Anasayasa Mahkemesi - Bireysel Başvuru - YALÇIN UZAN Başvurusuna İlişkin Karar - 10/10/2018

Başkan

:

Engin YILDIRIM

Üyeler

:

Recep KÖMÜRCÜ

Celal Mümtaz AKINCI

Muammer TOPAL

Recai AKYEL

Raportör

:

Ömer MENCİK

Başvurucu

:

Yalçın UZAN

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru, koşullu salıverilmenin geri alınması nedeniyle kişihürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru 27/5/2015 tarihinde yapılmıştır.

3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan önincelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölümtarafından yapılmasına karar verilmiştir.

III. OLAY VE OLGULAR

5. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ve UlusalYargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) aracılığıyla erişilen bilgi ve belgelerçerçevesinde ilgili olaylar özetle şöyledir:

6. Başvurucu, Ankara 8. Ağır Ceza Mahkemesinin (Mahkeme)9/3/2000 tarihli ve E.1997/89, K.2000/26 sayılı kararı ile adam öldürmek, gasp,ırza geçmek, hırsızlık, 10/7/1953 tarihli ve 6136 sayılı Ateşli Silahlar veBıçaklar ile Diğer Aletler Hakkında Kanun'a muhalefet suçlarından 36 yıl ağırhapis cezasına mahkûm edilmiştir.

7. Söz konusu karar 9/11/2000 tarihinde kesinleşmiş, yerinegetirilmesi amacıyla infaza verilmiştir. Anılan ilamın infazı sürecindebaşvurucu, Çankırı Ağır Ceza Mahkemesinin 23/5/2002 tarihli ve 2002/141 Değişikİş sayılı kararıyla, 21/12/2000 tarihli ve 4616 sayılı 23 Nisan 1999 TarihineKadar İşlenen Suçlardan Dolayı Şartla Salıverilmeye, Dava ve CezalarınErtelenmesine Dair Kanun uyarınca 23/5/2002 tarihinden itibaren koşullu salıverilmiştir.

8. Başvurucu; Devrek Asliye Ceza Mahkemesinin 2/5/2007 tarihlive E.2005/20, K.2007/248 sayılı kararı ile hırsızlık suçundan 4 yıl hapiscezasına mahkûm edilmiştir. Bu karar, Yargıtay 6. Ceza Dairesinin 31/3/2009tarihli kararıyla onanarak kesinleşmiştir. Kararın kesinleşmesi üzerine aynıMahkemenin 10/6/2009 tarihli müzekkeresiyle, Ankara 8. Ağır Ceza MahkemesininE.1997/89 esas sayılı dosyasında verilen koşullu salıverilmenin geri alınıpalınmayacağı hususunda ihbarda bulunulmuştur.

9. Ankara 8. Ağır Ceza Mahkemesince başvurucu hakkında yapılanuyarlama yargılaması sonucunda uyarlama talebinin reddine karar verilmiş, kararYargıtay incelemesinden geçerek kesinleşmiştir. Ankara CumhuriyetBaşsavcılığının 16/5/2009 tarihli müddetnamesinde,başvurucunun anılan suçlar yönünden bihakkın tahliye tarihi 26/9/2036 olaraktespit edilmiştir.

10. Ankara 8. Ağır Ceza Mahkemesinin 20/4/2009 tarihli ve2009/591 Değişik İş sayılı kararıyla, Çankırı Ağır Ceza Mahkemesinin başvurucuhakkındaki 23/5/2002 tarihli ve 2002/141 Değişik İş sayılı koşullu salıvermekararının 1/3/1926 tarihli ve 765 sayılı mülga Türk Ceza Kanunu'nun 17. maddesive 29/12/2004 tarihli ve 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazıHakkında Kanun'un 107. maddesinin (12) numaralı fıkrası gereğince gerialınmasına karar verilmiştir.

11. Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı 26/3/2014 tarihli yazısıylaAnkara 8. Ağır Ceza Mahkemesinin 20/4/2009 tarihli ve 2009/591 Değişik İşsayılı koşullu salıvermenin geri alınması kararına gerekçe gösterilen ilamınsuç tarihine göre suç tarihi daha eski tarihli olan Devrek Asliye CezaMahkemesinin 2/5/2007 tarihli ve E.2005/20, K.2007/248 sayılı kararı gereğinceilk koşullu salıvermenin geri alınması kararının kaldırılıp yeniden DevrekAsliye Ceza Mahkemesi kararına göre koşullu salıverme kararının geri alınmasınakarar verilmesi talebinde bulunmuştur.

12. Ankara Cumhuriyet Başsavcılığının talebini yerinde görenMahkeme 2/4/2014 tarihli ve 2014/419 Değişik İş sayılı kararıyla, 20/4/2009tarihli ve 2009/591 Değişik İş sayılı kararıyla verilen koşullu salıvermeningeri alınması kararının kaldırılmasına ve Devrek Asliye Ceza Mahkemesinin2/5/2007 tarihli ve E.2005/20, K.2007/248 sayılı kararındaki suç tarihini esasalarak Çankırı Ağır Ceza Mahkemesinin başvurucu hakkındaki 23/5/2002 tarihli ve2002/141 Değişik İş sayılı koşullu salıverme kararının 765 sayılı mülgaKanun'un 17. maddesi ve 5275 sayılı Kanun'un 107. maddesinin (12) numaralıfıkrası gereğince geri alınmasına karar vermiştir. Aynı kararda, hükümlününkoşullu salıverildikten sonra kasten işlediği suçun tarihi ile hükümlününbihakkın tahliye tarihi arasındaki sürenin aynen infazına karar verilmiştir.

13. Ankara 8. Ağır Ceza Mahkemesinin vermiş olduğu mezkûr kararakarşı başvurucu tarafından yapılan itiraz, Ankara 9. Ağır Ceza Mahkemesinin4/5/2015 tarihli ve 2015/357 Değişik İş sayılı kararı ile reddedilmiştir.

14. Kararda Mahkemenin vermiş olduğu kararın hukuka uygun olduğubelirtilmiştir. Ankara 9. Ağır Ceza Mahkemesinin 4/5/2015 tarihli ve 2015/357Değişik İş sayılı kararı başvurucuya 15/5/2015 tarihinde tebliğ edilmiştir.

15. Başvurucu 27/5/2015 tarihinde bireysel başvurudabulunmuştur.

IV. İLGİLİ HUKUK

16. 4616 sayılı Kanun'un 1. maddesinin ilgili bölümlerişöyledir:

"23 Nisan 1999 tarihine kadar işlenensuçlar nedeniyle;

...

2. (Yeniden düzenleme: 21/5/2002-4758/1 md.) Müebbet ağır hapis cezasına hükümlü olanların veyaşahsî hürriyeti bağlayıcı cezaya mahkûm edilenlerin ya da aldıkları ceza herhangibir nedenle şahsî hürriyeti bağlayıcı cezaya dönüştürülenlerin tâbi olduklarıinfaz hükümlerine göre çekmeleri gereken toplam cezalarından on yıl indirilir.İndirim, verilen her bir ceza için ayrı ayrı değil, toplam ceza üzerinden birdefaya mahsus yapılır. Ancak bir kişinin muhtelif suçlarından dolayı cezalarıayrı ayrı tarihlerde verilmiş olsa bile, bu cezaların toplamı üzerindenyapılacak indirim on yılı geçemez.

Birinci paragraf hükümlerine göre çekmelerigereken toplam cezalarından on yıllık indirim yapıldıktan sonra ceza süresidolmuş olanlar, iyi halli olup olmadıklarına bakılmaksızın ve istemleriolmaksızın derhal; toplam cezaları on yıldan fazla olanlar kalan cezalarınıçektikten sonra şartla salıverilirler.

...

4. (Yeniden düzenleme: 21/5/2002-4758/1 md.) 23 Nisan 1999 tarihine kadar işlenmiş ve ilgili kanunmaddesinde öngörülen şahsî hürriyeti bağlayıcı cezanın üst sınırı on yılıgeçmeyen suçlardan dolayı haklarında henüz takibata geçilmemiş veya hazırlıksoruşturmasına girişilmiş olmakla beraber dava açılmamış veya son soruşturmaaşamasına geçilmiş olmakla beraber henüz hüküm verilmemiş veya verilen hükümkesinleşmemiş ise, davanın açılması veya kesin hükme bağlanması ertelenir;varsa tutukluluk halinin kaldırılmasına karar verilir. Bu suçlarla ilgili dosyave deliller, her bir suçun dava zamanaşımı süresinin sonuna kadar muhafazaedilir.

Erteleme konusu suçun dava zamanaşımı süresiiçinde bu suç ile aynı cins veya daha ağır şahsî hürriyeti bağlayıcı cezayıgerektiren bir suç işlendiğinde, erteleme konusu suçtan dolayı da dava açılırveya daha önce açılmış bulunan davaya devam edilerek hüküm verilir. Bu süre,erteleme konusu suç ile aynı cins veya daha ağır şahsî hürriyeti bağlayıcıcezayı gerektiren bir suç işlenmeksizin geçirildiğinde, ertelemeden yararlananhakkında kamu davası açılmaz; açılmış olan davanın ortadan kaldırılmasına kararverilir.

...

5. Ancak;

a) Türk Ceza Kanununun125 ilâ 157, 161, 162, 168, 171, 172, 188, 191, 192, 202, 205, 208, 209, 211ilâ 214, 216 ilâ 219, 240, 243, 264, 298, 301 ilâ 303, 305 inci maddelerinde,312 nci maddenin ikinci fıkrasında, 313 üncümaddesinde, 314 üncü maddesinin birinci fıkrasında, 339 ilâ 349, 366, 367, 383,394, 403 ilâ 408, 414 ilâ 418 ve 503 ilâ 506 ncımaddelerinde,

...

yer alan suçları işleyenler hakkında bu madde hükümleri uygulanmaz."

17. 5275 sayılı Kanun'un 107. maddesinin ilgili bölümlerişöyledir:

 (1)Koşullu salıverilmeden yararlanabilmek için mahkûmun kurumdaki infaz süresiniiyi hâlli olarak geçirmesi gerekir.

 (2) ...diğer süreli hapis cezalarına mahkûm edilmiş olanlar cezalarının üçte ikisiniinfaz kurumunda çektikleri takdirde, koşullu salıverilmeden yararlanabilirler.

...

 (11)Bir hükümlünün koşullu salıverilmesi hakkında ceza infaz kurumu idaresi tarafındanhazırlanan gerekçeli rapor, hükmü veren mahkemeye; hükümlü başka bir yerdebulunuyorsa o yerde bulunan aynı derecedeki mahkemeye verilir.

Mahkeme, bu raporu uygun bulursa hükümlününkoşullu salıverilmesine dosya üzerinden karar verir. Mahkeme, raporu uygunbulmadığı takdirde gerekçesini kararında gösterir. Bu kararlara karşı itirazyoluna gidilebilir.

 (12)Koşullu salıverilen hükümlünün, denetim süresinde hapis cezasını gerektirenkasıtlı bir suç işlemesi veya kendisine yüklenen yükümlülüklere, hâkiminuyarısına rağmen, uymamakta ısrar etmesi hâlinde koşullu salıverilme kararıgeri alınır.

 (13)Koşullu salıverilme kararının geri alınması hâlinde hükümlünün;

a) Sonraki suçu işlediği tarihten itibarenkalan cezasının aynen,

...

Ceza infaz kurumunda çektirilmesine kararverilir. Koşullu salıverilme kararının geri alınmasından sonra aynı hükmüninfazı ile ilgili bir daha koşullu salıverilme kararı verilmez.

 (14)Denetim süresi yükümlülüklere uygun ve iyi hâlli olarak geçirildiği takdirde,ceza infaz edilmiş sayılır.

 (15)Koşullu salıverilme kararının geri alınmasına;

a) Hükümlü geri kalan süre içinde işlediğikasıtlı bir suçtan dolayı hapis cezasına mahkûm edilirse, hükmü veren ilkderece mahkemesi veya bölge adliye mahkemesi tarafından,

...

Dosya üzerinden karar verilir. Bu kararlarakarşı itiraz yolu açıktır.

..."

18. 765 sayılı mülga Kanun'un 17. maddesinin birinci fıkrasışöyledir:

"Şartla salıverilmiş olan hükümlü, gerikalan süre içinde işlediği kasıtlı bir cürümden dolayı şahsi hürriyetibağlayıcı bir cezaya mahkum olur veya mecbur olduğuşartları yerine getirmez ise, şartla salıverilme kararı geri alınır. Butakdirde suçun işlendiği tarihten sonraki kısım hükümlünün ceza süresine mahsupedilmeyerek aynen çektirilir ve şartla salıverilmeye esas teşkil eden hükmüninfazı ile ilgili olarak bir daha şartla salıverilmeden yararlanamaz."

V. İNCELEME VE GEREKÇE

19. Mahkemenin 10/10/2018 tarihinde yapmış olduğu toplantıdabaşvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucunun İddiaları

20. 4616 sayılı Kanun uyarınca koşullu salıverilen başvurucu;hakkında verilen koşullu salıverilme kararının geri alınmasına dair kararınhukuka aykırı olduğunu, kendisinin özel bir af yasasıyla tahliye olduğunu, bu nedenlehakkında 765 sayılı mülga Kanun'un 17. maddesi ile 5275 sayılı Kanun'un 107.maddesinin uygulanmasının mümkün olmadığını, koşullu salıverilmenin gerialınmasına ilişkin hükümlerin aynı durumdaki diğer hükümlülerin lehine olacakşekilde farklı uygulandığını belirterek Anayasa'da düzenlenen birtakımhaklarının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

B. Değerlendirme

21. Anayasa'nın 19. maddesinin ilgili bölümü şöyledir:

"Herkes, kişi hürriyeti ve güvenliğinesahiptir.

Şekil ve şartları kanunda gösterilen:

Mahkemelerce verilmiş hürriyeti kısıtlayıcıcezaların ve güvenlik tedbirlerinin yerine getirilmesi; ... halleri dışındakimse hürriyetinden yoksun bırakılamaz."

22. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılanhukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifinikendisi takdir eder (Tahir Canan,B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Somut olayda başvurucunun iddialarının özü,koşullu salıvermenin geri alınması kararının hukuki bir dayanağınınbulunmadığına ve dolayısıyla hukuka aykırı olarak hürriyetinden yoksunbırakıldığına ilişkin olduğundan başvurunun kişi hürriyeti ve güvenliği hakkıkapsamında incelenmesi gerekir.

23. Anayasa Mahkemesi, 4616 sayılı Kanun hükümleri uyarıncakoşullu salıverilen hükümlüler yönünden de denetim süresince hapis cezasınıgerektiren kasıtlı bir suç işlenmesi hâlinde 765 sayılı mülga Kanun'un 17.maddesinin birinci fıkrası ve/veya 5275 sayılı Kanun'un 107. maddesinin (12)numaralı fıkrası uyarınca koşullu salıverme kararının geri alınabileceğinibelirtmiş; Yargıtay uygulamasına atıf yaparak bu suçun koşullu salıverilen suçile aynı cins veya daha ağır hürriyeti bağlayıcı cezayı gerektiren bir suç olupolmamasının bir öneminin bulunmadığını, sonradan denetim süresi içinde işlenensuçun kasıtlı bir suç olmasının, bu suçun yaptırımı olarak da hapis cezasınıgerektirmesinin ve hapis cezası verilmiş olmasının koşullu salıvermenin gerialınması için yeterli olduğunu tespit etmiştir (Şaban Dal, B. No: 2014/2891, 16/2/2017, § 40).

24. Somut olayda başvurucu; adam öldürmek, gasp, ırza geçmek,hırsızlık ve 6136 sayılı Kanun'a muhalefet suçları nedeniyle almış olduğukesinleşmiş cezası infaz edilirken 4616 sayılı Kanun hükümleri uygulanarak23/5/2002 tarihinde koşullu olarak salıverilmiştir. Başvurucunun hak ederektahliye tarihinden önce denetim süresi içinde kasıtlı bir suç işlemesinedeniyle hakkındaki koşullu salıvermenin geri alınmasına karar verilmiştir.

25. Buna göre koşullu salıverilme tarihinden sonra denetimsüresi içinde kasıtlı bir suç işleyen başvurucu hakkında koşullu salıvermeningeri alınmasına ve sonraki suçu işlediği tarihten itibaren hak ederek tahliyetarihine kadar kalan cezasının aynen infazına karar verilmesinin kanununöngördüğü şekilde olduğu ve bu uygulamanın koşullu salıvermenin amacına daaykırı olmadığı sonucuna varılmıştır (Aynı yöndeki değerlendirme için bkz. Şaban Dal, § 44; Cengiz Çelik, B. No: 2014/18608, 21/11/2017, § 25).

26. Açıklanan gerekçelerle başvurucunun iddialarına ilişkinolarak bir ihlalin olmadığı açık olduğundan başvurunun açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniylekabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekmektedir.

VI. HÜKÜM

Açıklanan gerekçelerle;

A. Kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiğine ilişkiniddianın açıkça dayanaktan yoksun olmasınedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde BIRAKILMASINA10/10/2018 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Full & Egal Universal Law Academy