Anasayasa Mahkemesi - Bireysel Başvuru - YAŞAR BULUT VE HAKAN AKŞAM Başvurusuna İlişkin Karar - 25/2/2015

Başkan

:

Alparslan ALTAN

Üyeler

:

Serdar ÖZGÜLDÜR

Osman Alifeyyaz PAKSÜT

Recep KÖMÜRCÜ

Celal Mümtaz AKINCI

Raportör Yrd.

:

Derya ATAKUL

Başvurucular

:

Yaşar BULUT

Hakan AKŞAM

Vekilleri

:

Av. Önder KIRMIZITAŞ

I. BAŞVURUNUNKONUSU

1. Başvurucular, "6136sayılı Kanun'a muhalefet, mala zarar verme, konut dokunulmazlığını bozma vehırsızlık" suçlarından haklarında açılan kamu davasının halendevam ettiğini ve makul sürede yargılama yapılmadığını belirterek, adilyargılanma haklarının ihlal edildiğini ileri sürmüşler, tazminat talebindebulunmuşlardır.

II. BAŞVURUSÜRECİ

2. Başvuru, 24/4/2014 tarihinde İstanbul 22. Asliye HukukMahkemesi vasıtasıyla yapılmıştır. İdari yönden yapılan ön incelemedebaşvurunun Komisyona sunulmasına engel bir durumun bulunmadığı tespitedilmiştir.

3. İkinci Bölüm Üçüncü Komisyonunca 18/7/2014 tarihinde,kabul edilebilirlik incelemesi Bölüm tarafından yapılmak üzere, dosyanın Bölümegönderilmesine karar verilmiştir.

4. Bölüm Başkanı tarafından 17/10/2014 tarihinde, kabuledilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

5. Başvuru konusu olay ve olgular ile başvurunun bir örneği,görüş için Adalet Bakanlığına gönderilmiştir. Adalet Bakanlığının 31/10/2014tarihli yazısında, Anayasa Mahkemesinin önceki kararlarına ve bu kapsamdasunulan görüşlerine atfen, başvuru hakkında görüş sunulmayacağı bildirilmiştir.

6. Başvurucu Yaşar Bulut tarafından yapılan 2014/5897numaralı bireysel başvuru dosyası ile başvurucu Hakan Akşam tarafından yapılan2014/5906 numaralı bireysel başvuru dosyası, aralarındaki hukuki ve fiiliirtibat nedeniyle birleştirilmiş, incelemeye 2014/5897 numaralı bireyselbaşvuru dosyası üzerinden devam edilmiştir.

III. OLAY VEOLGULAR

A. Olaylar

7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle veUYAP aracılığıyla erişilen bilgi ve belgeler çerçevesinde olaylar özetleşöyledir:

8. Başvurucular, Gaziosmanpaşa Cumhuriyet Başsavcılığınca "6136 sayılı Kanun'a muhalefet, mala zararverme, konut dokunulmazlığını bozma, hırsızlık, suç işlemek amacıyla örgütkurma ve kurulan örgüte üye olma, birden fazla kişi ile birlikte yağma"suçlarından yürütülen soruşturma kapsamında 20/3/2009 tarihinde gözaltınaalınmışlardır.

9. Gaziosmanpaşa 2. Sulh Ceza Mahkemesinin 21/3/2009 tarihve 2009/86 Sorgu sayılı kararı ile başvurucuların tutuklanmalarına kararverilmiş, 25/11/2009 tarihinde başvurucular tahliye edilmişlerdir.

10. Başvurucular ve diğer beş şüpheli hakkında, GaziosmanpaşaCumhuriyet Başsavcılığınca, 7/1/2013 tarih ve E.2013/246 sayılı iddianame ile "6136 sayılı Kanun'a muhalefet, mala zararverme, konut dokunulmazlığını bozma ve hırsızlık" suçlarınıişledikleri iddiasıyla kamu davası açılmış, "suçişlemek amacıyla örgüt kurma ve kurulan örgüte üye olma, birden fazla kişi ilebirlikte yağma" suçlarından ek takipsizlik kararı verilmiştir.

11. Yargılamaya başlayan Gaziosmanpaşa 5. Asliye CezaMahkemesi, başvurucuların savunmalarının alınması amacıyla başvurucularatebligat göndermiş ve anılan tebligat 18/1/2013 tarihinde tebligat yapılmıştır.

12. Başvurucuların duruşmaya gelmemeleri üzerine Mahkemece,15/5/2013 tarihinde savunmalarının alınması amacıyla zorla getirilmelerinekarar verilmiştir.

13. Zorla getirme kararının yerine getirilememesi üzerine,başvurucuların soruşturma sırasında bildirdikleri adreslerde olmadıkları veadresleri tespit edilemediği için savunmalarının alınması amacıylabaşvuruculardan Hakan Akşam hakkında 19/7/2013, Yaşar Bulut hakkında 11/12/2013tarihli duruşmalarda yakalama emri çıkarılmasına karar verilmiştir.

14. Başvuruculardan Hakan Akşam hakkında çıkarılan yakalamaemri 28/7/2014 tarihinde yerine getirilerek başvurucunun savunması alınmıştır.

15. Başvuruculardan Yaşar Bulut hakkında çıkarılan yakalamaemri henüz yerine getirilememiştir.

16. Yargılamaya Gaziosmanpaşa 5. Asliye Ceza MahkemesininE.2013/27 sayılı dava dosyasında devam edilmektedir.

17. Başvurucular, 24/4/2014 tarihinde bireysel başvurudabulunmuşlardır.

B. İlgiliHukuk

18. 26/9/2004 tarih ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 116. maddesinin(1) ve (4) numaralı fıkraları, 142. ve 151. maddelerinin (1) numaralıfıkraları; 10/7/1953 tarih ve 6136 sayılı Ateşli Silahlar ve Bıçaklar ile DiğerAletler Hakkında Kanun’un 13. ve 15. maddelerinin birinci fıkraları.

IV. İNCELEME VEGEREKÇE

19. Mahkemenin 25/2/2015 tarihinde yapmış olduğu toplantıda,başvurucuların 24/4/2014 tarih ve 2014/5897 numaralı bireysel başvurularıincelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucuların İddiaları

20. Başvurucular, Gaziosmanpaşa Cumhuriyet Başsavcılığınca yürütülensoruşturma kapsamında 20/3/2009 tarihinde gözaltına alınarak 21/3/2009tarihinde tutuklandıklarını ve 25/11/2009 tarihinde tahliye edildiklerini, "6136 sayılı Kanun'a muhalefet, mala zararverme konut dokunulmazlığını bozma ve hırsızlık" suçlarınıişledikleri iddiasıyla Gaziosmanpaşa 5. Asliye Ceza Mahkemesinde açılan kamudavasının halen devam ettiğini ve makul sürede yargılama yapılmadığınıbelirterek, adil yargılanma haklarının ihlal edildiğini ileri sürmüşlerdir.

B. Değerlendirme

21. Başvurucular, Gaziosmanpaşa Cumhuriyet Başsavcılığıncahaklarında açılan kamu davasının halen devam ettiğini ve makul sürede yargılamayapılmadığını belirterek, adil yargılanma haklarının ihlal edildiğini ilerisürmüşlerdir.

22. Anayasa'nın "Hakarama hürriyeti" kenar başlıklı 36. maddesinin birinci fıkrasışöyledir:

 "Herkes, meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargımercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanmahakkına sahiptir."

23. Anayasa'nın "Duruşmalarınaçık ve kararların gerekçeli olması" kenar başlıklı 141.maddesinin dördüncü fıkrası şöyledir:

 "Davaların en az giderle ve mümkün olan süratle sonuçlandırılması,yargının görevidir."

24. Sözleşme'nin "Adilyargılanma hakkı" kenar başlıklı 6. maddesinin ilgili kısmışöyledir:

 "Herkes medeni hak ve yükümlülükleri ileilgili uyuşmazlıklar ya da cezai alanda kendisine yöneltilen suçlamalarkonusunda karar verecek olan, kanunla kurulmuş bağımsız ve tarafsız bir mahkemetarafından davasının makul bir süre içinde, hakkaniyete uygun ve açık olarakgörülmesini isteme hakkına sahiptir."

25. Anayasa ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin (Sözleşme)ortak koruma alanı dışında kalan bir hak ihlali iddiasını içeren başvurununkabul edilebilir olduğuna karar verilmesi mümkün olmayıp (B. No: 2012/1049,26/3/2013, § 18), Sözleşme metni ile Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM)kararlarından ortaya çıkan ve adil yargılanma hakkının somut görünümleri olanalt ilke ve haklar, Anayasa’nın 36. maddesinde yer verilen adil yargılanma hakkınında unsurlarıdır. Anayasa Mahkemesi de Anayasa’nın 36. maddesi uyarınca incelemeyaptığı birçok kararında, ilgili hükmü Sözleşme’nin 6. maddesi ve AİHM içtihadıışığında yorumlamak suretiyle, Sözleşme’nin lâfzî içeriğinde yer alan ve AİHMiçtihadıyla adil yargılanma hakkının kapsamına dâhil edilen ilke ve haklara,Anayasa’nın 36. maddesi kapsamında yer vermektedir. Somut başvurunun dayanağınıoluşturan makul sürede yargılanma hakkı da yukarıda belirtilen ilkeler uyarıncaadil yargılanma hakkının kapsamına dâhil olup, ayrıca davaların en az giderleve mümkün olan süratle sonuçlandırılmasının yargının görevi olduğunu belirtenAnayasa’nın 141. maddesinin de Anayasa’nın bütünselliği ilkesi gereği, makulsürede yargılanma hakkının değerlendirilmesinde göz önünde bulundurulmasıgerektiği açıktır (B. No: 2012/13, 2/7/2013, §§ 38–39).

26. Davanın karmaşıklığı, yargılamanın kaç dereceli olduğu,tarafların ve ilgili makamların yargılama sürecindeki tutumu ve başvurucunundavanın hızla sonuçlandırılmasındaki menfaatinin niteliği gibi hususlar, birdavanın süresinin makul olup olmadığının tespitinde göz önünde bulundurulmasıgereken kriterlerdir (B. No: 2012/13, 2/7/2013, §§ 41–45).

27. Ancak, belirtilen kriterlerden hiçbiri makul süredeğerlendirmesinde tek başına belirleyici değildir. Yargılama sürecindeki tümgecikmelerin ayrı ayrı tespiti ile bu kriterlerin toplam etkisideğerlendirilmek suretiyle, hangi unsurun yargılamanın gecikmesi açısından dahaetkili olduğu saptanmalıdır (B. No: 2012/13, 2/7/2013, § 46).

28. Anayasa’nın 36. ve Sözleşme’nin 6. maddesi uyarıncakişilere, cezai alanda yöneltilen suçlamaların da (suç isnadı) makul süredekarara bağlanmasını isteme hakkı tanınmıştır. İsnat olunan fiil, cezakanunlarında suç olarak nitelendirilmiş ve yargılama aşamasında ceza hukukununkuralları uygulanmış ise ayrıca bir uygulanabilirlik incelemesi yapılmaksızınkendiliğinden adil yargılanma hakkının kapsamına girer (B. No: 2013/625,9/1/2014, § 31). Başvuru konusu olayda, başvurucular hakkında, "6136 sayılı Kanun'a muhalefet, mala zararverme, konut dokunulmazlığını bozma, hırsızlık, suç işlemek amacıyla örgütkurma ve kurulan örgüte üye olma, birden fazla kişi ile birlikte yağma"suçlarını işledikleri iddiasıylasoruşturma başlatılmıştır. Başvurucular hakkında isnat olunan suçlar 5237 ve6136 sayılı Kanunlarda hapis ve adli para cezasını gerektirir şekildetanımlanmıştır. Bu çerçevede başvurucular hakkındaki suç isnadına dayalıyargılamanın Anayasa’nın 36. maddesinin güvence kapsamına girdiği konusundakuşku bulunmamaktadır (B. No: 2012/625, 9/1/2014, § 32).

29. Ceza muhakemesinde yargılama süresinin makul olupolmadığı değerlendirilirken sürenin başlangıcı, bir kişiye suç işlediğiiddiasının yetkili makamlar tarafından bildirilmesi veya isnattan ilk olaraketkilendiği arama ve gözaltı gibi bir takımtedbirlerin uygulanması anı ya da kamu davasının açıldığı tarihtir. Somutbaşvuru açısından bu tarih, Gaziosmanpaşa Cumhuriyet Başsavcılığıncabaşvurucuların gözaltına alındıkları 20/3/2009 tarihidir. Sürenin sona erdiği tarihise, suç isnadının nihai olarak karara bağlandığı, yargılaması devam edendavalar yönünden ise Anayasa Mahkemesinin makul süre şikâyetiyle ilgilikararını verdiği tarihtir (B. No: 2013/695, 9/1/2014, § 35).

30. Başvuruya konu yargılama sürecinin incelenmesinde,Gaziosmanpaşa Cumhuriyet Başsavcılığınca "6136sayılı Kanun'a muhalefet, mala zarar verme, konut dokunulmazlığını bozma,hırsızlık, suç işlemek amacıyla örgüt kurma ve kurulan örgüte üye olma, birdenfazla kişi ile birlikte yağma" suçlarından yürütülen soruşturmakapsamında 20/3/2009 tarihinde gözaltına alınarak 21/3/2009 tarihindetutuklanan ve 25/11/2009 tarihinde tahliye edilen başvurucular hakkında, "6136 sayılı Kanun'a muhalefet, mala zararverme, konut dokunulmazlığını bozma ve hırsızlık" suçlarınıişledikleri iddiasıyla kamu davası açıldığı, "suçişlemek amacıyla örgüt kurma ve kurulan örgüte üye olma, birden fazla kişi ilebirlikte yağma" suçlarından ek takipsizlik kararı verildiğibelirlenmiştir. Yargılamaya Gaziosmanpaşa 5. Asliye Ceza Mahkemesinin E.2013/27sayılı dava dosyasında başlandığı, Mahkemece başvurucuların savunmalarınınalınması amacıyla başvuruculara tebligat gönderildiği ve 18/1/2013 tarihindetebligat yapıldığı, başvurucuların duruşmaya gelmemeleri üzerine savunmalarınınalınması amacıyla Mahkemece önce zorla getirilmelerine karar verildiği, sonuçalınamaması üzerine başvurucular hakkında yakalama emri çıkarıldığı,başvuruculardan Hakan Akşam’ın kendisine yapılan tebligattan 1 yıl 6 ay 10 günsonra, 28/7/2014 tarihinde savunmasının alınabildiği, Yaşar Bulut hakkındaverilen yakalama emrinin ise henüz yerine getirilemediği, yargılamanın halenİlk Derece Mahkemesinde devam ettiği anlaşılmaktadır.

31. Makul sürede yargılanma hakkının ihlali iddialarına ilişkinolarak AİHM, mutlak bir süreye göre değerlendirme yapmamakta, her davanınözelliğine göre, makul sürenin aşılıp aşılmadığını incelemektedir. Davanınkarmaşıklığı, tarafların ve ilgili makamların yargılama sürecindeki tutumu,AİHM tarafından bir davanın süresinin makul olup olmadığının tespitinde içtihatyoluyla geliştirilmiş olan kriterlerdir (Frydlender/Fransa, No: 30979/96, 27/6/2000, § 43; Ezel Tosun/Türkiye, No:33379/02,10/1/2006, § 21; Namlı ve Diğerleri/Türkiye,No: 51963/99, 23/5/2007, § 24; Alhan/Türkiye,No: 8163/07, 2/4/2013, § 21; Danespayeh/Türkiye,No: 21086/04, 16/7/2009, § 28).

32. Davanın taraflarının yargılama sürecindeki tutumuaçısından ceza davalarında sanık, adli makamlarla aktif bir işbirliğiyapmak zorunda olmadığı gibi hukuk sisteminin sunduğu savunma imkânlarınıkullandığı için de kusurlu bulunamaz (Zana/Türkiye, No: 18954/91, 25/11/1997, § 79; Yağcı ve Sargın/Türkiye, No: 16414/90,8/6/1995, § 66). Fakat buna rağmen başvurucunun tutumu, yargılamanın uzunluğutespit edilirken, nesnel bir gerçek olarak dikkate alınır (Eckle/Almanya, No: 8130/78, 15/7/1982, § 82). Devlet,başvurucunun tutumu nedeniyle ortaya çıkan gecikmelerden sorumlu tutulamaz.Hakkında suçlama olan bir sanık kaçarsa ya da ortadan kaybolursa, yargılamayakatılmadığı süre, yargılama süresi belirlenirken hesaba katılmaz (Girolami/İtalya, No: 13324/87, 19/2/1991, § 13).

33. Başvuru konusu olayda, Gaziosmanpaşa CumhuriyetBaşsavcılığınca yürütülen soruşturma kapsamında 20/3/2009 tarihinde gözaltınaalınan başvurucular hakkındaki dava, Anayasa Mahkemesince yapılan bireyselbaşvuru incelemesi sırasında Gaziosmanpaşa 5. Asliye Ceza Mahkemesindederdesttir. Başvuruculara bir suçun isnat edildiği 20/3/2009 tarihi ilebireysel başvurunun karara bağlandığı tarih arasında geçen süre 5 yıl 11 ay 5gündür.

34. Başvurucular, haklarında yürütülen soruşturma kapsamında20/3/2009 tarihinde gözaltına alınarak 21/3/2009 tarihinde tutuklanmışlar ve25/11/2009 tarihinde tahliye edilmişlerdir. Gaziosmanpaşa CumhuriyetBaşsavcılığınca, başvurucuların da aralarında bulunduğu yedi şüpheli hakkında "6136 sayılı Kanun'a muhalefet, mala zararverme, konut dokunulmazlığını bozma ve hırsızlık" olmak üzeredört farklı suçu işledikleri iddiasıyla kamu davası açılmıştır. On üçmüştekinin bulunduğu dava dosyasında, yargılamayı yürüten Gaziosmanpaşa 5.Asliye Ceza Mahkemesinin, Anayasa Mahkemesince yapılan bireysel başvuruinceleme tarihi itibarıyla sekiz duruşma yaptığı, bu duruşmaların tamamınınbaşvurucuların da aralarında bulunduğu sanıkların savunmaları alınamadığı içinertelendiği tespit edilmiştir. Başvurucuların, 7/1/2013 tarihinde haklarındaaçılan kamu davasından 18/1/2013 tarihinde haberdar oldukları halde Mahkemeceyapılan yargılamanın başından itibaren duruşmalara katılmayarak savunma yapmaktankaçındıkları anlaşılmıştır. Başvuruculardan Hakan Akşam’ın savunması, 18/1/2013tarihinde kendisine yapılan tebligattan 1 yıl 6 ay 10 gün sonra, 28/7/2014tarihinde alınabilmiş, Yaşar Bulut’un savunması ise hakkında verilen yakalamaemri yerine getirilemediğinden henüz alınamamıştır.

35. 30/3/2011 tarih ve 6216sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un48. maddesinin (2) numaralı fıkrası şöyledir:

 "Mahkeme, … açıkça dayanaktan yoksunbaşvuruların kabul edilemezliğine karar verebilir."

36. Somut olayda, başvuruya konu ceza davasında, yargılamanıntek dereceli mahkeme önünde yaklaşık 5 yıl 11 ay 5 gündür devam ettiği tespitedilmiştir. Yargılama süresinin bütünü dikkate alındığında başvurucu YaşarBulut’un, hakkında açılan kamu davasından haberdar olduğu halde Gaziosmanpaşa5. Asliye Ceza Mahkemesindeki duruşmalara başından itibaren katılmadığı gözönünde bulundurulduğunda, yargılamaya katılmadığı süre dikkate alınarakyargılama süresinin uzamasında başvurucunun haklarını ihlal edecek şekilde birgecikme olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.

37. Öte yandan başvurucu Hakan Akşam’ın savunmasının,18/1/2013 tarihinde, kendisine yapılan tebligattan 1 yıl 6 ay 10 gün sonra,28/7/2014 tarihinde alınabildiği, başvurucunun kusuru nedeniyle meydana gelenbu gecikme süresi çıkarıldığında, yargılamanın 4 yıl 4 ay 25 günden beri devamettiği, başvurucu hakkında açılan ceza davasının mahiyeti dikkate alındığındabu sürenin makul kabul edilebilecek nitelikte olduğu ve yargılama süresinin uzamasındakamu makamlarına atfedilebilecek bir kusur bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

38. Açıklanan nedenlerle, başvurucuların Gaziosmanpaşa 5.Asliye Ceza Mahkemesindeki yargılamanın makul süreyi aştığı yönündeki iddialarıkonusunda, açık ve görünür bir ihlal saptanmadığından, başvurunun, diğer kabuledilebilirlik şartları yönünden incelenmeksizin"açıkça dayanaktan yoksun olması" nedeniyle kabul edilemezolduğuna karar verilmesi gerekir.

V. HÜKÜM

Açıklanangerekçelerle;

A. Başvurunun “açıkça dayanaktan yoksun olması” nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

B. Yargılama giderlerinin başvurucular üzerindebırakılmasına,

25/2/2015tarihinde OY BİRLİĞİYLE kararverildi.

Full & Egal Universal Law Academy