TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
TURHAN KANAOĞLU BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2016/11436)
Karar Tarihi: 21/3/2019
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan
:
Burhan ÜSTÜN
Üyeler
:
Serdar ÖZGÜLDÜR
Serruh KALELİ
Hasan Tahsin GÖKCAN
Kadir ÖZKAYA
Raportör
:
Heysem KOCAÇİNAR
Başvurucu
:
Turhan KANAOĞLU
Vekili
:
Av. Mehmet ÜSTÜNDAĞ
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvuru, bir sosyal güvenlik ödemesinin değer kaybına uğratılaraködenmesi nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 15/6/2016 tarihinde yapılmıştır.
3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan önincelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.
4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölümtarafından yapılmasına karar verilmiştir.
III. OLAY VE OLGULAR
5. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylarözetle şöyledir:
6. Başvurucu 1954-1970 yılları arasında Emekli Sandığına tabimemur olarak görev yapmıştır. Başvurucu bu tarihten sonra özel sektörde SosyalSigortalar Kurumuna (SSK) tabi olarak çalışmış ve SSK tarafından 1/2/1977tarihi itibarıyla başvurucuya emekli aylığı bağlanmıştır.
7. Anayasa Mahkemesi 5/2/2009 tarihli ve E.2005/40, K.2009/17sayılı kararı ile 24/5/1983 tarihli ve 2829 sayılı Sosyal Güvenlik KurumlarınaTabi Olarak Geçen Hizmetlerin Birleştirilmesi Hakkında Kanun'un 12. maddesindeyer alan "Son defa T.C. EmekliSandığına tabi görevlerden emekliye ayrılan ve" ibaresini,Anayasa'nın 2. ve 10. maddelerine aykırı olduğu gerekçesiyle iptal etmiştir. Bukarar 5/6/2009 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanmışolup 5/6/2010 tarihi itibarıyla yürürlüğe girmiştir.
8. Başvurucu 3/9/2010 tarihli dilekçesiyle Sosyal GüvenlikKurumundan (SGK), Emekli Sandığına tabi olarak çalıştığı dönemler için emekliikramiyesi ödenmesi talebinde bulunmuştur. SGK 14/10/2010 tarihli yazıylatalebi reddetmiştir.
A. Ankara 14. İdareMahkemesindeki İlk Yargı Süreci
9. Başvurucu, SGK'nın işleminin iptalive emekli ikramiyesinin ödenmesi talebiyle dava açmıştır.
10. Ankara 14. İdare Mahkemesi 30/11/2012 tarihinde davanınreddine karar vermiştir. Anılan kararın gerekçesinde Emekli Sandığına tabigörevinden kendi isteği ile ayrılarak 8/9/1999 tarihinden önce çalışmayabaşlayanların 25/5/1971 tarihli 1475 sayılı mülga İş Kanunu'nun 14. maddesiuyarınca emekli ikramiyesi alamayacaklarına yer verilmiştir.
11. Başvurucu bu karara itiraz etmiştir. Ankara Bölge İdareMahkemesi 1. Kurul (Kurul) 26/12/2013 tarihli kararla ilk derece mahkemesikararını ortadan kaldırarak davanın kabulüne karar vermiştir. Kurul, AnayasaMahkemesi tarafından iptal edilen kanun hükümlerinin devam eden yargılamalardauygulanamayacağı saptamasında bulunarak farklı sosyal güvenlik kurumlarına tabihizmet süreleri birleştirilmek suretiyle aylık bağlanan ancak, Emekli Sandığınatabi hizmetleri için ikramiye ödenmeyen kişilere emekli aylığının bağlandığıtarihteki katsayılar gözetilerek ödeme yapılması gerektiğine işaret etmiştir.
B. Ankara 14. İdareMahkemesindeki İkinci Yargı Süreci
12. Başvurucu lehine sonuçlanan mahkeme kararı üzerine SGK'dan emekli ikramiyesinin ödenmesi talebindebulunmuştur. SGK, emekli aylığının bağlandığı 1/2/1977 tarihindeki katsayıyıesas alarak 0,40 TL ikramiyenin başvurucuya ödenmesine karar vermiştir.Başvurucu anılan işleme itiraz etmişse de SGK 21/5/2014 tarihinde itirazı reddetmiştir.
13. Başvurucu, ikramiyenin güncel değerler üzerindenhesaplanması gerektiği iddiasıyla işlemin iptali talebiyle dava açmıştır.
14. Ankara 14. İdare Mahkemesi 29/12/2014 tarihinde davayıreddetmiştir. Mahkeme kararında ikramiyenin emeklilik tarihindeki katsayılarüzerinden ödeneceğine dair Kurul kararının kesinleşmiş olduğu ve günceltutarlara göre ödeme yapılmasının kanuni bir dayanağının bulunmadığıgerekçesine yer verilmiştir.
15. Temyiz edilen karar Kurul tarafından 12/11/2015 tarihinde onanmıştır.Karar düzeltme istemi de aynı Kurul tarafından 19/4/2016 tarihindereddedilmiştir.
16. Nihai karar başvurucuya 17/5/2016 tarihinde tebliğedilmiştir.
17. Başvurucu 15/6/2016 tarihinde bireysel başvurudabulunmuştur.
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
18. Mahkemenin 21/3/2019 tarihinde yapmış olduğu toplantıdabaşvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Başvurucunun İddiaları
19. Başvurucu, emekli aylığının bağlandığı tarih üzerinden yirmibeş yıl geçtikten sonra bu tarihteki katsayılar esas alınarak on beş yılı aşkınbir çalışmanın karşılığı olarak 0,40 TL ikramiye ödenmesinin Anayasa'nın 10.,36., 40. maddelerinde teminat altına alınan hak ve ilkeleri ihlal ettiğiniileri sürmüştür.
B. Değerlendirme
20. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılanhukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifinikendisi takdir eder (Tahir Canan,B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Başvurucu Anayasa'nın 10., 36., 40.maddelerindeki hak ve ilkelerin ihlal edildiğini ileri sürmüşse deşikâyetinin özünün emekli aylığının bağlandığı tarihtekikatsayılar üzerinden belirlenen ikramiyenin aradan geçen zaman içinde uğramışolduğu değer kaybının karşılanmamasına yönelik olduğudikkatealındığında ihlal iddialarının mülkiyet hakkı kapsamında incelenmesi uygungörülmüştür.
21. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa MahkemesininKuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 47. maddesinin (5) numaralıfıkrası ile Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün (İçtüzük)64. maddesinin (1) numaralı fıkrası gereği bireysel başvurunun başvuruyollarının tüketildiği, başvuru yolu öngörülmemiş ise ihlalin öğrenildiğitarihten itibaren otuz gün içinde yapılması gerekir.
22. Başvuruya konu somut olayda başvurucu, SGK'danEmekli Sandığına tabi olarak geçen hizmeti karşılığında emekli ikramiyesiödenmesi isteğinde bulunmuş ve bu isteğin reddine karar verilmesi üzerineişlemin iptali talebiyle dava açmıştır. Ankara 14. İdare Mahkemesinin30/11/2012 tarihli davanın reddi kararı 26/12/2013 tarihli Kurul kararı ileortadan kaldırılmıştır. Kurul anılan kararında emekli ikramiyesi ödenmemesiyönündeki idari işlemi iptal etmiş ve ''emekliaylığının bağlandığı tarihte yürürlükte bulunan katsayılar dikkate alınarakyeniden bir hesaplama yapılmasına'' hükmetmiştir. Kurulun bu kararıitiraz olunmaksızın kesinleşmiş ve idare de kesinleşen bu karar gereğincebaşvurucuya 0,40 TL emekli ikramiyesi ödenmesine ilişkin yeni bir işlem tesisetmiştir.
23. Anayasa Mahkemesi daha önce FerdaYeşiltepe ([GK], B. No: 2014/7621, 25/7/2017) kararında, bir sosyalgüvenlik alacağının değer kaybına uğratıldığı yönündeki şikâyeti mülkiyet hakkıkapsamında esas bakımından incelemiştir. Ancak söz konusu başvurudabaşvurucunun, değer kaybına yönelik iddiasını derece mahkemeleri önünde dilegetirdiği ve olağan kanun yollarını da yöntemince tükettikten sonra bireyselbaşvuruda bulunduğu tespit edilerek başvuru kabul edilebilir bulunmuştur.
24. Bireysel başvuruya konu olayda başvurucu, her ne kadaremekli ikramiyesi alacağının emekli olduğu 1977 yılıkatsayılarınagöre ödendiğini belirterek bu alacağının enflasyon karşısında değer kaybınauğramasını şikâyet etmekte ise de emekli ikramiyesi ödenmesi talebinin, Ankara14. İdare Mahkemesince reddinden sonra yapmış olduğu itiraz neticesi Kurultarafından karara bağlandığı saptanmıştır. Söz konusu Kurul kararındaikramiyenin emekli olunan tarihteki katsayılar üzerinden ödeneceğikararlaştırılmıştır. Başvurucu, emekli ikramiyesinin aylık bağlama tarihindekikatsayılar üzerinden ödenmesi yönündeki bu karara karşı karar düzeltmeisteğinde bulunmadığı gibi bu karara karşı bireysel başvuru yoluna dagitmemiştir. Ancak Kurul kararı uyarınca yapılan hesaplama sonucu tespit edilenrakamı tatmin edici bulmadığından ikinci kez yargı yoluna müracaat etmiş vederece mahkemeleri de Kurulun 26/12/2013 tarihli kararı uyarınca işlemyapıldığından davayı reddetmiştir.
25. Bu itibarla bireysel başvuruya konu olay Ferda Yeşiltepe kararına konu yargılamasürecinden farklı özellikler taşımaktadır. Şöyle ki ilk yargı sürecinde emekliikramiyesinin aylık bağlama tarihindeki katsayılar esas alınarak ödeneceğikararlaştırılmış olmasına rağmen başvurucu bu karara karşı sessiz kalmıştır.Başvurucu ancak Kurul kararı gereğince idare tarafından yapılan hesaplamasonucunda 0,40 TL ödenmesi yönündeki işleme karşı ikinci kez yargı yolunagitmiş olup bu işlem üzerine değer kaybına yönelik iddiasını dile getirmesininidari ve yargısal yolları canlandırmaya yönelik olduğu kabul edilmelidir. 6216sayılı Kanun ve İçtüzük'ün hükümleri daha öncetamamlanmış olan bir sürece yönelik yeni bir başvuru hakkı imkânıtanımamaktadır.
26. Bu durumda başvurucunun, emekli ikramiyesi alacağınıenflasyon karşısında değer kaybına uğratan 26/12/2013 tarihli Kurul kararınıöğrendiği tarihten itibaren otuz günlük başvuru süresi içinde bireyselbaşvuruda bulunması gereklidir. Başvurucu ise bu süre geçtikten sonra 15/6/2016tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.
27. Açıklanan gerekçelerle başvurunun diğer kabul edilebilirlikkoşulları yönünden incelenmeksizin süreaşımı nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.
V. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Mülkiyet hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın süre aşımı nedeniyle KABUL EDİLEMEZOLDUĞUNA,
B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde BIRAKILMASINA21/3/2019 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.