TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
UĞUR DEMİRKOL BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2018/21784)
Karar Tarihi: 19/11/2020
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan
:
Kadir ÖZKAYA
Üyeler
:
Engin YILDIRIM
M. Emin KUZ
Rıdvan GÜLEÇ
Yıldız SEFERİNOĞLU
Raportör
:
Tuğba TUNA IŞIK
Başvurucu
:
Uğur DEMİRKOL
Vekili
:
Av. Özlem CANTÜRK ÇİMŞİR
I. BAŞVURUNUNKONUSU
1. Başvuru, disiplin cezasının iptali talebiyle açılandavada hakkaniyete uygun karar verilmemesi nedeniyle adil yargılanma hakkınınihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
II. BAŞVURUSÜRECİ
2. Başvuru 17/7/2018 tarihinde yapılmıştır.
3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yöndenyapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.
4. Komisyonca makul sürede yargılanma hakkının ihlaledildiği iddiası yönünden 2019/3970 başvuru numarası ile başvurunun konuyönünden ayrılmak suretiyle 12/3/2019 tarihinde kısmi kabul edilemezlik kararıverilmiştir.
5. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlikincelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.
6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için AdaletBakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık görüş bildirmemiştir.
III. OLAY VEOLGULAR
7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyleilgili olaylar özetle şöyledir:
8. Başvurucu, Giresun'da bir ortaokulda görsel sanatlaröğretmeni olarak görev yapmaktadır.
A. BaşvuruyaKonu Davadan Önceki Disiplin Cezası Süreci
9. Görev yaptığı Ö. Ortaokulu Müdürlüğü tarafından31/5/2016 tarihli yazı ile başvurucunun 20/5/2016 günü rapor teslimi için okulageldiğinde okulun bazı yerlerinin, nöbet defteri gibi bazı doküman vebelgelerin fotoğraflarını çektiği gerekçesiyle kendisinden savunmasıistenmiştir.
10. Anılan okulun 13/6/2016 tarihli yazısı ile başvurucu,okulun ve bazı dokümanların fotoğrafını çekmiş olması sebebiyle 14/7/1965tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 125. maddesinin birincifıkrasının (A) bendinin (e) alt bendi gereğince uyarı cezası ilecezalandırılmıştır.
B. BaşvuruyaKonu Dava Süreci
11. Ö. Ortaokulu müdürü tarafından 22/6/2016 tarihindeEynesil İlçe Millî Eğitim Müdürlüğüne hitaben başvurucu hakkında yasalişlemlerin başlatılması talebiyle şikâyet dilekçesi verilmiştir. Dilekçede;başvurucunun okul müdürü yardımcısının odasına sert bir şekilde girerekkursların kapatılması gerektiğini söylediği, okul müdürü hakkında diğeröğretmenler ve okul çalışanlarına kışkırtıcı beyanlarda bulunduğu, raporunuvermek için okula geldiğinde okulun bir kısım yerlerinin ve bazı dokümanlarınfotoğraflarını çektiği, nöbet görevini usulüne uygun olarak yerine getirmediğihususları yer almıştır.
12. Şikâyet dilekçesi üzerine 12/7/2016 tarihindebaşlatılan soruşturma 20/10/2016 tarihli soruşturma raporu ile sona ermiştir.Soruşturma raporu sonucunda başvurucunun idari yönden il içinde başka bir okulaatamasının yapılması, disiplin yönünden ise tevhiden kınama cezası ilecezalandırılması teklif edilmiştir (bkz. §13).
13. Başvurucunun 28/11/2016 tarihinde soruşturma raporundagetirilen teklif uyarınca A. Ortaokuluna ataması yapılmıştır.
14. A. Ortaokulunun 20/1/2017 tarihli işlemi ilebaşvurucu hakkında 20/10/2016 tarihli soruşturma raporu gereğince şu şekildedisiplin işlemi tesis edilmiştir:
- Okul aile birliği başkanının da bulunduğu ortamda MüdürYardımcısı A.A. ile nezaket sınırlarını aşmak suretiyle sert bir şekildetartışması sebebiyle uyarma,
- Beden eğitimi öğretmeni ve okul müdürüne A.A.nınarkalarından konuştuğunu söylemek suretiyle öğretmen ve müdürün müdür yardımcısıile aralarını açmaya çalışması sebebiyle uyarma,
- Yetiştirme kurslarının kapanmasında A.A.nın etkiliolduğunu söylemek suretiyle öğrenci velilerini A.A.ya karşı kışkırtmasısebebiyle uyarma,
- Okuldaki bazı evrakın ve okulun bazı bölümlerinin fotoğraflarınıçekmek suretiyle öğretmen ve okul yöneticilerini tedirgin etmiş olmasısebebiyle kınama cezası ile cezalandırılması gerektiğinden tevhidenkınama cezası ile cezalandırılması, 657 sayılı Kanun'un 125. maddesinin üçüncüfıkrası gereğince uyarma cezası ile cezalandırılmasına kararverilmiştir.
15. Başvurucu, uyarma cezası ile cezalandırılmasınailişkin işlemin iptali talebiyle Ordu İdare Mahkemesinde (Mahkeme) davaaçmıştır.
16. Mahkeme 9/11/2017 tarihli kararıyla disiplinsoruşturması ve ekindeki tanık ifadeleri ile dava dosyasında yer alan diğerbilgi ve belgelerin incelenmesi sonucunda başvurucu hakkında isnat edileneylemlerin sübuta erdiği gerekçesiyle davanın reddine karar vermiştir.
17. Başvurucunun istinaf istemi Bölge İdare Mahkemesince,mahkeme kararının dayandığı gerekçenin usul ve hukuka uygun bulunmuş olmasısebebiyle reddedilmiştir.
18. Nihai karar başvurucuya 18/6/2018 tarihinde tebliğedilmiştir.
19. Başvurucu 17/7/2018 tarihinde bireysel başvurudabulunmuştur.
IV. İLGİLİ HUKUK
20. 657 sayılı Kanun’un "Zamanaşımı"kenar başlıklı 127. maddesi şöyledir:
"Bu Kanunun 125 inci maddesindesayılan fiil ve halleri işleyenler hakkında, bu fiil ve hallerin işlendiğininöğrenildiği tarihten itibaren;
a) Uyarma, kınama, aylıktan kesme vekademe ilerlemesinin durdurulması cezalarında bir ay içinde disiplinsoruşturmasına,
b) Memurluktan çıkarma cezasında altı ayiçinde disiplin kovuşturmasına, Başlanmadığı takdirde disiplin cezası vermeyetkisi zamanaşımına uğrar.
Disiplin cezasını gerektiren fiil vehallerin işlendiği tarihten itibaren nihayet iki yıl içinde disiplin cezasıverilmediği takdirde ceza verme yetkisi zamanaşımına uğrar."
21. Danıştay Onikinci Dairesinin 14/10/2019 tarihli veE.2018/10107, K.2019/7550 sayılı kararı şöyledir:
"Sonuç olarak, davacının işlediğiileri sürülen üç ayrı fiili nedeniyle hakkında tesis edilen dava konusudisiplin cezasının incelenmesinden, davacının üzerine atılı bir fiilin sübutbulmadığına, bir fiili ile ilgili soruşturmaya başlama zamanaşımı süresiningeçirildiğine karar verilmiş ise de, davacının üzerine atılı A.C.'yi tehditettiğine ilişkin fiilin sübuta erdiği görüldüğünden dava konusu işlemde hukukaaykırılık görülmemiştir."
V. İNCELEME VEGEREKÇE
22. Mahkemenin 19/11/2020 tarihinde yapmış olduğutoplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Başvurucununİddiaları
23. Başvurucu; okulun bazı bölümlerinin fotoğrafınınçekilmesine ilişkin eylemle ilgili olarak daha önce ceza verildiğini, cezayakonu olan eylemlerin meydana geldiği tarih ile disiplin amirinin eylemleriöğrenme tarihinin aynı olduğundan soruşturma zamanaşımı süresinin geçtiğiniiddia etmiştir. Başvurucu aynı soruşturma kapsamında iki defa savunma alındığı,delillerin değerlendirilmesinde takdir hatası yapıldığı, başvuru formundabelirttiği bu hususların Mahkeme gerekçesinde karşılanmadığı, Mahkemetarafından delillerin yeterince incelenmediği gerekçeleriyle adil yargılanma vegerekçeli karar hakkı, aynı suçtan iki kez yargılanmama ve cezalandırılmamahakları ile masumiyet ve ayrımcılık yasağı ilkelerinin ihlal edildiğini ilerisürmüştür.
B. Değerlendirme
24. Anayasa’nın 36. maddesinin birinci fıkrası şöyledir:
''Herkes, meşru vasıta ve yollardanfaydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia vesavunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir.”
25. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafındanyapılan hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukukitavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013,§ 16). Başvurucunun yukarıda belirtilen iddialarının özünün Mahkemecedelillerin incelenmediğine yönelik olduğundan başvurunun adil yargılanmahakkının güvencelerinden biri olan hakkaniyete uygun yargılanma hakkıkapsamında bir inceleme yapılması gerektiği değerlendirilmiştir.
26. Anayasa’nın 36. maddesinin birinci fıkrasındaherkesin yargı organlarına davacı ve davalı olarak başvurabilme, bunun doğalsonucu olarak da iddia, savunma ve adil yargılanma hakkı güvence altınaalınmıştır. 3/10/2001 tarihli ve 4709 sayılı Kanun'un Anayasa'nın 36.maddesinin birinci fıkrasına "adil yargılanma" ibaresinineklenmesine ilişkin 14. maddesinin gerekçesine göre "değişiklikleTürkiye Cumhuriyeti’nin taraf olduğu uluslararası sözleşmelerce de güvencealtına alınmış olan adil yargılama hakkı metne dahil" edilmiştir.Dolayısıyla Anayasa'nın 36. maddesinde herkesin adil yargılanma hakkına sahipolduğu ibaresinin eklenmesinin amacının Avrupa İnsan Hakalrı Sözleşmesi'ndedüzenlenen adil yargılanma hakkını anayasal güvence altına almak olduğuanlaşılmaktadır (Yaşar Çoban, B. No: 2014/6673, 25/7/2017, § 53).
27. Mahkemeler önünde dava konusu yapılmış maddi olay veolguların kanıtlanması, delillerin değerlendirilmesi, hukuk kurallarınınyorumlanması ve uygulanması ile uyuşmazlıkla ilgili varılan sonucun adil olupolmaması bireysel başvuru konusu olamaz. Ancak bireysel başvuru kapsamındakihak ve özgürlüklere müdahale teşkil eden, bariz takdir hatası veya açık birkeyfîlik içeren tespit ve sonuçlar bu kapsamda değildir (Ahmet Sağlam,B. No: 2013/3351, 18/9/2013, § 42).
28. Uyuşmazlığın çözümünde etkili olan maddi vakıalarındeğerlendirilmesi, yorumlanması ve nitelendirilmesi derece mahkemelerinintakdirindedir. Maddi vakıalar, uyuşmazlıkta uygulanacak hukuk kurallarından farklıolarak sadece somut bir olayı ilgilendirdiğinden ancak somut olayın koşullarıçerçevesinde yorumlanabilir ve anlamlandırılabilir (Özlem Terzioğlu, B.No: 2014/19341, 21/11/2017, § 45).
29. Danıştay Onikinci Dairesinin konuyla ilgilikararlarında ise özetle 657 sayılı Kanun'un 125. maddesinde yer alan "fiillerinişlendiğinin öğrenildiği tarih" ibaresinden, disiplin cezasıgerektiren bir fiil işleyen memurun bu fiilinin disiplin cezasını vermeyeyetkili amirlerce somut delillerle öğrenildiği tarihin anlaşılması gerektiğibelirtilmektedir. İhbar ve şikâyet yoluyla disiplin cezası gerektiren fiillerinyetkili amirlere duyurulması üzerine disiplin cezası vermeye veya soruşturmaaçmaya yetkili amirlerin fiilin suç niteliğini taşıyıp taşımadığı hususunda birinceleme yapmaları veya yaptırmaları ve fiilin disiplin suçu vasfını taşıdığınakanaat getirmeleri üzerine de bizzat veya soruşturma emri ile tayin edeceklerimuhakkikler yolu ile derhâl soruşturmayı başlatmaları gerekmektedir. Bu durumdasoruşturmaya başlama zamanaşımı, fiilin suç vasfını taşıdığının öğrenildiğigünden itibaren işlemeye başlayacaktır (Onikinci Daire, 12/2/2012, E.2009/5515,K.2012/4097; Onikinci Daire, 26/11/2013, E.2011/528, K.2013/8830; OnikinciDaire, 14/12/2012, E.2009/9266, K.2012/11130; Onikinci Daire, 30/5/2014,E.2013/7885, K.2014/4484).
30. Somut olayda başvurucu hakkında dört farklı eylemeilişkin olarak uygun görülen kınama cezasına yapılan indirim sonucunda uyarmadisiplin cezası uygulanmıştır. 657 sayılı Kanun’un 127. maddesine göre uyarmacezasının eylemin öğrenilmesinden itibaren bir ay içinde soruşturmanınbaşlatılması gereken disiplin suçlarından olduğu görülmektedir. Başvurucu biraylık soruşturmaya başlama zamanaşımı süresinin disipline konu eylemlerdendisiplin amirinin haberdar olma tarihinin esas alınması gerektiğini belirtmektefakat hangi eylemin hangi tarihte meydana geldiği ve disiplin amirinin sözkonusu eylemleri hangi tarihte ne şekilde öğrendiğine ilişkin olarak başvuruformunda bir beyan bulunmamaktadır.
31. Önemle belirtilmelidir ki bireysel başvuruincelemesinde Anayasa Mahkemesinin görevi başvurucunun başvuru formunda ilerisürdüğü gerekçelerle sınırlı bir incelemeyi kapsamaktadır. Başvurucununbireysel başvuru formunda mağduriyetini gösteren açıklamaları yapmaması ve/veyamağduriyetine dayanak olarak ileri sürdüğü hususları delillendirmemesidurumunda Anayasa Mahkemesi başvurucu yerine geçerek delil toplama ve ihlaliddialarını gerekçelendirme görev ve yükümlülüğüne sahip değildir (MustafaAkaydın, B. No: 2015/14800, 8/1/2020, § 27).
32. Bununla birlikte Anayasa Mahkemesine başvuru konusuolaylarla ilgili delilleri sunmak suretiyle olaylar hakkındaki iddialarınıkanıtlamak ve dayanılan Anayasa hükmünün kendisine göre ihlal edildiğine dairaçıklamalarda bulunarak hukuki iddialarını ortaya koymak başvurucuya düşer.Başvurucunun kamu gücünün işlem, eylem ya da ihmali nedeniyle ihlal edildiğiniileri sürdüğü hak ve özgürlük ile dayanılan Anayasa hükümlerini, ihlalgerekçelerini, dayanılan delilleri ve ihlale neden olduğu ileri sürülen işlemveya kararların neler olduğunu başvuru dilekçesinde belirtmesi şarttır. Başvurudilekçesinde kamu gücünün ihlale neden olduğu iddia edilen işlem, eylem ya daihmaline dair olayların tarih sırasına göre özeti yapılmalı; bireysel başvurukapsamındaki hak ve özgürlüklerden hangisinin hangi nedenle ihlal edildiği vebuna ilişkin gerekçeler ile deliller açıklanmalıdır (Veli Özdemir, B.No: 2013/276, 9/1/2014, §§ 19, 20; Ünal Yiğit, B. No: 2013/1075,30/6/2014, §§ 18, 19).
33. Başvurucunun zamanaşımı iddiası dışındaki şikayetleriyönünden ise; uyuşmazlığa ilişkin maddi vakıaları değerlendirmenin,yorumlamanın ve nitelemenin derece mahkemelerinin takdirinde olduğunun altıçizilmeli, başvurucunun dört farklı eylemi hakkında tek bir disiplin cezasıuygulandığı da ayrıca belirtilmelidir. Mahkeme gerekçesinde disiplinsoruşturması dosyası kapsamında bulunan rapor, deliller ve tanık beyanlarınınesas alınması suretiyle başvurucu hakkında isnat edilen her bir eylemin sübutaerdiği gerekçesiyle davanın reddine karar vermiştir. Derece mahkemesinin buyorumunun bariz takdir hatası veya keyfîlik içerdiği değerlendirilmemiştir. Bunedenle somut başvuruda açık ve görünür bir ihlal bulunmamaktadır.
34. Açıklanan gerekçelerle başvurunun diğer kabul edilebilirlikkoşulları yönünden incelenmeksizin açıkça dayanaktan yoksun olmasınedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.
VI. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Hakkaniyete uygun yargılanma hakkının ihlal edildiğineilişkin iddianın açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle KABULEDİLEMEZ OLDUĞUNA,
B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerindeBIRAKILMASINA 19/11/2020 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.