TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
ZEHRA BOLEL VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2013/9884)
Karar Tarihi: 17/3/2016
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan
:
Engin YILDIRIM
Üyeler
:
Serdar ÖZGÜLDÜR
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Recep KÖMÜRCÜ
M. Emin KUZ
Raportör Yrd.
:
İsmail Emrah PERDECİOĞLU
Başvurucular
:
1. Zehra BOLEL
2. Aziz BOLEL
3. Berrin KAVAK
4. Yüksel KURT
Vekili
:
Av. Emel ARICAN
I. BAŞVURUNUNKONUSU
1. Başvuru 26/3/2002 tarihinde Fethiye 1. Asliye HukukMahkemesinde açılan tapu iptali ve tescil davasının makul sürede sonuçlanmamasınedeniyle adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
II. BAŞVURUSÜRECİ
2. Başvuru, 27/12/2013 tarihinde Fethiye 1. Asliye HukukMahkemesi vasıtasıyla yapılmıştır. İdari yönden yapılan ön incelemedebaşvurunun Komisyona sunulmasına engel bir durumun bulunmadığı tespit edilmiştir.
3. 13/4/2015 tarihinde aralarında konubakımından hukuki bağlantı bulunan 2014/7966 numaralı başvuru dosyasının2014/7864 numaralı bireysel başvuru dosyası ile birleştirilmesine, 2014/7966numaralı bireysel başvuru dosyasının kapatılmasına; 23/10/2015 tarihinde2014/1770,2014/7864 numaralı bireysel başvuru dosyalarının usul ekonomisiyönünden hukuki irtibat nedeniyle 2013/9884 numaralı bireysel başvuru dosyasıile birleştirilmesine, 2014/1770, 2014/7864 numaralı bireysel başvuru dosyalarınınkapatılmasına, incelemenin 2013/9884 başvuru numaralı bireysel başvuru dosyasıüzerinden yürütülmesine karar verilmiştir.
4. İkinci Bölüm Birinci Komisyonu tarafından 7/7/2015tarihinde, başvurunun kabul edilebilir olduğuna ve esasının incelenmesi içindosyanın Bölüme gönderilmesine karar verilmiştir.
5. Bölüm Başkanı tarafından 2/11/2015 tarihinde,başvuruların kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına vebirer örneğinin görüş için Adalet Bakanlığına gönderilmesine karar verilmiştir.
6. Başvuru konusu olay ve olgular ile başvurunun bir örneğigörüş için Adalet Bakanlığına gönderilmiştir. Adalet Bakanlığının 9/11/2015tarihli yazısında, Anayasa Mahkemesinin önceki kararlarına ve bu kapsamdasunulan görüşlerine atfen, başvuru hakkında görüş sunulmayacağı bildirilmiştir.
III. OLAY VEOLGULAR
7. Başvuru formu ve ekleri ile başvuruya konu yargılamadosyası içeriğinden tespit edilen ilgili olaylar özetle şöyledir:
8. Muğla ili Fethiye ilçesi Kaya köyü Tunçpınarımevkiinde bulunan 1330 parsel numaralı taşınmazın tapulama tespiti sırasındayarı hissesinin başvurucuların murisi Mehmet Kurt adına tespitine kararverilmiştir.
9. Orman Genel Müdürlüğüne izafeten Fethiye Orman İşletmeMüdürlüğü tarafından taşınmazın tespit malikleri aleyhine Fethiye TapulamaMahkemesinin E.1957/466 sayılı dosyasında tespite itiraz davası açılmıştır.
10. Fethiye Tapulama Mahkemesinde yapılan yargılamaneticesinde Mahkemenin E.1957/466, K.1971/3 sayılı kararı ile taşınmazın tespitgibi, sunulan veraset ilamları uyarınca tespit maliklerinin mirasçıları adınatapuya tesciline karar verilmiştir.
11. Belirtilen taşınmaz hakkında Orman Genel Müdürlüğüneizafeten Fethiye Orman İşletme Müdürlüğü tarafından taşınmaz malikleri aleyhineFethiye 1. Asliye Hukuk Mahkemesinin E.2002/175 ve E.2002/699 sayılı dosyalarıile sırasıyla 26/3/2002 ve 27/11/2002 tarihlerinde tapu iptali ve tescildavaları açılmıştır.
12. Açılan bu davalarda Orman Genel Müdürlüğü tarafından,dava konusu parselin bulunduğu köyde 5/6/1986 tarihli ve 3302 sayılı OrmanKöylülerinin Kalkınmalarının Desteklenmesi ve Hazine Adına Orman SınırlarıDışına Çıkarılan Yerlerin Değerlendirilmesi ile Hazineye Ait Tarım ArazilerininSatışı Hakkında Kanun’un 10. ve 11. maddeleri ile Orman Sınırları DışınaÇıkarılacak Yerler Hakkındaki Tüzüğün 28. maddesi uyarınca uygulama yapıldığıve dava konusu parselin bir kısmının kesinleşen orman tahdidi sınırları içindekaldığı ifade edilerek, belirtilen kısmın tapusunun iptaline ve orman vasfı ileMaliye Hazinesi adına tapuya kayıt ve tesciline karar verilmesi talepedilmiştir.
13. Mahkemece, 11/3/2003 tarihli ve E.2002/699, K.2003/181sayılı kararla; her iki dava dosyasının taraflarının ve konularının aynı olduğugerekçesiyle birleştirilmesine, yargılamaya E.2002/175 sayılı dava dosyasıüzerinden devam edilmesine karar verilmiştir.
14. Mahkemece yapılan yargılama sonunda, 29/5/2012 tarihli veE.2002/175, K.2012/295 sayılı kararla; taşınmazın bulunduğu yerde kadastrouygulama çalışması yapıldığı, uygulama tutanaklarında taşınmazın davalı olarakgösterildiği, kadastro uygulama çalışmasından sonra görevsizlik kararıverilerek dosyanın Kadastro Mahkemesine gönderilmesi gerektiği belirtilerek,12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 1. ve 21/6/1987tarihli ve 3402 sayılı Kadastro Kanunu'nun 27. maddeleri gereğince Mahkemeningörevsizliğine, kararın kesinleşmesinden sonra dosyanın Fethiye KadastroMahkemesine gönderilmesine karar verilmiştir.
15. Görevsizlik kararı temyiz edilmeksizin kesinleşmiştir.
16. Yargılamaya devam eden Fethiye Kadastro Mahkemesinin,20/2/2014 tarihli ve E.2014/13, K.2014/39 sayılı kararıyla; devredilen davanıntaşınmaz sınır ve yüz ölçümüne ilişkin olmadığı, orman tahdidine dayanan tapuiptali ve tescil davalarının kadastro mahkemesinin görevine girmediğigerekçesiyle Mahkemenin görevsizliğine ve merci tayini için dosyanın Yargıtaya gönderilmesine karar verilmiştir.
17. Yargıtay 17. Hukuk Dairesinin 6/11/2014 tarihli veE.2014/10604, K.2014/15281 sayılı ilâmıyla her ne kadar dava konusu taşınmazhakkında 3402 sayılı Kanun’un 22. maddesi gereğince uygulama tutanağıdüzenlenmiş ise de, davanın esasının mülkiyete ilişkintapu iptal ve tescil istemine ilişkin olduğu, uyuşmazlığın Asliye HukukMahkemesinde görülüp sonuçlandırılması gerektiği belirtilerek, Fethiye 1.Asliye Hukuk Mahkemesinin yargı yeri olarak belirlenmesine karar verilmiştir.
18. Fethiye Kadastro Mahkemesinin 19/12/2014 tarihli yazısıile dosya Fethiye 1. Asliye Hukuk Mahkemesine gönderilmiş olup, MahkemeninE.2014/701 sayılı dosyasında yargılama halen devam etmektedir.
19. Başvurucular, 27/12/2013, 6/2/2014 ve 30/5/2014tarihlerinde bireysel başvuruda bulunmuşlardır.
IV. İNCELEME VEGEREKÇE
20. Mahkemenin 17/3/2016 tarihinde yapmış olduğu toplantıda,başvurucuların 27/12/2013 tarihli ve 2013/9884 numaralı bireysel başvurularıincelenip gereği düşünüldü:
A. Başvurucuların İddiaları
21. Başvurucular Muğla ili Fethiye ilçesinde bulunan 1330parsel numaralı taşınmazın yarı hissesinin murisleri adına tespit ve tapuyatescil edildiğini, Orman İşletme Müdürlüğü tarafından taşınmazın orman vasfıile Maliye Hazinesi adına tapuya tescili istemiyle 26/3/2002 ve 27/11/2002tarihlerinde Fethiye 1. Asliye Hukuk Mahkemesinin E.2002/175 ve E.2002/699sayılı dosyalarında tapu iptali ve tescil davaları açıldığını, Mahkemece heriki dava dosyasının birleştirildiğini, taşınmazın bulunduğu yerde kadastrouygulama çalışmaları yapılması üzerine Mahkemece görevsizlik kararı verilerekdava dosyasının Kadastro Mahkemesine gönderilmesine hükmedildiğini, anılanMahkemece de karşı görevsizlik kararı verildiğini, yargılamanın halen devamettiğini, makul sürede yargılama yapılmadığını belirterek, adil yargılanmahaklarının ihlal edildiğini ileri sürmüşlerdir.
B. Değerlendirme
1. Kabul Edilebilirlik Yönünden
22. Başvuru formu ve eklerinin incelenmesi sonucunda açıkçadayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesinigerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan başvurunun kabuledilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.
2. Esas Yönünden
23. Başvurucular, Muğla ili Fethiye ilçesinde bulunan 1330parsel numaralı taşınmazın yarı hissesinin murisleri adına tespit ve tapuyatescil edildiğini, Orman İşletme Müdürlüğü tarafından taşınmazın orman vasfıile Maliye Hazinesi adına tapuya tescili istemiyle 26/3/2002 ve 27/11/2002tarihlerinde Fethiye 1. Asliye Hukuk Mahkemesinde açılan ve birleştirilerekgörülen davaların halen devam ettiğini, makul sürede yargılama yapılmadığınıbelirterek, adil yargılanma haklarının ihlal edildiğini ileri sürmüşlerdir.
24. Medeni hak ve yükümlülüklere ilişkin yargılamaların makulsürede sonuçlanmadığı yönündeki iddialar daha önce bireysel başvuru konusuyapılmış ve Anayasa Mahkemesince makul sürede yargılanma hakkının adilyargılanma hakkının kapsamına dâhil olduğu kabul edilerek, bir davadakiyargılama süresinin makul olup olmadığının tespitinde davanın karmaşıklığı,yargılamanın kaç dereceli olduğu, tarafların ve ilgili makamların yargılamasürecindeki tutumu ve başvurucunun davanın hızla sonuçlandırılmasındakimenfaatinin niteliği gibi hususların dikkate alınacağı belirtilmiş (Güher Ergun ve diğerleri, B. No: 2012/13,2/7/2013, §§ 34–59) ve bu kapsamda yapılan incelemeler sonucu makul süredeyargılanma hakkının ihlal edildiğine yönelik kararlar verilmiştir (bkz. Gülseren Gürdal ve diğerleri,B.No:2013/1115, 5/12/2013; Semira Babayiğit ve diğerleri, B.No:2013/3283,19/12/2013; Haydar İzgi,B.No:2012/673, 19/12/2013).
25. Başvuru konusu olay, Asliye Hukuk Mahkemesi nezdindeaçılan tapu iptali ve tescil davasına ilişkindir. 1086 sayılı mülga Hukuk UsulüMuhakemeleri Kanunu ile 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nda yer alan usulhükümlerine göre yürütülen ve medeni hak ve yükümlülükleri konu alan somutyargılama faaliyetinin makul süre değerlendirmesi için başlangıcı, uyuşmazlığıkarara bağlayacak yargılama sürecinin işletilmeye başlandığı tarih olup (Güher Ergun ve diğerleri, § 50) bu tarihsomut başvuru açısından 26/3/2002’dir.
26. Başvuruya konu dava, başvuruculardan Yüksel Kurt veBerrin Kavak yönünden miras bırakanlarından intikalle takip etmekte olduklarıbir uyuşmazlık olup, bu yönüyle makul süre değerlendirmesi bakımından dikkatealınacak sürenin başlangıç anı, mirasçıların yargılamaya katıldıkları an değil,somut olayda muris açısından değerlendirmeye esas alınan sürenin başlangıçanıdır (Gülseren Gürdal ve diğerleri,B. No: 2013/1115, 5/12/2013, § 51).
27. Sürenin bitiş tarihi ise, çoğu zaman icra aşamasını dakapsayacak şekilde yargılamanın sona erme tarihidir. Ancak devam edenyargılamalara ilişkin makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasınıiçeren başvuruların yargılama faaliyetinin devamı sırasında da yapılabilmesiolanağı bulunduğundan, değerlendirmeye esas alınacak sürenin bitiş anıbaşvurunun karara bağlandığı tarihtir (Güher Ergun ve Diğerleri, § 52).
28. Başvuruya konu yargılama sürecinin incelenmesinde,yargılamanın konusunun, başvurucular adına tapuya tescil edilen taşınmazın tapukaydının iptali ile Orman Genel Müdürlüğü adına tescili istemine ilişkin olduğuanlaşılmıştır.
29. Orman Genel Müdürlüğü tarafından, 26/3/2002 tarihindebaşvurucular ve arkadaşları aleyhine Fethiye 1. Asliye Hukuk Mahkemesindeaçılan davada, 1330 parsel numaralı taşınmazın tapu kaydının iptali ile davacıadına tapuya tescili talep edilmiş, yargılama Mahkemenin E.2002/175 sayılıdosyasında başlamıştır.
30. Yine Orman Genel Müdürlüğü tarafından 27/11/2002tarihinde başvurucular ve arkadaşları aleyhine Fethiye 1. Asliye HukukMahkemesinde açılan davada 1330 parsel numaralı taşınmazın tapu kaydının iptaliile davacı adına tapuya tescili talep edilmiş, yargılama Mahkemenin E.2002/699sayılı dosyasında başlamıştır. Mahkemece 11/3/2003 tarihinde davanın konusununve taraflarının aynı olduğu gerekçesiyle dava dosyalarının birleştirilmesine,yargılamanın E.2002/175 sayılı dava dosyası üzerinden devamına kararverilmiştir.
31. Mahkemece, tapu kayıtları getirtilmiş, taraflara tebligatyapılmış, adresi tespit edilemeyen davalıların adresleri araştırılmış, davacıvekiline, ölmüş olan davalılara ait veraset ilamlarını sunmaları için süreverilmiştir. Veraset ilamlarının tamamlanmasından ve taraf teşkilininsağlanmasından sonra, 13/9/2007 tarihinde taşınmazın bulunduğu yerde keşifyapılmasına karar verilmiştir. Keşiflerin defalarca ertelenmesinden sonra28/11/2008 tarihinde keşif yapılmış ve bilirkişi raporu alınmıştır.
32. Mahkemece, 29/5/2012 tarihli duruşmada, taşınmazınbulunduğu yerde kadastro uygulama çalışmalarının yapılması nedeniyle Mahkemeningörevsizliğine ve dosyanın Fethiye Kadastro Mahkemesine gönderilmesine kararverilmiştir. Görevsizlik kararı tüm davalılara tebliğ edildikten sonra, temyizedilmeksizin 30/1/2014 tarihinde kesinleşmiştir. Görevsizlik kararı üzerineyargılamaya devam eden Fethiye Kadastro Mahkemesince karşı görevsizlik kararıverilmiş, dosya merci tayini amacıyla Yargıtayagönderilmiş, Yargıtay 17. Hukuk Dairesinin 6/11/2014 tarihli ilâmıyla Fethiye1. Asliye Hukuk Mahkemesinin yargı yeri olarak belirlenmesine karar verilmişolup Mahkemenin E.2014/701 sayılı dosyasında yargılama halen devam etmektedir.
33. Mahkemece, davanın tensip zaptının tanzimi sonrasında,yargılama sürecinde birçok duruşma yapılmış olup, belirtilen celseler arasındagenellikle üç aylık sürelerin bulunduğu, davanın esasına yönelik uyuşmazlığınsona ermediği anlaşılmıştır.
34. Başvuruya konu davanın taraf sayısı ve mahiyeti nedeniyleicrası gereken usul işlemlerinin niteliği başvuruya konu yargılamanın karmaşıkniteliğinin bulunduğunu ortaya koymakla birlikte, davaya bütün olarakbakıldığında, yaklaşık on dört yıldır devam eden yargılama sürecinde makulolmayan bir gecikmenin olduğu sonucuna varılmıştır.
35. Açıklanan nedenlerle, başvurucuların Anayasa’nın 36.maddesinde güvence altına alınan makul sürede yargılanma haklarının ihlaledildiğine karar verilmesi gerekir.
3. 6216 Sayılı Kanun’un 50. Maddesi Yönünden
36. Başvurucular, makul sürede yargılanma haklarının ihlalinedeniyle manevi tazminata hükmedilmesini talep etmişlerdir.
37. 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve YargılamaUsulleri Hakkında Kanun'un “Kararlar”kenar başlıklı 50. maddesinin (2) numaralı fıkrası şöyledir:
“Tespit edilen ihlal bir mahkeme kararından kaynaklanmışsa,ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmak için yeniden yargılama yapmak üzeredosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yargılama yapılmasında hukuki yararbulunmayan hâllerde başvurucu lehine tazminata hükmedilebilir veya genelmahkemelerde dava açılması yolu gösterilebilir. Yeniden yargılama yapmaklayükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal kararında açıkladığı ihlali vesonuçlarını ortadan kaldıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir.”
38. Başvurucuların tarafı olduğu uyuşmazlığa ilişkin yaklaşıkon dört yıldır devam eden yargılama süresi nazara alındığında, yargılamafaaliyetinin uzunluğu sebebiyle, yalnızca ihlal tespitiyle giderilemeyecek olanmanevi zararları karşılığında başvuruculardan Yüksel Kurt ve Berrin Kavak’amirasçıların sayısı da dikkate alınarak ayrı ayrı net 6.650,00 TL; başvurucularZehra Bolel ve Aziz Bolel’eayrı ayrı net 19.800,00 TL manevi tazminat ödenmesine karar verilmesi gerekir.
39. Başvurucu Zehra Boleltarafından yapılan 198,35 TL harçtan oluşan, diğer başvurucular Aziz Bolel, Yüksel Kurt ve Berrin Kavak tarafından ayrı ayrıyapılan 206,10 TL harçtan oluşan yargılama giderinin ayrı ayrı başvurucularaödenmesine ve tüm başvuruculara 1.800,00 TL vekâlet ücretinin müşterekenödenmesine karar verilmesi gerekir.
40. Başvuruya konu yargılamanın yaklaşık on dört yıldır devamettiği ve bu hususun makul sürede yargılanma hakkını ihlal ettiği gözetilerek,anayasal bir hakkın ihlal edildiği açık olan bir yargılama dosyasında, hukuka,adalete ve mahkemeye güven ilkesinin gördüğü zararın devam etmesinin önlenmesiamacıyla, yargılamanın mümkün olan en kısa sürede sonuçlandırılmasını teminen, kararın bir örneğinin ilgili Mahkemesinegönderilmesine karar verilmesi gerekir.
V. HÜKÜM
Açıklanangerekçelerle;
A. Başvurucuların,
1.Makul sürede yargılanma haklarının ihlal edildiği yönündeki iddialarının KABULEDİLEBİLİR OLDUĞUNA,
2. Anayasa’nın36. maddesinde güvence altına alınan makul sürede yargılanma haklarının İHLALEDİLDİĞİNE,
B. Başvurucular Yüksel Kurt ve Berrin Kavak’aayrı ayrı net 6.650,00 TL, başvurucular Zehra Bolelve Aziz Bolel’e ayrı ayrı net 19.800,00 TL maneviTAZMİNAT ÖDENMESİNE, başvurucuların tazminata ilişkin diğer taleplerininREDDİNE,
C. Başvurucu Zehra Boleltarafından yapılan 198,35 TL harçtan oluşan, diğer başvurucular Aziz Bolel, Yüksel Kurt ve Berrin Kavak tarafından ayrı ayrıyapılan 206,10 TL harçtan oluşan yargılama giderinin ayrı ayrı BAŞVURUCULARAÖDENMESİNE ve belirtilen başvuruculara 1.800,00 TL vekâlet ücretinin MÜŞTEREKENÖDENMESİNE,
D. Ödemelerin, kararın tebliğini takibenbaşvurucuların Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içindeyapılmasına; ödemede gecikme olması halinde, bu sürenin sona erdiği tarihtenödeme tarihine kadar geçen süre için yasal faiz uygulanmasına,
E. Kararınbir örneğinin Fethiye 1. Asliye Hukuk Mahkemesine gönderilmesine,
17/3/2016tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.