TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
VESİLE BAYTAR BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2018/33263)
Karar Tarihi: 13/10/2020
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan
:
Kadir ÖZKAYA
Üyeler
:
M. Emin KUZ
Rıdvan GÜLEÇ
Yıldız SEFERİNOĞLU
Basri BAĞCI
Raportör
:
Eren Can BENAKAY
Başvurucu
:
Vesile BAYTAR
Vekili
:
Av. Serdal BAYTAR
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvuru; terör olaylarından doğan zararların tazminedilmemesi nedeniyle mülkiyet hakkının, buna ilişkin idari ve yargısal sürecinmakul sürede sonuçlandırılmaması nedeniyle de adil yargılanma hakkının ihlaledildiği iddialarına ilişkindir.
II. BAŞVURUSÜRECİ
2. Başvuru 6/11/2018 tarihinde yapılmıştır.
3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılanön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.
4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlikincelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.
5. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabuledilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.
6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için AdaletBakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 71.maddesinin (2) numaralı fıkrası uyarınca başvurunun içtihadın oluştuğu alanailişkin olduğu değerlendirilerek Bakanlık cevabı beklenmeden incelenmesinekarar verilmiştir.
III. OLAY VEOLGULAR
7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyleilgili olaylar özetle şöyledir:
8. Başvurucu 17/7/2004 tarihli ve 5233 sayılı Terör veTerörle Mücadeleden Doğan Zararların Karşılanması Hakkında Kanun kapsamındaBatman Valiliği Terör ve Terörle Mücadeleden Doğan Zarar Tespit Komisyonuna31/12/2007 tarihinde başvurmuş ve talebinin reddedilmesi üzerine Batman İdareMahkemesinde dava açmıştır.
9. Batman İdare Mahkemesi (Mahkeme) 9/10/2013 tarihindedavayı reddetmiştir. Kararda; başvurucu adına mal varlığı tespit edilemediği,başvurucu tarafından bu durumun aksini ispatlayacak bilgi ve belge sunulmadığıifade edilmiştir.
10. Başvurucu 6/3/2014 tarihinde kararı temyiz etmiştir.
11. Danıştay Onbeşinci Dairesi 15/11/2018 tarihindemahkeme kararını bozmuştur. Kararda, Mahkemenin başvurucuyla ilgili kararvermek yerine başka bir şahsa ait işlem esas alınarak hüküm kurduğubelirtilmiştir.
12. Mahkeme 9/4/2019 tarihinde dava konusu işleminiptaline ve maddi tazminat istemi hakkında karar verilmesine yer olmadığınakarar vermiştir. Kararda başvurucunun taşınmazı ile eşinin taşınmazının aynıolup olmadığı hususunda keşif yapılması gerektiği belirtilmiştir. Başvurucununeşinin başvurusu üzerine mahallinde yapılan keşif ve bilirkişi incelemesineticesinde belirlenen ve sulhnamaye esas alınan zilyetlik tespitinin, işlemedayanak olarak alınan (köyde yapılan 12/2/2009 tarihinden sonuçlanan kadastroçalışmasıyla örtüşmeyen beyanları içeren) 6/9/2010 tarihli tutanaklaörtüşmediği ifade edilmiştir. Bununla birlikte belirtilen işlemler neticesindebaşvurucu hakkında lazımgelen işlemlerin yapılması gerektiğinden bu aşamadatazminat istemi hakkında karar verilmesine hukuken olanak bulunmadığısöylenmiştir.
13. Başvurucu yargılamanın makul sürede tamamlanmamasınedeniyle 6/11/2018 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.
IV. İNCELEME VEGEREKÇE
14. Mahkemenin 13/10/2020 tarihinde yapmış olduğutoplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Başvurucununİddiaları
15. Başvurucu; uzun süren yargılama nedeniyle makulsürede yargılanma hakkının, terör nedeniyle mallarına ulaşamaması dolayısıylamülkiyet hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.
B. Değerlendirme
16. Anayasa’nın 36. maddesinin birinci fıkrası şöyledir:
"Herkes, meşru vasıta veyollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalıolarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir."
17. Başvurucu, mülkiyet hakkının ihlal edildiğini ilerisürmüş ise de başvurucunun köyde mülkü olduğu anlaşıldığından ve fakatkomisyon, ilk derece derece mahkemesi kararına göre yeniden değerlendirmeyapacağından bu aşamada Anayasa’nın 35. maddesinde güvence altına alınanmülkiyet hakkı bakımından başvuru yollarının tüketilmediğianlaşılmıştır. Bu nedenle ayrıca değerlendirme yapılmasının gerekmediğisonucuna ulaşılmıştır.
1. KabulEdilebilirlik Yönünden
18. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabuledilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığıanlaşılan makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianınkabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.
2. EsasYönünden
19. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyuşmazlıklarailişkin idari yargılamanın süresi tespit edilirken sürenin başlangıç tarihiolarak davanın ikame edildiği tarih; sürenin sona erdiği tarih olarak -çoğuzaman icra aşamasını da kapsayacak şekilde- yargılamanın sona erdiği,yargılaması devam eden davalar yönünden ise Anayasa Mahkemesinin makul süredeyargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin şikâyetle ilgili kararını verdiğitarih esas alınır (Selahattin Akyıl, B. No: 2012/1198, 7/11/2013, §§ 45,47).
20. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyuşmazlıklarailişkin idari yargılama süresinin makul olup olmadığı değerlendirilirkenyargılamanın karmaşıklığı ve kaç dereceli olduğu, tarafların ve ilgilimakamların yargılama sürecindeki tutumu ve başvurucunun yargılamanın süratlesonuçlandırılmasındaki menfaatinin niteliği gibi hususlar dikkate alınır (SelahattinAkyıl, § 41).
21. Bu hususlara ek olarak Anayasa Mahkemesi 5233 sayılıKanun kapsamında yapılan yargılamalarda komisyonların belli bir dönem içindegeçici olarak olağanüstü iş yükü artışı ile karşılaşmasından kaynaklanangecikmelerde kamu otoritelerince zamanında ve yeterli tedbirlerin alınmış olupolmadığını da gözönünde bulundurmaktadır. Gerekli tedbirler alınmışsa makulsürenin hesaplanmasında olağan yargılamalara kıyasla daha esnek bir yaklaşımbenimsemektedir (Sabri Çetin, B. No: 2013/3007, 6/2/2014, §§ 60, 72; MahmutCan Arslan, B. No: 2013/3008, 6/2/2014, §§ 59, 71; Mehmet Gürgen, B.No: 2013/3202, 6/2/2014, §§ 57, 67; Celal Demir, B No: 2013/3309,6/2/2014, §§ 57, 69).
22. Anılan ilkeler ve Anayasa Mahkemesinin benzerbaşvurularda verdiği kararlar dikkate alındığında toplam idari ve yargısalsüreçte geçen yaklaşık 13 yıllık yargılama süresinin makul olmadığı sonucunavarılmıştır.
23. Açıklanan gerekçelerle Anayasa’nın 36. maddesindegüvence altına alınan makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine kararverilmesi gerekir.
3. 6216 SayılıKanun'un 50. Maddesi Yönünden
24. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa MahkemesininKuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 50. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
“(1) Esas inceleme sonunda,başvurucunun hakkının ihlal edildiğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlalkararı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması içinyapılması gerekenlere hükmedilir…
(2) Tespit edilen ihlal bir mahkemekararından kaynaklanmışsa, ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmak için yenidenyargılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yargılamayapılmasında hukuki yarar bulunmayan hâllerde başvurucu lehine tazminatahükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava açılması yolu gösterilebilir.Yeniden yargılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlalkararında açıkladığı ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldıracak şekilde mümkünsedosya üzerinden karar verir.”
25. Başvurucu, ihlalin tespitiyle 50.000 TL manevitazminata karar verilmesi talebinde bulunmuştur.
26. Somut olayda makul sürede yargılanma hakkının ihlaledildiği sonucuna varılmıştır.
27. İhlal tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararıkarşılığında başvurucuya 20.000 TL manevi tazminatın ödenmesine karar verilmesigerekir.
28. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 294,70 TL harç ve3.000 TL vekâlet ücretinden oluşan toplam 3.294,70 TL yargılama giderininbaşvurucuya ödenmesinekarar verilmesi gerekir.
V. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğineilişkin iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,
B. Anayasa’nın 36. maddesinde güvence altına alınan makulsürede yargılanma hakkının İHLAL EDİLDİĞİNE,
C. Başvurucuya net 20.000 TL tazminatınÖDENMESİNE, tazminata ilişkin diğer taleplerin REDDİNE,
D. 294,70 TL harç ve 3.000 TL vekâlet ücretinden oluşantoplam 3.294,70 TL yargılama giderinin başvurucuya ÖDENMESİNE,
E. Ödemelerin, kararın tebliğini takiben başvurucununHazine ve Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içindeyapılmasına, ödemede gecikme olması hâlinde bu sürenin sona erdiği tarihtenödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA,
F. Kararın bir örneğinin bilgi için Batman İdare Mahkemesine(E.2011/963, K.2013/2219) GÖNDERİLMESİNE,
G. Kararın bir örneğinin Adalet BakanlığınaGÖNDERİLMESİNE 13/10/2020 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.