TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
VOLKAN KAHIRLI BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2019/22730)
Karar Tarihi: 16/3/2022
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan
:
Kadir ÖZKAYA
Üyeler
:
Engin YILDIRIM
M. Emin KUZ
Basri BAĞCI
Kenan YAŞAR
Raportör
:
Ayhan KILIÇ
Başvurucu
:
Volkan KAHIRLI
Başvurucu Vekilleri
:
Av. Hakan BİLGEHAN
:
Av. Emre Burak ONAT
I. BAŞVURUNUNKONUSU
1. Başvuru, mahkeme kararıyla tespit edilen alacağınenflasyon karşısında yitirilen değerinin karşılanmaması nedeniyle mülkiyethakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
II. BAŞVURUSÜRECİ
2. Başvuru 3/6/2019 tarihinde yapılmıştır. Komisyoncabaşvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına kararverilmiştir.
3. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için AdaletBakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık görüşünü bildirmiştir.Başvurucu, Bakanlığın görüşüne karşı beyanda bulunmamıştır.
III. OLAY VEOLGULAR
4. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyleilgili olaylar özetle şöyledir:
5. Başvurucu, 1982 doğumlu olup Sakarya'da ikametetmektedir.
6. Türkiye İşitme Engelliler Futbol Millî Takımı2-12/7/2008 tarihleri arasında Yunanistan'ın Patras kentinde düzenlenen İşitmeEngelliler Dünya Futbol Şampiyonası'na büyükler kategorisinde katılarak dünyaikinciliğini elde etmiştir. Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğü (İdare) tarafındanbaşarı elde eden ve başvurucunun da aralarında bulunduğu 23 sporcuya 20/10/2006tarihli ve 26325 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan mülga Spor Hizmet veFaaliyetlerinde Üstün Başarı Gösterenlerin Ödüllendirilmesi HakkındaYönetmelik'in (mülga Yönetmelik) 22. ve 23. maddeleri uyarınca 26/1/2009tarihinde 75'er Cumhuriyet altınının şampiyonanın bittiği 12/7/2008 tarihindekiTürk lirası karşılığı verilmiştir.
7. Başvurucu 2/3/2009 tarihinde İdareye müracaattabulunarak mülga Yönetmelik'in 6. maddesinin (4) numaralı fıkrası uyarınca 400Cumhuriyet altını karşılığı ödül verilmesi gerektiğini ileri sürmüş, buna göregeriye kalan 325 Cumhuriyet altını karşılığı Türk lirasının yasal faiziylebirlikte ödenmesini talep etmiştir. Başvurucunun talebi zımnen reddedilmiştir.
8. Başvurucu, zımni ret işleminin iptali istemiyle11/5/2009 tarihinde Ankara 7. İdare Mahkemesinde (7. İdare Mahkemesi) davaaçmıştır. 7. İdare Mahkemesi 28/1/2010 tarihinde idari işlemin iptaline kararvermiştir. Kararın gerekçesinde, mülga Yönetmelik'in işitme engelliler spordalında organize edilen dünya şampiyonalarında dereceye girenlere verileceködüllerin düzenlendiği 22. maddesinde açıkça 6. maddenin (2) numaralıfıkrasının uygulanacağının hüküm altına alındığı vurgulanmıştır. Kararda, sözüedilen fıkranın uygulanmasında idareye takdir yetkisi tanınmadığına işaretedilerek mülga Yönetmelik'in 23. maddesinin uygulanmasının mümkün olmadığıifade edilmiştir. Kararda sonuç olarak bakiye 325 Cumhuriyet altınınınşampiyonanın bitim tarihi olan 12/7/2008'de Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankasıncabelirlenen altın fiyatı esas alınarak tespit edilen Türk lirası karşılığınınyasal faizi ile birlikte başvurucuya ödenmesi gerektiği belirtilmiştir.
9. İdarece 10/5/2010 tarihinde 58 Cumhuriyet altınıkarşılığı olarak 14.462,19 TL başvurucuya ödenmiştir.
10. Davalı İdarenin temyiz başvurusu, Danıştay OnuncuDairesince (Danıştay) İdare Mahkemesinin gerekçesi değiştirilmek suretiyle27/4/2010 tarihinde reddedilmiştir. Danıştay başvurucuya verilecek ödülün mülgaYönetmelik'in 6. maddesinin (4) numaralı fıkrası uyarınca belirlenmesigerektiğini vurgulamıştır. İdarenin karar düzeltme istemi 11/2/2014 tarihindereddedilmiştir.
11. İdare 400 Cumhuriyet altınından geriye kalan 267'siiçin 13/7/2008 tarihinde Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankasınca belirlenen altınfiyatını esas alarak belirlediği 66.750 TL'yi 30/11/2018 tarihinde başvurucuyaödemiştir. Başvurucuya herhangi bir faiz ödemesi yapılmamıştır.
12. Başvurucu 29/1/2019 tarihinde Ankara 4. İdareMahkemesinde (4. İdare Mahkemesi) tam yargı davası açmıştır. Başvurucu,İdarenin faiz dahi ödemediğinden yakınarak 66.750 TL'nin 13/7/2008 ile30/11/2018 tarihleri arasındaki altın fiyatı artış oranınca artırılmasını vetazminat olarak bu suretle tespit edilecek tutara hükmedilmesini talepetmiştir.
13. Davalı İdarenin savunma yazısında, mülgaYönetmelik'in 16. maddesinin 4. fıkrasında müsabakaların bittiği tarihteTürkiye Cumhuriyeti Merkez Bankasınca belirlenen altın fiyatının esas alınmasıgerektiğinin hükme bağlandığı belirtilmiş, anılan Yönetmelik hükmüne uygunolarak başvurucuya ödeme yapıldığı ifade edilmiştir.
14. İdare Mahkemesi 2/5/2019 tarihinde davayı kesinolarak reddetmiştir. Kararın gerekçesinde, İdarenin ödül tutarını hesaplamayönteminin mevzuata uygun olduğu belirtilmiştir.
IV. İLGİLİHUKUK
15. Konu hakkında ilgili hukuk için bkz. FerdaYeşiltepe [GK], B. No: 2014/7621, 25/7/2017, §§ 17-31.
V. İNCELEME VEGEREKÇE
16. Anayasa Mahkemesinin 16/3/2022 tarihinde yapmışolduğu toplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Başvurucununİddiaları ve Bakanlık Görüşü
17. Başvurucu, alacağının geç ödenmesi sebebiyleenflasyon karşısında yitirilen değerinin karşılanmaması dolayısıyla mülkiyethakkının ihlal edildiğini ileri sürmektedir. Başvurucu ayrıca talebine uygunbir karar verilmemesi ve mahkeme gerekçesinin makul olmaması nedeniylehakkaniyete uygun yargılanma hakkının, idarenin sorumluluğunun tartışılmamasınedeniyle de mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğini belirtmektedir.
18. Bakanlık görüşünde, başvurucunun mülkiyet hakkınınihlal edilip edilmediği konusunda inceleme yapılırken somut olayın kendine özgükoşullarının da dikkate alınması gerektiği belirtilmiştir.
B. Değerlendirme
19. Anayasa’nın "Mülkiyet hakkı" kenarbaşlıklı 35. maddesi şöyledir:
"Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir.
Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunlasınırlanabilir.
Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırıolamaz."
20. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafındanyapılan hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukukitavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013,§ 16). Başvurucunun şikâyetlerinin, ödenmesine karar verilen parasal haklarındeğer kaybına uğratılmasına ilişkin olduğu anlaşıldığından tüm iddialarınınmülkiyet hakkı kapsamında incelenmesi gerektiği değerlendirilmiştir.
21. Başvuruya konu olayda uygulanacak ilkeler AnayasaMahkemesinin Ferda Yeşiltepe kararı ile ortaya konulmuştur (FerdaYeşiltepe, §§ 45-76). Bu ilkeler doğrultusunda inceleme mülkiyet hakkıkapsamında yapılacaktır.
22. Başvurucunun 325 adet Cumhuriyet altınının 12/7/2008tarihindeki Türk lirası değerince alacağının anılan tarih itibarıyla mevcutolduğu 7. İdare Mahkemesinin 28/1/2010 tarihli kararıyla tespit edilmiştir.Başvurucunun bu alacağının Anayasa'nın 35. maddesi anlamında mülkiyet hakkıkapsamında mülk teşkil ettiği kuşkusuzdur (benzer yöndeki karar içinbkz. Ferda Yeşiltepe, §§ 45-47).
23. Anayasa Mahkemesi; kanun koyucunun bir hak olaraköngördüğü veya kamu borcu hâline gelmiş ödemelerin geç yapılması nedeniylemağdur olunduğu iddiasıyla yapılan başvurularda, alacakta veya hakka konubedelde meydana gelen değer aşınmalarının başvurucular üzerinde orantısız biryük oluşturması hâlinde mülkiyet hakkının ihlaline karar vermiştir (MehmetAkdoğan ve diğerleri, B. No: 2013/817, 19/12/2013; Akel Gıda San. veTic. A.Ş., B. No: 2013/28, 25/2/2015; Ferda Yeşiltepe, §§ 63-76). Bubağlamda Anayasa Mahkemesi, mahkemelerce hükmedilen alacak veya tazminatlarınenflasyon karşısında aşırı ölçüde değer kaybettiği başvurularda ölçülülükyönünden mülkiyet hakkının ihlal edildiğine karar vermiştir (AbdulhalimBozboğa, B. No: 2013/6880, 23/3/2016, §§ 48-66; ANO İnşaat ve TicaretLtd. Şti. [GK], B. No: 2014/2267, 21/12/2017, §§ 69-82).
24. İdare, 7. İdare Mahkemesinin kararını uygulamakamacıyla başvurucuya 58 Cumhuriyet altını için 10/5/2010 tarihinde 14.462,19 TLödenmiştir. Başvurucunun bu ödemeye ilişkin olarak herhangi bir şikâyetibulunmamaktadır. İdare, geriye kalan 267 Cumhuriyet altını için ise 30/11/2018tarihinde başvurucuya 66.750 TL ödemiştir. Sözü edilen tutar 13/7/2008tarihinde Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankasınca belirlenen altın fiyatı esasalınarak hesaplanmıştır. Başvurucu, yaklaşık on yıl sonra ödenen 66.700 TL'ninenflasyon karşısında uğradığı değer kaybının karşılanmamasından yakınmıştır.
25. Başvurucunun alacağına hak kazandığı tarihten ödemetarihine kadar geçen süredeki enflasyon oranları dikkate alındığında mülkiyethakkı kapsamında değerlendirilen söz konusu alacağın değer kaybına uğratıldığıanlaşılmaktadır. Belirtilen değer kaybı oranı gözetildiğinde müdahaleylebaşvurucuya şahsi olarak aşırı ve olağan dışı bir külfet yüklendiği, bu sebeplesöz konusu müdahalenin kamunun yararı ile başvurucunun mülkiyet hakkınınkorunması arasında kurulması gereken adil dengeyi başvurucu aleyhine bozduğusonucuna varılmıştır (benzer yöndeki değerlendirmeler için bkz. FerdaYeşiltepe, § 75).
26. Açıklanan gerekçelerle Anayasa’nın 35. maddesindegüvence altına alınan mülkiyet hakkının ihlal edildiğine karar verilmesigerekir.
C. 6216 SayılıKanun'un 50. Maddesi Yönünden
27. Başvuruda tespit edilen hak ihlalinin sonuçlarınınortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasında hukuki yararbulunmaktadır. Bu kapsamda kararın gönderildiği yargı mercilerinceyapılması gereken iş, yenidenyargılama işlemlerini başlatmak ve AnayasaMahkemesini ihlal sonucuna ulaştıran nedenleri gideren, ihlal kararındabelirtilen ilkelere uygun yeni bir karar vermektir (30/3/2011 tarihli ve 6216sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un50. maddesinin (2) numaralı fıkrasında düzenlenen bireysel başvuruya özgüyeniden yargılama kurumunun özelliklerine ilişkin kapsamlı açıklamalar içinbkz. Mehmet Doğan [GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018, §§ 54-60; AligülAlkaya ve diğerleri (2), B. No: 2016/12506, 7/11/2019, §§ 53-60, 66; KadriEnis Berberoğlu (3) [GK], B. No: 2020/32949, 21/1/2021, §§ 93-100).
28. Öte yandan ihlalin niteliğine göre yenidenyargılamanın yeterli bir giderim sağlayacağı anlaşıldığından başvurucununtazminat taleplerinin reddine karar verilmesi gerekir.
VI. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Mülkiyet hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianınKABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,
B. Anayasa'nın 35. maddesinde güvence altına alınanmülkiyet hakkının İHLAL EDİLDİĞİNE,
C. Kararın bir örneğinin mülkiyet hakkının ihlalininsonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmak üzere Ankara4. İdare Mahkemesine (E.2019/202, K.2019/957) GÖNDERİLMESİNE,
D. Başvurucunun tazminat taleplerinin REDDİNE,
E. 364,60 TL harç ve 4.500 TL vekâlet ücretinden oluşantoplam 4.864,60 TL yargılama giderinin başvurucuya ÖDENMESİNE,
F. Ödemenin, kararın tebliğini takiben başvurucununHazine ve Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içindeyapılmasına, ödemede gecikme olması hâlinde bu sürenin sona erdiği tarihtenödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA,
G. Kararın bir örneğinin Adalet BakanlığınaGÖNDERİLMESİNE 16/3/2022 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.