TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
ÜZEYİR ÖLÇER BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2014/9540)
Karar Tarihi: 20/7/2017
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan
:
Burhan ÜSTÜN
Üyeler
:
Serruh KALELİ
Nuri NECİPOĞLU
Kadir ÖZKAYA
Rıdvan GÜLEÇ
Raportör Yrd.
:
Leyla Nur ODUNCU
Başvurucu
:
Üzeyir ÖLÇER
Vekili
:
Av. Ramazan DEMİR
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvuru, 17/7/2004 tarihli ve 5233 sayılı Terör ve TerörleMücadeleden Doğan Zararların Karşılanması Hakkında Kanun kapsamında yapılanbaşvuru ve akabinde açılan davada makul sürede yargılanma hakkının ihlaledildiği iddiasına ilişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 12/6/2014 tarihinde yapılmıştır.
3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan önincelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.
4. Komisyonca 20/4/2017 tarihinde, makul sürede yargılanmahakkının ihlal edildiğine ilişkin iddia dışındaki iddialar yönünden kısmi kabuledilmezlik kararı verilerek makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğineilişkin iddia yönünden başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölümtarafından yapılmasına karar verilmiştir.
5. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik veesas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.
6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığınagönderilmiştir.
III. OLAY VE OLGULAR
7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgiliolaylar özetle şöyledir:
8. Başvurucu, Bitlis ili Tatvan ilçesi Çavuşlar mevkiinde ikametetmekte iken yerleşim yerinde yaşanan terör olayları nedeniyle yerleşim yerini1993 yılında terk etmek zorunda kaldığını beyan etmiştir.
9. Diyarbakır 2 No.lu Devlet Güvenlik Mahkemesinin 10/12/1992tarihli ve E.1992/188, K.1992/525 sayılı kararı ile başvurucu, PKK terörörgütüne yardım ve yataklık yapması nedeniyle 1/3/1926 tarihli ve 765 sayılımülga Türk Ceza Kanunu'nun 169. maddesi ile 12/4/1991 tarihli ve 3713 sayılıTerörle Mücadele Kanunu'nun 5. maddesi gereğince 3 yıl 9 ay hapis cezası ilecezalandırılmıştır.
10. Başvurucu; 1992 yılından 1997 yılına kadar Üzümlü-Çavuşlarmezrasındaki arazilerini boşaltmak durumunda kaldığı, bu süre içinde Tatvan'dayaşadığı, 1993 yılında bu arazilerinin üzerinde bulunan tüm ağaçlarınınkesilmiş, yakılmış ve yıkılmış olduğunu duyduğu, ilgili yerlere müracaatlarınıyaptığı, arazisi üzerindeki zararların kimler tarafından meydana getirildiğinibilmediği fakat bazı köy korucularının ve görevlilerin malumatı olmaksızınzarar meydana getirilemeyeceği şikâyetlerinde bulunmuştur.
11. Bitlis Ağır Ceza Mahkemesinin 10/2/2005 tarihli veE.2004/133, K.2005/40 sayılı kararında bir kısım köy korucusu ve kollukgörevlisi hakkında cürüm işlemek işin teşekkül oluşturmak suçu yönündenzamanaşımı nedeniyle kamu davasının kaldırılmasına ya da 765 sayılı mülgaKanun'un 96. maddesi uyarınca kamu davasının ortadan kaldırılmasına kararverilmiştir.
12. Temyiz istemi üzerine Yargıtay 8. Ceza Dairesinin 28/2/2007tarihli ve E.2006/4319, K.2007/1587 sayılı kararı ile Bitlis Ağır CezaMahkemesinin hükmünün onanmasına karar verilmiştir.
13. Başvurucu 26/7/2005 tarihinde, 5233 sayılı Kanun kapsamınagiren zararlarının karşılanması talebiyle Bitlis Valiliği Zarar TespitKomisyonuna (Komisyon) başvurmuştur.
14. Komisyon 11/1/2010 tarihli ve 2010/2-33 sayılı kararında,terör olayları sonucu oluşan zararların karşılanması talebiyle yapılanbaşvurunun incelenmesi sonucunda başvurucunun 765 sayılı mülga Kanun'un 169. maddesindedüzenlenen suç nedeniyle sabıka kaydı bulunduğu gerekçesiyle talebin reddinekarar vermiştir.
15. Başvurucu tarafından belirtilen ret işlemi aleyhine Van 2.İdare Mahkemesinde iptal ve tam yargı davası açılmıştır.
16. Van 2. İdare Mahkemesinin 29/4/2011 tarihli ve E.2010/1010,K.2011/1144 sayılı kararı ile davanın reddine hükmedilmiştir.
17. Başvurucunun temyizi üzerine Danıştay OnbeşinciDairesinin 7/11/2012 tarihli ve E.2011/15327, K.2012/7675 sayılı ilamıylahükmün onanmasına karar verilmiştir.
18. Başvurucunun karar düzeltme istemi, aynı Dairenin 12/11/2013tarihli ve E.2013/12259, K.2013/8141 sayılı ilamı ile reddedilmiştir. Karardüzeltme isteminin reddi kararı başvurucuya 15/5/2014 tarihinde tebliğedilmiştir.
19. Başvurucu 12/6/2014 tarihinde bireysel başvurudabulunmuştur.
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
20. Mahkemenin 20/7/2017 tarihinde yapmış olduğu toplantıdabaşvuru incelenip gereği düşünüldü:
21. Başvurucu, makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğiniileri sürmüştür.
A. Kabul EdilebilirlikYönünden
22. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğinekarar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan makulsürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilirolduğuna karar verilmesi gerekir.
B. Esas Yönünden
23. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyuşmazlıklara ilişkinidari yargılamanın süresi tespit edilirken sürenin başlangıç tarihi olarakdavanın ikame edildiği tarih; sürenin sona erdiği tarih olarak -çoğu zaman icraaşamasını da kapsayacak şekilde- yargılamanın sona erdiği, yargılaması devameden davalar yönünden ise Anayasa Mahkemesinin makul sürede yargılanma hakkınınihlal edildiğine ilişkin şikâyetle ilgili kararını verdiği tarih esas alınır (Selahattin Akyıl, B. No: 2012/1198,7/11/2013, §§ 45, 47).
24. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyuşmazlıklara ilişkinidari yargılama süresinin makul olup olmadığı değerlendirilirken yargılamanınkarmaşıklığı ve kaç dereceli olduğu, tarafların ve ilgili makamların yargılamasürecindeki tutumu ve başvurucunun yargılamanın süratle sonuçlandırılmasındakimenfaatinin niteliği gibi hususlar dikkate alınır (Selahattin Akyıl, § 41).
25. Bu hususlara ek olarak Anayasa Mahkemesi, 5233 sayılı Kanunkapsamında yapılan yargılamalarda komisyonların belli bir dönem içinde geçiciolarak olağanüstü iş yükü artışı ile karşılaşmasından kaynaklanan gecikmelerde,kamu otoritelerince zamanında ve yeterli tedbirlerin alınmış olup olmadığını dagözönünde bulundurmaktadır. Gerekli tedbirleralınmışsa makul sürenin hesaplanmasında olağan yargılamalara kıyasla daha esnekbir yaklaşım benimsenmektedir (Sabri Çetin,B. No: 2013/3007, 6/2/2014, §§ 60-72; MahmutCan Arslan, B. No: 2013/3008, 6/2/2014, §§ 59-71; Mehmet Gürgen, B. No: 2013/3202, 6/2/2014,§§ 57-67; Celal Demir, B. No:2013/3309, 6/2/2014, §§ 57-69).
26. Anılan ilkeler ve Anayasa Mahkemesinin benzer başvurulardaverdiği kararlar dikkate alındığında somut olayda Komisyona başvuru tarihi(26/7/2005)ile nihai karar tarihi (12/11/2013) arasında geçen ve yaklaşık 8 yıl3 aylık yargılama süresinin makul olmadığı sonucuna varmak gerekir.
27. Açıklanan gerekçelerle Anayasa’nın 36. maddesinde güvence altınaalınan makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine karar verilmesigerekir.
C. 6216 Sayılı Kanun'un50. Maddesi Yönünden
28. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa MahkemesininKuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 50. maddesinin (1) numaralıfıkrası şöyledir:
“Esas inceleme sonunda, başvurucunun hakkınınihlal edildiğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal kararı verilmesihâlinde ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yapılması gerekenlerehükmedilir…”
29. Başvurucu, maddi ve manevi tazminat talebinde bulunmuştur.
30. Somut olayda makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğisonucuna varılmıştır.
31. İhlal tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararlarıkarşılığında başvurucuya net 4.800 TL manevi tazminat ödenmesine kararverilmesi gerekir.
32. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 239,50 TL harç ve 1.800TL vekâlet ücretinden oluşan toplam 2.039,50 TL yargılama giderinin başvurucuyaödenmesine karar verilmesi gerekir.
V. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkiniddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,
B. Anayasa’nın 36. maddesinde güvence altına alınan makul süredeyargılanma hakkının İHLAL EDİLDİĞİNE,
C. Başvurucuya net 4.800 TL manevi tazminat ÖDENMESİNE,tazminata ilişkin diğer taleplerin REDDİNE,
D. 239,50 TL harç ve 1.800 TL vekâlet ücretinden oluşan toplam2.039,50 TL yargılama giderinin BAŞVURUCUYA ÖDENMESİNE,
E. Ödemenin, kararın tebliğini takiben başvurucunun MaliyeBakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, ödemedegecikme olması hâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadargeçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA,
F. Kararın bir örneğinin Van 2. İdare Mahkemesine (E.2010/1010,K.2011/1144) GÖNDERİLMESİNE,
G. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESİNE20/7/2017 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.