Anasayasa Mahkemesi - Bireysel Başvuru - YASİN CAN Başvurusuna İlişkin Karar - 17/11/2014

Başkan

:

Alparslan ALTAN

Üyeler

:

Serdar ÖZGÜLDÜR

Celal Mümtaz AKINCI

Muammer TOPAL

M. Emin KUZ

Raportör Yrd.

:

Derya ATAKUL

Başvurucu

:

Yasin CAN

Vekili

:

Av. Mehmet Devran DEVRİM

I. BAŞVURUNUNKONUSU

1. Başvurucu, “örgütünhiyerarşik yapısına dâhil olmamakla birlikte örgüte bilerek isteyerek yardımetmek” suçunu işlediği iddiasıyla yargılandığı davanın halen devamettiğini ve makul sürede yargılama yapılmadığını belirterek, adil yargılanmahakkının ihlal edildiğini ileri sürmüş, manevi tazminat talebinde bulunmuştur.

II. BAŞVURUSÜRECİ

2. Başvuru,11/11/2013 tarihinde Diyarbakır 6. Ağır Ceza Mahkemesi vasıtasıyla yapılmıştır.İdari yönden yapılan ön incelemede başvurunun Komisyona sunulmasına engel birdurumun bulunmadığı tespit edilmiştir.

3. İkinci Bölüm Üçüncü Komisyonunca 25/4/2014 tarihinde, kabuledilebilirlik incelemesi Bölüm tarafından yapılmak üzere, dosyanın Bölümegönderilmesine karar verilmiştir.

4. Bölümbaşkanı tarafından 20/6/2014 tarihinde, kabul edilebilirlik ve esasincelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

5. Başvuru konusu olay veolgular ile başvurunun bir örneği, görüş için Adalet Bakanlığınagönderilmiştir. Adalet Bakanlığının 22/7/2014 tarihli yazısında, AnayasaMahkemesinin önceki kararlarına ve bu kapsamda sunulan görüşlerine atfen,başvuru hakkında görüş sunulmayacağı bildirilmiştir.

III. OLAY VEOLGULAR

A. Olaylar

6. Başvuru formu ve ekleri ilebaşvuruya konu yargılama dosyası içeriğinden tespit edilen ilgili olaylarözetle şöyledir:

7. Başvurucu, Dargeçit Cumhuriyet Başsavcılığınca yürütülensoruşturma kapsamında 26/3/2008 tarihinde gözaltına alınmıştır.

8. Dargeçit Sulh CezaMahkemesince 29/3/2008 tarihinde, başvurucunun tutuksuz yargılanmak üzereserbest bırakılmasına karar verilmiştir.

9. Dargeçit Cumhuriyet Başsavcılığınca düzenlenen 5/5/2009tarih ve 2009/20 sayılı fezleke, kamu davası açılmak üzere görevli ve yetkiliDiyarbakır Cumhuriyet Başsavcılığına (CMK. 250. maddesi ile yetkili)gönderilmiştir.

10. Başvurucu ve diğer beş şüpheli hakkında, DiyarbakırCumhuriyet Başsavcılığının (CMK. 250. maddesi ile yetkili) 16/11/2009 tarih veE.2009/1507 sayılı iddianamesi ile “örgütünhiyerarşik yapısına dâhil olmamakla birlikte örgüte bilerek isteyerek yardımetmek” suçunu işledikleri iddiasıyla kamu davası açılmıştır.

11. Diyarbakır 6. Ağır CezaMahkemesince (CMK. 250. maddesi ile görevli) 7/3/2014 tarih ve E.2009/670,K.2014/58 sayılı karar ile 6526 sayılı Kanun’un 1. maddesi ile değişik 3713sayılı Terörle Mücadele Kanunu’nun geçici 14. maddesi ve 6526 sayılı Kanun’un2. maddesi ile değişik 5235 sayılı Adli Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile BölgeAdliye Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yetkileri Hakkında Kanun’un 12. maddesigereğince dava dosyasının görevli ve yetkili Ağır Ceza Mahkemesine devrinekarar verilmiştir.

12. Dava dosyası Midyat Ağır Ceza Mahkemesine gönderilmişolup yargılama, anılan Mahkemenin E.2014/188 sayılı dava dosyasında devametmektedir.

13. Başvurucu, 11/11/2013 tarihinde bireysel başvurudabulunmuştur.

B. İlgiliHukuk

14. 26/9/2004 tarih ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 220.maddesinin (7) numaralı fıkrası ile 314. maddesinin (2) ve (3) numaralıfıkraları; 3713 sayılı Kanun’un 5. maddesi.

IV. İNCELEME VEGEREKÇE

15. Mahkemenin 17/11/2014 tarihinde yapmış olduğu toplantıda,başvurucunun 11/11/2013 tarih ve 2013/8452 numaralı bireysel başvurusuincelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucunun İddiaları

16. Başvurucu, “örgütünhiyerarşik yapısına dâhil olmamakla birlikte örgüte bilerek isteyerek yardımetmek” suçunu işlediği iddiasıyla 26/3/2008 tarihinde gözaltınaalındığını, 29/3/2008 tarihinde tutuksuz yargılanmak üzere serbestbırakıldığını, Diyarbakır Cumhuriyet Başsavcılığınca 16/11/2009 tarihindehakkında açılan kamu davasının halen devam ettiğini ve makul sürede yargılamayapılmadığını belirterek, adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini ilerisürmüştür.

B. Değerlendirme

1. Kabul Edilebilirlik Yönünden

17. Başvuru formu ile eklerinin incelenmesi sonucunda, açıkçadayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesinigerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan başvurunun kabuledilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.

2. Esas Yönünden

18. Başvurucu, Dargeçit Cumhuriyet Başsavcılığınca hakkındayürütülen soruşturma kapsamında açılan kamu davasının halen devam ettiğini vemakul sürede yargılama yapılmadığını belirterek, adil yargılanma hakkının ihlaledildiğini ileri sürmüştür.

19. Anayasa ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin (Sözleşme)ortak koruma alanı dışında kalan bir hak ihlali iddiasını içeren başvurununkabul edilebilir olduğuna karar verilmesi mümkün olmayıp (B. No: 2012/1049,26/3/2013, § 18), Sözleşme metni ile Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM)kararlarından ortaya çıkan ve adil yargılanma hakkının somut görünümleri olanalt ilke ve haklar, Anayasa’nın 36. maddesinde yer verilen adil yargılanmahakkının da unsurlarıdır. Anayasa Mahkemesi de Anayasa’nın 36. maddesi uyarıncainceleme yaptığı birçok kararında, ilgili hükmü Sözleşme’nin 6. maddesi ve AİHMiçtihadı ışığında yorumlamak suretiyle, Sözleşme’nin lafzi içeriğinde yer alanve AİHM içtihadıyla adil yargılanma hakkının kapsamına dâhil edilen ilke vehaklara, Anayasa’nın 36. maddesi kapsamında yer vermektedir. Somut başvurunundayanağını oluşturan makul sürede yargılanma hakkı da yukarıda belirtilenilkeler uyarınca adil yargılanma hakkının kapsamına dâhil olup, ayrıcadavaların en az giderle ve mümkün olan süratle sonuçlandırılmasının yargınıngörevi olduğunu belirten Anayasa’nın 141. maddesinin de Anayasa’nınbütünselliği ilkesi gereği, makul sürede yargılanma hakkınındeğerlendirilmesinde göz önünde bulundurulması gerektiği açıktır (B. No:2012/13, 2/7/2013, §§ 38–39).

20. Davanın karmaşıklığı, yargılamanın kaç dereceli olduğu,tarafların ve ilgili makamların yargılama sürecindeki tutumu ve başvurucunundavanın hızla sonuçlandırılmasındaki menfaatinin niteliği gibi hususlar, birdavanın süresinin makul olup olmadığının tespitinde göz önünde bulundurulmasıgereken kriterlerdir (B. No: 2012/13, 2/7/2013, §§ 41–45).

21. Anayasa’nın 36. ve Sözleşme’nin 6. maddesi uyarıncakişilere, cezai alanda yöneltilen suçlamaların da (suç isnadı) makul süredekarara bağlanmasını isteme hakkı tanınmıştır. İsnat olunan fiil, cezakanunlarında suç olarak nitelendirilmiş ve yargılama aşamasında ceza hukukununkuralları uygulanmış ise ayrıca bir uygulanabilirlik incelemesi yapılmaksızınkendiliğinden adil yargılanma hakkının kapsamına girer (B. No: 2013/695,9/1/2014, § 32). Başvuru konusu olayda, başvurucu hakkında, “örgütün hiyerarşik yapısına dâhil olmamakla birlikteörgüte bilerek isteyerek yardım etmek” suçunu işlediği iddiasıylasoruşturma başlatılmıştır. Başvurucu hakkında isnat olunan suç 5237 sayılıKanun’un 220. maddesinin (7) numaralı fıkrası ile 314. maddesinin (2) ve (3)numaralı fıkralarında hapis cezasını gerektirir şekilde tanımlanmıştır. Buçerçevede başvurucu hakkındaki suç isnadına dayalı yargılamanın Anayasa’nın 36.maddesinin güvence kapsamına girdiği konusunda kuşku bulunmamaktadır (B. No:2012/625, 9/1/2014, § 32).

22. Ceza muhakemesinde yargılama süresinin makul olupolmadığı değerlendirilirken sürenin başlangıcı, bir kişiye suç işlediğiiddiasının yetkili makamlar tarafından bildirilmesi veya isnattan ilk olaraketkilendiği arama ve gözaltı gibi bir takımtedbirlerin uygulanması anıdır. Somut başvuru açısından bu tarih, DargeçitCumhuriyet Başsavcılığınca başvurucunun gözaltına alındığı 26/3/2008 tarihidir.Ceza yargılamasında sürenin sona erdiği tarih, suç isnadının nihai olarakkarara bağlandığı, yargılaması devam eden davalar yönünden ise AnayasaMahkemesinin makul süre şikâyetiyle ilgili kararını verdiği tarihtir (B. No:2013/695, 9/1/2014, § 35).

23. Başvuruya konu yargılama sürecinin incelenmesinde,başvurucunun, Dargeçit Cumhuriyet Başsavcılığınca yürütülen soruşturmakapsamında 26/3/2008 tarihinde gözaltına alınarak, Dargeçit Sulh CezaMahkemesinin 29/3/2008 tarihli kararıyla tutuksuz yargılanmak üzere serbest bırakılmasınakarar verildiği, Dargeçit Cumhuriyet Başsavcılığınca düzenlenen 5/5/2009tarihli fezleke üzerine, Diyarbakır Cumhuriyet Başsavcılığınca (CMK. 250.maddesi ile yetkili), başvurucu ve diğer beş şüpheli hakkında, 16/11/2009tarihinde “örgütün hiyerarşik yapısına dâhilolmamakla birlikte örgüte bilerek isteyerek yardım etmek” suçunuişledikleri iddiasıyla kamu davası açıldığı, yargılamaya başlayan Diyarbakır 6.Ağır Ceza Mahkemesince (CMK. 250. maddesi ile görevli), 7/3/2014 tarihinde,kanun değişikliği gerekçesiyle dava dosyasının görevli ve yetkili Ağır CezaMahkemesine devrine karar verildiği belirlenmiştir. Anılan karar üzerine davadosyasının Midyat Ağır Ceza Mahkemesine gönderildiği ve yargılamaya, anılanMahkemenin E.2014/188 sayılı dava dosyasında devam edildiği anlaşılmıştır.

24. 4/12/2004 tarih ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nunöngördüğü yargılama usullerine tabi mahkemeler nezdindeki yargılamaların makulsürede tamamlanmadığı yönündeki iddialar daha önce bireysel başvuru konusuyapılmış ve Anayasa Mahkemesi tarafından makul sürede yargılanma hakkının ihlaledildiği yönünde kararlar verilmiştir (B. No: 2012/625, 9/1/2014, §§ 23-41; B.No: 2013/695, 9/1/2014, §§ 24-40).

25. Başvurunun değerlendirilmesi neticesinde, başvuruya konuceza davası; hukuki meselenin çözümündeki güçlük, maddi olayların karmaşıklığı,delillerin toplanmasında karşılaşılan engeller, taraf sayısı gibi kriterlerdikkate alındığında karmaşık olmaktan uzaktır. Başvurucunun tutum vedavranışlarıyla ve usuli haklarını kullanırkenözensiz davranmasıyla yargılamanın uzamasına önemli ölçüde sebep olduğu dasöylenemez. Anılan davaya bütün olarak bakıldığında, somut başvuru açısındanfarklı bir karar verilmesini gerektirecek bir yön bulunmadığı ve söz konusuyaklaşık yedi yıldır devam eden yargılama sürecinde makul olmayan birgecikmenin olduğu sonucuna varılmıştır.

26. Açıklanan nedenlerle,başvurucunun Anayasa’nın 36. maddesinde güvence altına alınan makul süredeyargılanma hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.

3. 6216 Sayılı Kanun’un 50. Maddesi Yönünden

27. Başvurucu, makul süredeyargılama yapılmadığı için 20.000,00 TL manevi tazminata hükmedilmesini talepetmiştir.

28. 6216 sayılı Anayasa MahkemesininKuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un “Kararlar” kenar başlıklı 50. maddesinin (2) numaralı fıkrasışöyledir:

 “Tespit edilen ihlalbir mahkeme kararından kaynaklanmışsa, ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmakiçin yeniden yargılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yenidenyargılama yapılmasında hukuki yarar bulunmayan hâllerde başvurucu lehinetazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava açılması yolugösterilebilir. Yeniden yargılama yapmakla yükümlü mahkeme, AnayasaMahkemesinin ihlal kararında açıkladığı ihlali ve sonuçlarını ortadankaldıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir.”

29. Başvurucunun tarafı olduğuuyuşmazlığa ilişkin yaklaşık yedi yıldır devam eden yargılama süresi nazaraalındığında, yargılama faaliyetinin uzunluğu sebebiyle, yalnızca ihlaltespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararları karşılığında başvurucuya net6.650,00 TL manevi tazminat ödenmesine karar verilmesi gerekir.

30. Başvurucu tarafından yapılanve dosyadaki belgeler uyarınca tespit edilen 198,35 TL harç ve 1.500,00 TLvekâlet ücretinden oluşan toplam 1.698,35 TL yargılama giderinin başvurucuyaödenmesine karar verilmesi gerekir.

31. Başvuruya konu yargılamanınyaklaşık yedi yıldır devam ettiği ve bu hususun makul sürede yargılanma hakkınıihlal ettiği gözetilerek, anayasal bir hakkın ihlal edildiği açık olan biryargılama dosyasında, hukuka, adalete ve mahkemeye güven ilkesinin gördüğüzararın devam etmesinin önlenmesi amacıyla, yargılamanın mümkün olan en kısasürede sonuçlandırılmasını teminen, kararın birörneğinin ilgili Mahkemesine gönderilmesine karar verilmesi gerekir.

V. HÜKÜM

Açıklanangerekçelerle;

A. Başvurucunun,

1. Makul sürede yargılanma hakkının ihlaledildiği yönündeki iddiasının KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,

2. Anayasa’nın36. maddesinde güvence altına alınan makul sürede yargılanma hakkının İHLALEDİLDİĞİNE,

B. Başvurucuya net 6.650,00 TL manevi TAZMİNAT ÖDENMESİNE, başvurucunun tazminata ilişkin diğertaleplerinin REDDİNE,

C. Başvurucu tarafından yapılan198,35 TL harç ve 1.500,00 TL vekâlet ücretinden oluşan toplam 1.698,35 TLyargılama giderinin BAŞVURUCUYA ÖDENMESİNE,

D. Ödemenin, kararın tebliğini takiben başvurucunun MaliyeBakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına; ödemedegecikme olması halinde, bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadargeçen süre için yasal faiz uygulanmasına,

E. Kararın bir örneğinin Midyat Ağır Ceza Mahkemesinegönderilmesine,

17/11/2014tarihinde OY BİRLİĞİYLE kararverildi.

Full & Egal Universal Law Academy