TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
YUSUF BAYDAR BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2016/6177)
Karar Tarihi: 20/10/2020
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan
:
Hasan Tahsin GÖKCAN
Üyeler
:
Burhan ÜSTÜN
Hicabi DURSUN
Yusuf Şevki HAKYEMEZ
Selahaddin MENTEŞ
Raportör
:
Gülsüm Gizem GÜRSOY
Başvurucu
:
Yusuf BAYDAR
I. BAŞVURUNUNKONUSU
1. Başvuru, başvurucunun mensubu olduğu bir siyasipartinin seçim propagandası yapmasının engellenmesinin seçilme hakkını ihlalettiği iddiasına ilişkindir.
II. BAŞVURUSÜRECİ
2. Başvuru 29/3/2016 tarihinde yapılmıştır.
3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yöndenyapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.
4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlikincelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.
5. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabuledilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.
6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için AdaletBakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık görüş bildirmemiştir.
III. OLAY VEOLGULAR
7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyleolaylar özetle şöyledir:
8. 7/6/2015 tarihinde Milletvekili Genel Seçimiyapılmıştır. Anayasa'nın seçimin yapıldığı tarihte yürürlükte olan 116.maddesinin ilgili kısmı şu şekildedir:
"...yeni seçilen Türkiye BüyükMillet Meclisinde Başkanlık Divanı seçiminden sonra kırkbeş gün içinde BakanlarKurulunun kurulamaması hallerinde de Cumhurbaşkanı Türkiye Büyük Millet MeclisiBaşkanına danışarak seçimlerin yenilenmesine karar verebilir."
9. 7/6/2015 tarihli Milletvekili Genel Seçimi sonrasındaCumhurbaşkanlığı tarafından 24/8/2015 tarihinde -yukarıda belirtilen kırk beşgünlük sürede- Bakanlar Kurulu kurulamadığından seçimlerin 1/11/2015 tarihindeyenilenmesine karar verilmiştir.
10. Yüksek Seçim Kurulu Başkanlığının 26/8/2015 tarihlive 1548 No.lu kararıyla 26. Dönem Milletvekili Genel Seçimi için (genel seçim)propaganda döneminin başlangıç tarihinden bitimine kadar uyulması gereken usulve esaslar belirlenmiştir. Karara göre açık yerlerde propaganda faaliyetlerineilişkin olarak 22/10/2015 ile 31/10/2015 tarihleri arasında denetim ve gözetimyetkisinin ilçe seçim kurullarında, diğer zamanlarda ise yetkinin mahallin enbüyük mülki amirinde olduğuna karar verilmiştir. Dolayısıyla somut başvurudaolayların geçtiği tarihte denetim ve gözetim yetkisi mahallin en büyük mülkiamiri olan Üsküdar Kaymakamlığındadır (Kaymakamlık).
11. Başvurucu, Saadet Partisi Üsküdar İlçe Seçim Kuruluüyesidir. 7/6/2015 tarihinde yapılan Milletvekili Genel Seçimi sonucundaTürkiye genelinde %2,07 oranında oy alan Saadet Partisi seçimlerin yenilenmesikararı üzerine seçim çalışmalarına başlamıştır. Parti çalışanları, seçimçalışmaları kapsamında Üsküdar ilçe teşkilatı binası yakınında bulunankaldırıma on beş metrekarelik bir seçim çadırı kurmuştur. Söz konusu çadır izinverilen yerler dışında kurulduğu gerekçesiyle aynı günün gecesi saat 01.30civarında zabıta memurları tarafından toplanarak kaldırılmıştır.
12. Bunun üzerine başvurucu 16/10/2015 tarihinde ilgilizabıta memurları hakkında görevi kötüye kullanma suçundan cezalandırılmalarıtalebiyle suç duyurusunda bulunmuştur.
13. İstanbul Anadolu Cumhuriyet Başsavcılığınca(Savcılık) 3/11/2015 tarihinde ilgili memurlar hakkında Kaymakamlıktan2/12/1999 tarihli ve 4483 sayılı Memurlar ve Diğer Kamu GörevlilerininYargılanması Hakkında Kanun’un 2. ve 3. maddeleri gereğince soruşturma iznitalep edilmiştir.
14. Kaymakamlık tarafından şikâyet edilenler hakkında öninceleme yapılmış ve kendilerinin bu kapsamda ifadeleri alınmıştır. Şikâyetedilenler ifadelerinde özetle;
"Üsküdar Kaymakamlığı SeçimGüvenliği toplantısında alınan kararlar gereği hareket ettiklerini, SaadetPartisinin binası ile alakalı olmayan yerde çadır kurup yaya trafiğiniengelleyecek şekilde faaliyet gösterdiğini ve vatandaşlardan bu nedenle yoğunbir şekilde şikayet geldiğini, bu nedenle çadıra herhangi bir zarar vermedenkaldırıp parti görevlilerine teslim ettiklerini belirtmişlerdir".
[Üsküdar Kaymakamlığı Seçim Güvenliğitoplantısında siyasi partilerin ilçe başkanlık binaları, seçim irtibat bürolarıdışında ilçe seçim kurulunun izin vereceği yerler dışında propaganda malzemesiasılamayacağı, belirtilen yerler dışında siyasi propaganda içerikli afiş,bayrak ve posterlerin herhangi bir talimat ve emir beklemeksizin görevlilercetoplanacağı, siyasi partilerin propaganda amacı ile yaya ve taşıt trafiğiniengellemeyecek şekilde stant açabilecekleri, güvenlik açısından stant kurulacakyerlerin İlçe Emniyet Müdürlüğüne bildirimde bulunarak çevreyi rahatsız edicigürültükirliliği yapmamaya özen gösterileceğikonusunda mutabakata varılmıştır].
15. Kaymakamlık 25/12/2015 tarihinde şikâyet edilenlerhakkında soruşturma izni verilmemesine karar vermiştir. Kararın ilgili kısmışöyledir:
"...Zabıta personelinin siyasiparti ayırmaksızın vatandaşlardan gelen şikayetler doğrultusunda değerlendirmeyaptıkları, Saadet Partisinin parti binası ile alakası olmayan ... yerde 15metre kare civarında bir çadır kurup, yaya trafiğini de engelleyecek şekildefaaliyet göstermesinin vatandaşlar tarafından yoğun şikayet edildiği, kurulançadıra herhangi bir zarar verilmeden kaldırılıp parti görevlilerine teslimedildiği, aynı süreçte ... diğer partilerin çadırlarının da kaldırılarakilgilerine teslim edildiği, haklarında ön inceleme yapılan görevlilerinBelediye Zabıta yönetmeliği ve Üsküdar Kaymakamlığı Seçim Güvenliğitoplantısında alınan kararlar doğrultusunda işlem yaptıkları, adı geçengörevlilerin üzerilerine düşen görevleri yerine getirdikleri, görevi ihmal veyagrevi kötüye kullandıklarına dair herhangi bir bulguya rastlanılamadığıanlaşıldığından..."
16. İtiraz üzerine karar, İstanbul Bölge İdare Mahkemesi(kapatılan) Birinci Kurulunun 10/2/2016 tarihli kararıyla onanarakkesinleşmiştir. İlgili karar başvurucuya 3/3/2016 tarihinde tebliğ edilmiştir.
17. Başvurucu 29/3/2016 tarihinde bireysel başvurudabulunmuştur.
18. Savcılık soruşturma izni verilmemesine dair kararınkesinleşmesi nedeniyle ilgililer hakkında 19/4/2016 tarihinde kovuşturmayapılmasına yer olmadığına karar vermiştir.
19. Savcılık kararına itiraz üzerine İstanbul Anadolu 8.Sulh Ceza Hâkimliği itirazın reddine 23/6/2016 tarihinde kesin olarak kararvermiştir.
IV. İLGİLİHUKUK
20. 26/4/1961 tarihli ve 298 sayılı Seçimlerin TemelHükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkında Kanun’un 61. maddesinin ilgili kısmışöyledir:
"Seçimin başlangıç tarihinden oyverme gününü takip eden güne kadar siyasi partiler, bağımsız adaylar, herhangibir kurum veya kuruluş ya da vatandaşlar tarafından, bu Kanunda belirtilenyerler dışında, siyasi ilan ve reklam içeren afiş, poster, pankart veya partibayrağı gibi malzemelerin asılması, yapıştırılması veya teşhiri yasaktır. Aksihalde, bu ilan ve reklamlar kaldırılır ve masrafları ilgilisinden tahsiledilir. Bu maddede belirtilen yasaklarla ilgili işlem yapma yetkisi, seçiminbaşlangıç tarihinden oy verme gününden önceki otuzuncu güne kadar mülkimakamlara, son otuz gün içinde ilçe seçim kurullarına aittir. Belediyeler, bumaddede belirtilen yetkili mercilerin talebi üzerine, maddeye aykırı hususlarıgidermek için gerekli araç, gereç ve personeli sağlamakla yükümlüdür."
V. İNCELEME VEGEREKÇE
21. Mahkemenin 20/10/2020 tarihinde yapmış olduğutoplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Başvurucununİddiaları
22. Başvurucu; Saadet Partisi temsilcisi olduğunu,Partinin ilçe teşkilat binası önünde seçim çalışmaları yapmak üzerine yasalarauygun bir şekilde kurdukları çadırın yaya trafiğini engellediğigerekçesiyle zabıta görevlilerince kaldırıldığını ancak aynı yere daha sonrabüfe konulduğunu, kendilerine keyfî bir biçimde müdahalede bulunulduğunu ilerisürmüştür. Başvurucu; ilgili zabıta memurları hakkında suç duyurusundabulunmasına karşın memurlar hakkında soruşturma izni verilmediğini, bu nedenlekovuşturma yapılamadığını, haksız yere seçim çalışmalarının engellendiğinibelirterek seçilme hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüş ve ihlalin tespititalebinde bulunmuştur.
B. Değerlendirme
1. Genel İlkeler
23. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa MahkemesininKuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 47. maddesinin (3) numaralı,48. maddesinin (1) ve (2) numaralı fıkraları ile Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün(İçtüzük) 59. maddesinin (2), (3) ve (4) numaralı fıkraları uyarınca AnayasaMahkemesine başvuru konusu olaylarla ilgili delilleri sunmak suretiyle olaylarhakkındaki iddialarını ve dayanılan Anayasa hükmünün kendilerine göre ihlaledildiğine dair açıklamalarda bulunarak hukuki iddialarını kanıtlamakbaşvurucuya düşer. Zikredilen kurallara göre başvurucunun kamu gücünün işlem,eylem ya da ihmali nedeniyle ihlal edildiğini ileri sürdüğü hak ve özgürlük iledayanılan Anayasa hükümlerini, ihlal gerekçelerini, dayanılan deliller ileihlale neden olduğu ileri sürülen işlem veya kararların aslı ya da örneğinibaşvuru dilekçesine eklemesi şarttır. Başvuru dilekçesinde kamu gücünün ihlaleneden olduğu iddia edilen işlem, eylem ya da ihmaline dair olayların tarihsırasına göre özeti yapılmalı; bireysel başvuru kapsamındaki haklardanhangisinin hangi nedenle ihlal edildiği ve buna ilişkin gerekçeler ve delilleraçıklanmalıdır (Veli Özdemir, B. No: 2013/276, 9/1/2014, §§ 19, 20; ÜnalYiğit, B. No: 2013/1075, 30/6/2014, §§ 18, 19; Sabah Yıldızı Radyo veTelevizyon Yayın İletişim Reklam Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi, [GK], B.No: 2014/12727, 25/5/2017, § 19).
24. Yukarıda belirtilen koşullar yerine getirilmediğitakdirde Anayasa Mahkemesi, başvuruyu açıkça dayanaktan yoksun olduğugerekçesiyle kabul edilemez bulabilir. İddiaların dayanaktan yoksun olmadığıkonusunda Anayasa Mahkemesinin ikna edilmesi, başvurucu tarafından ortayakonulan somut bilgi ve belgelerin niteliğine bağlıdır. Başvurucununbaşlangıçta, başvuru hakkında kabul edilemezlik kararı verilmesini önlemek içinbaşvuru formu ve eklerinde iddialarını destekleyici belgeleri sunması vegerekli açıklamaları yapması zorunludur (Veli Özdemir, § 23; ÜnalYiğit, § 22).
25. Anayasa Mahkemesine yapılan bireysel başvurularda,başvurucuların başvurularını titizlikle hazırlama ve takip etme yükümlülüklerivardır. Anayasa Mahkemesi, başvurucunun soyut şekilde Anayasa hükümlerineatıfta bulunmasının iddiaların ispatlandığı anlamına gelmeyeceğini birçok kezvurgulamıştır. Başvurucu; başvuru formunu özenle doldurmak, ihlal iddiasınındayanağı olan tüm olayları göstermek, başvuruyu aydınlatacak ve hükmün esasınıetkileyecek argümanları destekleyici tüm belgeleri başvuru dilekçesine eklemekve bir bilgi veya belge elde edilememişse bunun da nedenlerini açıklamak zorundadır(şeref ve itibarın korunması hakkının ihlal edildiği iddiasınınkanıtlanamadığına ilişkin bir karar için bkz. Ünal Yiğit, §§ 25, 26;ifade özgürlüğünün ihlal edildiği iddiasının kanıtlanamadığına ilişkin birkarar için bkz. Sabah Yıldızı Radyo ve Televizyon Yayın İletişim ReklamSanayi ve Ticaret Anonim Şirketi, §§ 22-26).
2. İlkelerinOlaya Uygulanması
26. Eldeki başvuruda 1 Kasım 2015 tarihli MilletvekiliGenel Seçimi öncesinde parti temsilcileri Saadet Partisi ilçe seçim binasıyakınında bir seçim çadırı kurmuştur. Seçim broşürlerinin dağıtıldığı bu çadır,zabıta ekipleri tarafından "yaya trafiğini engelleyecek şekildefaaliyet göstermesinin vatandaşlar tarafından yoğun şikâyet edildiği"gerekçesiyle kaldırılmıştır. Başvurucunun şikâyeti üzerine Savcılık tarafındanzabıta memurları hakkında soruşturma izni istenmiştir. Ön inceleme yapanKaymakamlık, memurların "görevi ihmal veya görevi kötüyekullandıklarına dair herhangi bir bulguya rastlanılamadığı"gerekçesiyle soruşturma izni verilmemesine karar vermiştir ve bu kararkesinleşmiştir.
27. Başvurucu soruşturma izni verilmemesine dair kararnedeniyle seçilme hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüş ise de ihlal iddiasınıkanıtlama konusunda üzerine düşen yükümlülükleri yerine getirebilmiş değildir.Başvurucu, seçim çadırının zabıta görevlileri tarafından yıkıldığını ve sırfmuhalif görüşleri olan bir parti olması nedeniyle böyle bir muameleye maruzkaldıklarını ancak idari ve yargısal mercilerce etkili bir soruşturmayapılmadığını, bu nedenle seçilme hakkının ihlal edildiğini soyut bir şekildeileri sürmekle yetinmiştir. Bireysel başvuru formuna bakıldığında başvurucu,çadırın kurulduğu yerin yaya trafiğini engellediği hususuna bir itirazdabulunmamakla birlikte aynı yerde büfe kurulmasına izin verilmesinin hakkaniyeteaykırı olduğunu öne sürmüştür. Bununla birlikte başvurucu, işlemin sırf mensububulunduğu siyasi partinin seçim faaliyetlerini engellemek amacıyla yapıldığınıileri sürmüştür. Ancak başvurucu; çadırın bir başka yerde kurulup kurulamayacağını,kaldırma işlemi nedeniyle hangi şekilde seçim propagandasını yerinegetiremediğini ve işlemin seçilme hakkını somut bir şekilde nasıl etkilediğini,seçim propagandasını başka bir şekilde yerine getirip getiremeyeceğini ve bufaaliyetin kamusal önemi ile kamuya bir katkı sağlayıp sağlamadığını izahetmemiştir.
28. Sonuç olarak başvurucu, ihlal iddiasına ilişkindelillerini sunma ve bireysel başvuru kapsamındaki haklardan hangisinin hanginedenle ihlal edildiğine ilişkin açıklamalarda bulunma yönündeki yükümlülüğünüyerine getirmemiş, bu bağlamda ileri sürdüğü ihlal iddialarınıtemellendirememiştir (benzer yöndeki değerlendirmeler için bkz. SabahYıldızı Radyo ve Televizyon Yayın İletişim Reklam Sanayi ve Ticaret AnonimŞirketi, § 25).
29. Önemle belirtilmelidir ki bireysel başvuruincelemesinde Anayasa Mahkemesinin görevi başvurucunun başvuru formunda ilerisürdüğü gerekçelerle sınırlı bir incelemeyi kapsamaktadır. Başvurucununbireysel başvuru formunda mağduriyetini gösteren açıklamaları yapmaması ve/veyamağduriyetine dayanak olarak ileri sürdüğü hususları delillendirmemesidurumunda Anayasa Mahkemesi başvurucu yerine geçerek delil toplama ve ihlaliddialarını gerekçelendirme görev ve yükümlülüğüne sahip değildir (MustafaAkaydın, B. No: 2015/14800, 8/1/2020, § 27).
30. Açıklanan gerekçelerle başvurunun diğer kabuledilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin açıkça dayanaktan yoksunolması nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.
VI. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Seçilme hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın açıkçadayanaktan yoksun olması nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerindeBIRAKILMASINA 20/10/2020 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.