TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
Y.B. BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2014/4792)
Karar Tarihi: 6/12/2017
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
GİZLİLİK TALEBİ KABUL
Başkan
:
Engin YILDIRIM
Üyeler
:
Serdar ÖZGÜLDÜR
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Recep KÖMÜRCÜ
M. Emin KUZ
Raportör Yrd.
:
Gökçe GÜLTEKİN YILMAZ
Başvurucu
:
Y. B.
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvuru, lisans diplomasının denklik işlemi için yapılanbaşvurunun reddedilmesine bağlı olarak lisansüstü eğitimden mahrum kalınmışolması nedeniyle eğitim hakkının; yargılama sonucunda hukuka aykırı kararverilmesi nedeniyle de adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarınailişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 7/4/2014 tarihinde yapılmıştır.
3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan önincelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.
4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölümtarafından yapılmasına karar verilmiştir.
5. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik veesas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.
6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığınagönderilmiştir. Bakanlık görüş bildirmemiştir.
III. OLAY VE OLGULAR
7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgiliolaylar özetle şöyledir:
8. Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olan başvurucu 2000 yılındayapılan Ölçme Seçme Yerleştirme Sınavı sonucunda Kuzey KıbrısTürk Cumhuriyetinde (KKTC) bulunan Yakın Doğu Üniversitesi HukukFakültesine (Üniversite) yerleştirilmiş ve 2007 yılında mezun olmuştur.
9. Başvurucu Üniversiteden aldığı diplomasının denklik işlemiiçin 27/4/2009 tarihinde Yükseköğretim Kurulu Başkanlığına (YÖK) başvurmuştur.
10. YÖK tarafından yapılan inceleme neticesinde başvurucunun15/9/2000 tarihinde Üniversiteye kayıt yaptırdığı, 27/6/2005 tarihinde mezunolduğu ancak KKTC'ye giriş çıkış bilgilerinin incelenmesinde giriş çıkışlarıneksik olduğu anlaşılmıştır. Başvurucunun devamlı öğrenci olup olmadığınıntespiti amacıyla Üniversiteden alınan yazıda; başvurucunun 2003-2004 güz dönemibaşında bölüme kaydolduğu tespit edilmiştir. Ayrıca başvurucunun Üniversiteyesunduğu 25/9/2000 tarihli dilekçesiyle ailesinin içinde bulunduğu ekonomikgüçlükler nedeniyle hem okumak hem de çalışmak zorunda olduğunu belirttiği,gelebileceği kadarderslere devam edebileceğini bildirdiği ve sınavlara girebilmek için izin talepettiği bilgisine de ulaşılmıştır.
11. Başvurucunun denklik başvurusu, Yakın Doğu ÜniversitesiLisans Eğitim Öğretim Süresiyle Sınav ve Değerlendirme Esaslarına İlişkinYönetmeliğin (Yönetmelik) 8. maddesinde"öğrenciler derslere, uygulamalara ve sınavlara katılmak zorundadırlar.Öğrencilerin devam durumları ilgili öğretim elemanları tarafından izlenir"hükmüne rağmen başvurucunun devamlı öğrenci olarak öğrenimine devametmeden mezun olduğu gerekçesiyle reddedilmiştir.
12. Başvurucu idari işlemin iptali istemiyle Ankara 3. İdareMahkemesinde dava açmıştır. Mahkemenin 31/12/2010 tarihli kararıyla;başvurucunun belirli aralıklarla KKTC'ye giriş çıkış yaptığı, ancakÜniversitede eğitim gördüğü 2000-2004 yılları arasında ilgili Yönetmelik hükmüuyarınca derslere, uygulamalara ve sınavlara katılmak zorunda olmasına rağmenTürkiye'de ailesine bakmak ve okul giderlerini karşılamak için çalışmak zorundaolduğunu bildirerek derslere devam etmediği belirlenmiştir. Bu nedenlebaşvurucunun derslere devam koşulunu yerine getirmeyerek kazanılması gereken bilgi,beceri ve yeterlilik yönünden yapılan değerlendirme sonucu tesis edilen işlemdehukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.
13. Temyiz üzerine hüküm Danıştay 8. Dairesinin 15/3/2013tarihli kararıyla gerekçe eklenmek suretiyle onanmıştır. Danıştay 8. Dairesikararında; 16/1/2009 tarihinde imzalanan ve 23/2/2011 tarihli ve 6165 sayılıKanun'la onaylanması uygun bulunan "Türkiye Cumhuriyeti ve Kuzey KıbrısTürk Cumhuriyeti Hukukuna Göre Kurulmuş Olan Üniversitelerin KarşılıklıTanınmasına Dair Milletlerarası Anlaşma"nın(Anlaşma) 2. maddesine yer verilmiştir. Kararda bu madde ile KKTC hukukuna görekurulmuş olan üniversitelerin ön lisans ve lisans diplomalarının TürkiyeCumhuriyeti vatandaşları bakımından denklik işlemine tabi tutulmaksızın Türkiye Cumhuriyetinde geçerli olduğu kuralına yer verildiğiifade edilerek Anlaşma'da bunun ibraz edilendiplomanın sıhhatinin YÖK tarafından araştırılmasına engel olmayacağı kuralınınyer aldığı belirtilmiştir. Buna göre başvurucunun Anlaşma hükümlerine dayanarakyeni bir başvuru yapabileceği ve başvurunun YÖK tarafından Anlaşma hükümlerinegöre değerlendirilebileceği gerekçesiyle temyiz istemi reddedilmiştir.
14. Karar düzeltme istemi aynı Dairenin 23/1/2014 tarihlikararıyla reddedilmiştir.
15. Karar 20/3/2014 tarihinde başvurucuya tebliğ edilmiştir.
IV. İLGİLİ HUKUK
16. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'ne (Sözleşme) ek 1 No.luProtokol’ün 2. maddesinin ilgili kısmı söyledir:
"Hiç kimse eğitim hakkından yoksun bırakılamaz."
17. Sözleşme’ye ek 1 No.lu Protokol’ün2. maddesinde ise hiç kimsenin eğitim hakkından yoksun bırakılamayacağı, birbaşka anlatımla herkesin eğitim hakkına sahip olduğu hüküm altına alınmıştır.Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM), LeylaŞahin/Türkiye ([BD], B. No: 44774/98, 10/11/2005, §§ 152-156)kararında eğitim hakkına ilişkin başvurularda izleyeceği ilkeleri ortayakoymuştur. AİHM'e göre Sözleşme'nin eki 1 No.lu Protokol'ün 2. maddesinin ilkcümlesinde öngörüldüğü şekliyle eğitim hakkı, Sözleşmeci devletlerin yargıyetkisi altında bulunan herkese "mevcut belirli eğitim kurumlarına girişhakkı" tanımaktadır. Mahkemeye göre “hiç kimse...” ifadesi, eğitimhakkının kullanılmasında tüm vatandaşlara eşit muamele edilmesi ilkesini zımneniçermektedir. AİHM; önemine rağmen bu hakkın mutlak olmadığını, doğası gereğidevlet tarafından düzenleme yapılmasını gerektirdiğini ve zımnen kabul edilenbazı kısıtlamalara tabi olabileceğini kaydetmiştir.
V. İNCELEME VE GEREKÇE
18. Mahkemenin 6/12/2017 tarihinde yapmış olduğu toplantıdabaşvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Eğitim Hakkının İhlal Edildiğine İlişkinİddia
19. Başvurucu, KKTC'de kendisinden daha az kalan öğrencileredenklik belgesi verilmesine karşın kendisine bu belgenin verilmediğini, YÖK'üntalebini reddetmesi nedeniyle Türkiye'de yüksek lisans ve doktora eğitimi içinbaşvuru yapamadığını, eğitimde fırsat eşitliği tanınmadığını belirterek eğitimhakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.
20. Anayasa’nın "Eğitimve öğrenim hakkı ve ödevi" kenar başlıklı 42. maddesinin ilgilikısmı şöyledir:
"Kimse, eğitim ve öğrenim hakkındanyoksun bırakılamaz.
Öğrenim hakkının kapsamı kanunla tespit edilirve düzenlenir...
Eğitim ve öğretim hürriyeti, Anayasaya sadakatborcunu ortadan kaldırmaz...”
21. Anayasa’nın “Eğitim veöğrenim hakkı ve ödevi” kenar başlıklı 42. maddesinde kimsenineğitim ve öğrenim haklarından yoksun bırakılamayacağı, öğretim hakkınınkapsamının kanunla tespit edileceği ve düzenleneceği kurala bağlanmıştır.
22. Somut olayda öncelikle kamu otoriteleri tarafından eğitimhakkına müdahale edilip edilmediğinin değerlendirilmesi gerekmektedir.Başvurucu KKTC'den aldığı diplomasının Türkiye'de geçerli kabul edilmesinisağlamak amacıyla YÖK'e denklik başvurusunda bulunmuş ve başvurunun reddinekarar verilmiştir. Bu durumda başvuru konusu mahkeme kararı, doğrudan eğitimhakkıyla ilgili olmayıp asıl olarak yurt dışındaki bir üniversiteden alınandiploma için denklik verilmemesi işleminin hukuka uygun olup olmadığı ileilgilidir. Başka ülkelerden alınan diplomaların resmen geçerli sayılabilmesiiçin belli koşulların aranması eğitim hakkına müdahale olarakdeğerlendirilmemelidir. Dolayısıyla eğitim hakkına yönelik açık bir ihlalinbulunmadığı kanaatine varılmaktadır.
23. Açıklanan nedenlerle başvurucunun eğitim hakkının ihlaliiddialarına ilişkin olarak söz konusu hakkına bir müdahale olmadığıanlaşıldığından, başvurunun bu kısmının diğer kabul edilebilirlik şartlarıyönünden incelenmeksizin açıkça dayanaktanyoksun olması nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesigerekir.
B. Adil Yargılanma Hakkının İhlal Edildiğineİlişkin İddia
24. Başvurucu, denklik başvurusu konusunda YÖK'ün ve mahkemenindevamsızlık araştırması yapamayacağını, üniversite tarafından kendisine izinverildiğini, öğretim üyelerinin Türkiye'deki üniversitelerden geldiğini,mahkemenin devamsızlık mevzusu ile ilgili olarak Türkiye'deki üniversitelerdengörüş almadığını belirterek adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini ilerisürmüştür.
25. Anayasa’nın 148. maddesinin dördüncü fıkrasında, kanunyolunda gözetilmesi gereken hususlara ilişkin şikâyetlerin bireysel başvurudaincelenemeyeceği belirtilmiştir. Bu kapsamda ilke olarak mahkemeler önünde davakonusu yapılmış maddi olay ve olguların kanıtlanması, delillerin değerlendirilmesi,hukuk kurallarının yorumlanması ve uygulanması ileuyuşmazlıklailgili varılan sonucun adil olup olmaması bireysel başvurukonusuolamaz. Ancak bireysel başvuru kapsamındaki hak ve özgürlüklere müdahale teşkileden, bariz takdir hatası veya açık keyfîlik içerentespit ve sonuçlar bu kapsamda değildir (AhmetSağlam, B. No: 2013/3351, 18/9/2013, § 42).
26. Bireysel başvuru kapsamındaki hak ve özgürlüklere müdahaleiddiası içermeyen yargılama sonucunda verilen kararın hukuka aykırı olduğunailişkin somut başvuru, yukarıda belirtilen içtihat kapsamında kanun yoluşikâyeti niteliğindedir.
27. Açıklanan nedenlerle başvurunun bu kısmının, diğer kabuledilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemezolduğuna karar verilmesi gerekir.
VI. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Kamuya açık belgelerde başvurucunun kimliğinin gizlitutulması talebinin KABULÜNE,
B. 1. Eğitim hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyleKABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
2. Adil yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyleKABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
C. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde BIRAKILMASINA6/12/2017 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.