu hukuki sorumluluğu tespit adına takip edilecek olan hukuk veya idari tazminatdavası yoludur (benzer yöndeki AİHM kararları için bkz. Calvelli ve Ciglio/İtalya, 32967/96, 17/1/2002, § 51-54; Vo/Fransa,[BD], B. No: 53924/00, 8/7/2014, § 90; Karakoca/Türkiye, B. No: 46156/11, 21/5/2013; B. No:2013/2839, 3/4/2014, § 38).).

42. Hukuka veya sözleşmeye aykırı bir fiil nedeniylebaşkasına verilmiş olan zararın tazmin edilmesi yükümlülüğünü ifade eden hukukisorumluluk, ceza hukuku alanında suç diye adlandırılan insan davranışına göredaha geniş bir hukuka aykırı davranış grubunu kapsamaktadır. Bir eylemin suçteşkil edebilmesi için ilgili kanunda açıkça tanımlanması gerekirken haksızfiil için böyle bir sınırlamaya yer verilmemektedir. Ayrıca,ceza hukuku alanında taksire dayalı sorumluluğun istisnai nitelik taşımasınarağmen, kasten veya taksirle başkalarına verilen zararın hukuki sorumlulukkapsamında giderim imkânının daha fazla olduğu, ceza hukuku alanında objektifsorumluluğa yer verilmezken hukuki sorumluluk alanında objektif sorumlulukesasının da etkin şekilde uygulandığı ve hukuki sorumluluk alanında aynı maddivakıalar çerçevesinde daha düşük bir ispat standardı kullanılarak kişiselsorumluluğun söz konusu olabildiği anlaşılmaktadır. Bunun yanı sıra,hukuk sistemimizde ceza muhakemesinde şahsi hak iddiasında bulunma imkânıortadan kaldırılırken, hukuki sorumluluk alanındaki tazmin yükümlülüğünün asılgayesinin zarar görenin zararının telafi edilmesi olduğu nazara alındığında,özellikle somut başvuruya konu ihlal iddiasına benzer uyuşmazlıklar açısından,hukuki tazmin yolunun daha yüksek başarı şansı sunabilecek, kullanılabilir veetkili bir başvuru yolu olduğu anlaşılmaktadır (B. No: 2013/2284, 15/4/2014, § 44).

43. Buna göre somut olaya bakıldığında, 22/4/2012tarihinde ilk kez tedavi için hastaneye giden Ümmühan Çamlı’nın5/5/2012 tarihine kadar değişik hastanelerde tedavisine devam edilmiş olmasınarağmen kurtarılamayarak vefat ettiği görülmüştür. Bunun üzerine başvurucu,Cumhuriyet Başsavcılığına başvurmuş ve kızının ölümünden sorumlu gördüğüdoktorlar hakkında şikâyetçi olmuştur.

44. Anayasa’nın 17. maddesinde düzenlenen yaşam hakkıkapsamında devletin yerine getirmek zorunda olduğu pozitif yükümlülüklerin usuli boyutu, yaşanan ölüm olayının tüm yönlerinin ortayakonulmasına ve sorumlu kişilerin belirlenmesine imkan tanıyan bağımsız birsoruşturma yürütülmesini gerektirmektedir (B. No: 2013/841, 23/1/2014,§ 94). Soruşturmanın etkililik veyeterliliğini temin adına soruşturma makamlarının resen harekete geçmesi veölüm olayını aydınlatabilecek, sorumluların tespitine imkan sağlayacak bütündelilleri toplaması gerekmektedir (B. No: 2012/752, 17/9/2013,§ 57).

45. Başvuru konusu olayda, başvurucununkızının yaşamını kaybettiği tarihten yaklaşık 2 ay sonra yapılan şikâyetüzerine, Denizli Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından derhal soruşturmabaşlatıldığı, bu kapsamda Denizli Valiliğinden ilgili doktorlar hakkında göreviihmal ve taksirle ölüme sebebiyet vermek suçlarından 4483 sayılı Kanungereğince inceleme yapılarak soruşturma izni verilip verilmeyeceğine dairkararın Savcılığa gönderilmesinin talep edildiği görülmektedir. Bu talepsonucunda Denizli Valiliği, ön inceleme raporuna istinaden söz konusu doktorlarhakkında “doktorların, başvurucunun kızınıntetkik ve tedavisinde görevlerini tıp kurallarının gerektirdiği gibi dikkat veözen içerisinde yürüttükleri herhangi bir ihmal ve kusurlarının olmadığı, birkısım doktorların ise hasta ile hiç karşılaşmadıkları” gerekçesi ilesoruşturma izni verilmemesine karar vermiş, bu karara yapılan itiraz üzerineDenizli Bölge İdare Mahkemesi “ön incelemeraporu ve eki belgelerin, isnat edilen suçtan dolayı Cumhuriyet Başsavcılığıncahazırlık soruşturması yapılmasını gerektirecek nitelik ve yeterlikte olmadığı” gerekçesiyleitirazın reddine karar vermiştir.

46. Ceza soruşturmasına ilişkin süreçincelendiğinde, başvurucunun şikâyeti üzerine, Savcılık tarafından yaşananölümden sorumlu olduğu ileri sürülen doktorlar hakkında görevi ihmal vetaksirle ölüme neden olma suçlarına ilişkin derhal hazırlık soruşturmasınınbaşlatıldığı, sonrasında 4483 sayılı Kanun hükümleri uyarınca soruşturmadosyasının Denizli Valiliğine gönderildiği, hakkında şikâyet bulunandoktorların görev aldığı sağlık kurumundan farklı bir kurumda görevli vekonunun uzmanı doktorlar tarafından hangi nedenlerle söz konusu doktorunsorumluluğunun bulunmadığını teknik olarak açıklayan ön inceleme raporunaistinaden soruşturmaya izin verilmediği, başvurucunun karara itiraz ettiği,ancak Denizli Bölge İdare Mahkemesinin ön inceleme raporu ve eki belgelere göreilgililere isnat edilen eylemin haklarında soruşturma yapılmasını gerektireceknitelikte bulunmadığından bahisle soruşturma izni verilmemesine dair yetkilimerci kararına yapılan itirazı reddettiği, bu şekilde başvurucununsoruşturmanın açıklığını temin edecek ve meşru menfaatlerini koruyabilecek birşekilde soruşturma sürecine dâhil olabildiği görülmektedir. 4483 sayılı Kanun'un konuhakkındaki hükümleri göz önünde bulundurulduğunda, yürütülen soruşturmanınyetersiz olduğunu ortaya koyacak bir eksiklik veya soruşturmayı yürütenyetkililere yüklenilebilecek ihmali bir davranış da saptanmamıştır.

47. Bu tür olaylarda yürütülen ceza soruşturmalarının amacı,yaşam hakkını koruyan mevzuat hükümlerinin etkili bir şekilde uygulanmasını vevuku bulan ölüm olayında varsa sorumluları ve sorumluluklarını tespit etmeküzere adalet önüne çıkarılmalarını sağlamaktır. Bu bir sonuç yükümlülüğü değil,uygun araçların kullanılması yükümlülüğüdür (B. No: 2012/752, 17/9/2013, § 56). Tıbbi ihmaller sonucunda meydana geldiğiileri sürülen ölüm olaylarına ilişkin yürütülen soruşturma sonucunda mutlakaherhangi bir kişinin cezai sorumluluğunun belirlenmesi zorunluluğubulunmamaktadır. Anayasa'nın 17. maddesi, başvuruculara üçüncü kişileri(başvuru konusu olayda doktoru) belirli bir suç (görevi kötüye kullanma vetaksirle ölüme neden olma suçu) nedeniyle yargılatma ya da cezalandırma hakkıverdiği, tüm yargılamaların mahkûmiyetle ya da belirli bir ceza kararıylasonuçlandırma yükümlülüğü verdiği şeklinde yorumlanamaz (B. No: 2013/2839, 3/4/2014, § 45).

48. Başvuruda ileri sürülen doğru teşhisin zamanındakonulmaması ve gerekli tedavinin uygulanmaması suretiyle yaşamı korumayükümlülüğünün ihlal edildiği iddiaları açısından yaşam hakkına ilişkin birihlal söz konusu ise bu ihlalin giderilmesi öncelikle idari makamların vederece mahkemelerinin yükümlülüğü altındadır (B. No: 2013/2075, 4/12/2013, § 75). Başvurucu, olayda ihmali olduğunu ilerisürdüğü doktorlar hakkında suç duyurusunda bulunarak ceza soruşturması açılmasıtalebinde bulunmuş olmakla birlikte, doktorların veya hastanelerin idari vehukuki sorumluluklarına ilişkin herhangi bir kanun yoluna başvurmadığıgörülmektedir. Yargıtayın yukarıda (§ 26) yer verilenkonu hakkındaki içtihatları (B. No: 2013/2839, 3/4/2014,§ 24-27) dikkate alındığında, ceza kanunları uyarınca suç oluşturmayan eylem veihmallere karşı da, husumetin yöneltileceği kişiye bağlı olarak, 2577 sayılıKanun ile 6098 sayılı Kanun’un yukarıda belirtilen (§ 23-25) hükümleri uyarıncakusura ve hatta kusursuz sorumluluğa dayalı olarak idareye veya kişilereyönelik idare ve hukuk mahkemeleri önünde uğranılan zararları tazmin yollarıdüzenlenmiştir (B. No: 2013/2075, 4/12/2013, § 74).

49. Bu açıklamalara göre, başvuru konusu olayda cezai sorumluluğuntespiti için ilgili kanun yoluna başvuran ancak sonuç alamayan başvurucuaçısından da değinilen hukuki ve idari kanun yollarına başvurma imkânıbulunmaktadır. Dolayısıyla, yapılan tıbbi müdahale açısından ihlale nedenolduğu ileri sürülen işlem, eylem ya da ihmal için kanunda öngörülmüş idari veyargısal başvuru yollarının tamamının bireysel başvuru yapılmadan öncetüketilmiş olduğundan söz edilemeyecektir.

50. Açıklanan nedenlerle, zamanında ve yeterli tedavihizmetinin verilmemesi suretiyle yaşam hakkının ihlal edildiği iddialarınındiğer kabul edilebilirlik şartları yönünden incelenmeksizin “başvuru yollarının tüketilmemiş olması”nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

V. HÜKÜM

Açıklanangerekçelerle, başvurucunun, zamanında ve yeterli tedavi hizmetinin verilmemesisuretiyle yaşam hakkının ihlal edildiği iddialarının “başvuru yollarının tüketilmemiş olması”nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde bırakılmasına, 17/9/2014tarihinde OY BİRLİĞİYLE kararverildi.

Full & Egal Universal Law Academy