TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
ZEYNEP KESER VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2014/13248)
Karar Tarihi: 11/12/2018
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan
:
Engin YILDIRIM
Üyeler
:
Celal Mümtaz AKINCI
Muammer TOPAL
M. Emin KUZ
Rıdvan GÜLEÇ
Raportör Yrd.
:
Zehra GAYRETLİ
Başvurucular
:
1. Zeynep KESER
2. Ece Bade KESER
3. Ege Suat KESER
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvuru, mahkûmiyetin usulüne göre alınmış adli bir aramakararı olmadan yapılan aramada ele geçirilen delile dayandırılması vemakul sürede yargılama yapılmaması nedenleriyle adilyargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 8/8/2014 tarihinde yapılmıştır.
3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan önincelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.
4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölümtarafından yapılmasına karar verilmiştir.
5. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik veesas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.
6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına(Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık görüş bildirmemiştir.
7. Başvurucu Suat Keser (S.K.) 18/2/2016 tarihinde vefatetmiştir.
8. Başvurucunun eşi Zeynep Keser, kendisi ve velayetençocukları Ece Bade Keser ve Ege Suat Keser adına 28/12/2016 tarihinde kaydagiren dilekçeyle başvuruya devam etmek istediğini bildirmiştir.
III. OLAY VE OLGULAR
9. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgiliolaylar özetle şöyledir:
10. İstanbul Bayrampaşa İlçe Emniyet Müdürlüğüne yapılan birihbar üzerine Eyüp 1. Sulh Ceza Mahkemesinin 18/8/2005 tarihli kararına dayalıolarak müteveffa S.K.nın işyerinde arama yapılmıştır.
11. Arama ve teslim tutanağına göre bandrolsüz olduğu tespitedilen 45 adet VCD film ve 2300 adet CD Eyüp Cumhuriyet Başsavcılığınca emanetealınmıştır.
12. İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığının 26/10/2005 tarihliiddianamesi ile S.K. hakkında 5/12/1951 tarihli ve 5846 sayılı Fikir ve SanatEserleri Kanunu'na aykırılık (bandrolsüz kopya eser satışı yapma) suçundancezalandırılması talebiyle kamu davası açılmıştır.
13. İstanbul 1. Fikri ve Sınai Haklar Mahkemesinin (Mahkeme)29/11/2006 tarihli kararı ile S.K.nın müsnet suçtan adli para cezasıyla cezalandırılmasına kararverilmiştir.
14. Yargıtay 7. Ceza Dairesinin 2/12/2009 tarihli kararı ilehüküm bozulmuştur.
15. Bozma kararına uyularak devam edilen yargılamada Mahkemenin19/9/2011 tarihli kararıyla S.K.nın müsnet suçtan 6.000 TL adli para cezası ile cezalandırılmasınakarar verilmiştir.
16. Dava dosyası temyiz aşamasında incelenmekte iken S.K.tarafından 8/8/2014 tarihinde bireysel başvuruda bulunulmuştur.
17. S.K.nın 18/2/2016 tarihinde vefatetmesi üzerine Mahkeme 4/4/2016 tarihli kararı ile davanın düşürülmesine kararvermiştir.
18. S.K.nın eşi Zeynep Keser, kendisive çocukları Ece Bade Keser ve Ege Suat Keser adına bireysel başvuruya devametmek istediğini bildirmiştir.
IV. İLGİLİ HUKUK
A. Ulusal Hukuk
19. 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun "Sanığın veya hükümlünün ölümü"kenar başlıklı 64. maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir:
"Sanığın ölümü halinde kamu davasınındüşürülmesine karar verilir. Ancak, niteliği itibarıyla müsadereye tabi eşya vemaddi menfaatler hakkında davaya devam olunarak bunların müsaderesinehükmolunabilir."
20. 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun "Duruşmanın sona ermesi ve hüküm"kenar başlıklı 223. maddesinin (8) numaralı fıkrasının ilgili kısmı şöyledir:
"Türk Ceza Kanununda öngörülen düşme sebeplerinin varlığı ya dasoruşturma veya kovuşturma şartının gerçekleşmeyeceğinin anlaşılmasıhallerinde, davanın düşmesine karar verilir..."
B. Uluslararası Hukuk
1. İlgili Sözleşme
21. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin (Sözleşme) “Adil yargılanma hakkı” kenar başlıklı 6.maddesinin (1) numaralı fıkrasının ilgili kısmı şöyledir:
''Herkes davasının, …cezai alanda kendisine yöneltilen suçlamaların esası konusunda karar verecekolan, yasayla kurulmuş, bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından, adil vekamuya açık olarak, ...makul bir süre içindegörülmesiniisteme hakkına sahiptir.
2. Avrupa İnsan HaklarıMahkemesi İçtihatları
22. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) Ergezen/Türkiye (B. No: 73359/10, 8/4/2014, §§ 27, 28)başvurusunda, başvurucunun AİHM nezdinde başvuruda bulunduktan sonra ölmesiüzerine yakınlarının başvuruya devam etmeyi istemeleri durumu ile başvurudanönce ölen kişi adına doğrudan ölenin yakınları tarafından AİHM'ebaşvuruda bulunma durumunun ayrı değerlendirilmesi gerektiğini ifade etmiştir(benzer yöndeki karar için bkz. Valentin Câmpeanu Adına HukukiKaynaklar Merkezi/Romanya [BD], B. No: 47848/08, 17/7/2014, § 97).
23. AİHM ilke olarak asıl başvurucu tarafından ölmeden önceyapılan bir başvurunun ölenin yakınları tarafından takip edilebilmesi içinbunların başvurunun devamında yeterli menfaatlerinin olması gerektiğinibelirtmektedir (Hristozov ve diğerleri/Bulgaristan, B. No: 47039/11ve 358/12, 13/11/2012, § 71; Valentin Câmpeanu Adına HukukiKaynaklar Merkezi/Romanya, § 97). Çünkü bu durumda asıl başvurucukişisel tercihini kullanarak Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nden (Sözleşme)doğan haklarının ihlal edildiği yönünde ölmeden önce bizzat başvurudabulunmuştur (Ergezen/Türkiye, § 29).
24. AİHM'e göre asıl başvurucutarafından ölmeden önce yapılan bir başvuruda belirleyici husus başvuruya konuhakkın mirasçılara devredilip edilemeyeceği değil başvuruya devam etmek isteyenyakınların bu konuda meşru menfaatlerinin bulunup bulunmadığıdır (Ergezen/Türkiye,§ 29).
25. Ancak AİHM'e göre başvuru kararabağlanmadan önce ölen kişinin başvuruya devam etmek isteyen yakınlarınınbulunmaması veya bu türden bir istekte bulunan kişilerin başvurucunun mirasçısıya da yeterince yakın akrabası olmaması yahut ölenin yakınlarının başvurunundevamında meşru bir menfaatlerinin bulunduğunu ortaya koyamaması hâlinde düşmekararı verilebilir (benzer yönde bir karar için bkz. Leger/Fransa [BD], B. No: 19324/02, 30/3/2009, § 50). AncakSözleşme'nin uygulanması ve yorumlanması veya temelhakların kapsamının ve sınırlarının belirlenmesi ya da insan haklarına saygınıngerekli kıldığı hâllerde incelemeye devam edebilir (benzer yönde bir karar içinbkz. Karner/Avusturya, B. No: 40016/98, 24/7/2003 §§25-28).
26. AİHM Ergezen/Türkiye başvurusunda, başvurudabulunduktan sonra vefat eden başvurucunun yakınlarının başvuruya devam etmeisteklerini, ellerindeki belgelere göre yeterli menfaatleri bulunduğugerekçesiyle kabul etmiş ve yargılamanın makul süreyi aştığı sonucuna ulaşarakSözleşme'nin 6. maddesinin 1. fıkrasının ihlal edildiğine karar vermiştir.
V. İNCELEME VE GEREKÇE
27. Mahkemenin 11/12/2018 tarihinde yapmış olduğu toplantıdabaşvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Makul SüredeYargılanma Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia
28. Başvurucular, S.K.nınyargılanmasına ilişkin olarak makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğiniileri sürmüşlerdir.
29.S.K.nın eşi ve çocukları olan başvurucuların makul süredeyargılanma hakkının ihlal edildiği yönündeki iddiaları açısından S.K.nın tazminat talebiyle yaptığı başvuruyu takip etmeistekleri bulunmaktadır. Bu nedenle başvuruya devam etmede yeterli menfaatleribulunduğu değerlendirilen başvurucular yönünden başvuru ehliyeti açısından bireksiklik bulunmamaktadır.
30. Bununla birlikte başvurunun diğer kabul edilebilirlikkriterleri yönünden de incelenmesi gerekir.
31. Ferat Yüksel (B. No: 2014/13828, 12/9/2018)kararında Anayasa Mahkemesi; yargılamaların makul sürede sonuçlandırılmadığı yada yargı kararlarının geç veya eksik icra edildiği yahut icra edilmediğiiddiasıyla 31/7/2018 tarihinden önce gerçekleştirilen bireysel başvurularailişkin olarak Adalet Bakanlığı İnsan Hakları Tazminat Komisyonu Başkanlığına(Tazminat Komisyonu) başvuru imkânının getirilmesine ilişkin yolu ulaşılabilirolma, başarı şansı sunma ve yeterli giderim sağlama kapasitesinin bulunupbulunmadığı yönlerinden inceleyerek bu yolun etkililiğini tartışmıştır (Ferat Yüksel, §§ 27-36).
32. Ferat Yüksel kararında özetle anılan başvuruyolunun kişileri mali külfet altına sokmaması ve başvuruda kolaylık sağlamasınedenleriyle ulaşılabilir olduğu, düzenleniş şekli itibarıyla ihlal iddialarınamakul bir başarı şansı sunma kapasitesinden mahrum olmadığı vetazminatödenmesine imkân tanıması ve/veya bu mümkün olmadığında başka türlü telafiolanakları sunması nedenleriyle potansiyel olarak yeterli giderim sağlamaimkânına sahip olduğu hususunda değerlendirmelerde bulunulmuştur (Ferat Yüksel, §§ 27-34). Bu gerekçelerdoğrultusunda Anayasa Mahkemesi, ilk bakışta ulaşılabilir olan ve ihlaliddialarıyla ilgilibaşarı şansı sunma ve yeterligiderim sağlama kapasitesi olduğu görülen Tazminat Komisyonuna başvuru yolutüketilmeden yapılan başvurunun incelenmesinin bireysel başvurunun ikincilniteliği ile bağdaşmayacağı sonucuna vararak başvuru yollarının tüketilmemişolması nedeniyle kabul edilemezlik kararı vermiştir (Ferat Yüksel, §§ 35, 36).
33. Mevcut başvuruda, söz konusu karardan ayrılmayı gerektirenbir durum bulunmamaktadır.
34. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının, diğer kabuledilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemezolduğuna karar verilmesi gerekir.
B. Diğer İhlal İddiaları
35. Başvurucular; S.K.nın yargılanmasısırasında usulüne göre alınmış adli bir aramakararıolmadan yapılan aramada ele geçirilen delile dayalı olarak ceza verildiğini,yine usulüne uygun el koyma kararı olmadanS.K.nınişyerinde bulunan eşyalara el konulduğunu belirterek adil yargılanma hakkınınihlal edildiğini ileri sürmüşlerdir.
36. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa MahkemesininKuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un "Bireysel başvuru hakkına sahip olanlar" kenarbaşlıklı 46. maddesinde kimlerin bireysel başvuru yapabileceği sayılmış olupanılan maddenin (1) numaralı fıkrasına göre bir kişinin Anayasa Mahkemesinebireysel başvuruda bulunabilmesi için üç temel ön koşulun birlikte bulunmasıgerekmektedir. Bu ön koşullar; başvuruya konu edilen ve ihlale yol açtığı ilerisürülen kamu gücü eylem veya işleminden ya da ihmalinden dolayı başvurucunun güncel bir hakkının ihlal edilmesi, buihlalden dolayı kişinin kişisel olarakve doğrudan etkilenmiş olması ve bunların sonucunda başvurucununkendisinin mağdur olduğunu ilerisürmesidir (Onur Doğanay, B. No:2013/1977, 9/1/2014, §§ 42-45).
37. Bireysel başvuruda mağdurkavramı, davada menfaat veya dava ehliyeti kurallarından bağımsız bir şekildeyorumlanır. Ayrıca mağdurkavramının yorumu, günümüzde toplumun koşulları ışığında değişime tabi olup bukavram aşırı biçimcilikten uzak bir şekilde uygulanmalıdır (Fetih Ahmet Özer, B. No: 2013/6179,20/3/2014, § 26).
38. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü’nün(İçtüzük) “Düşme kararı” kenar başlıklı 80. maddesi şöyledir:
“(1)Bölümler ya da Komisyonlarca yargılamanın her aşamasında aşağıdaki hâllerdedüşme kararı verilebilir:
…
ç) Bölümler ya da Komisyonlarca saptananherhangi bir başka gerekçeden ötürü, başvurunun incelenmesinin sürdürülmesinihaklı kılan bir neden görülmemesi.
(2)Bölümler ya da Komisyonlar; yukarıdaki fıkrada belirtilen nitelikteki birbaşvuruyu, Anayasanın uygulanması ve yorumlanması veya temel haklarınkapsamının ve sınırlarının belirlenmesi ya da insan haklarına saygının gereklikıldığı hâllerde incelemeye devam edebilir.”
39. Somut olayda S.K.nın vefat etmesiüzerine Mahkemece S.K. hakkında açılan kamu davasının düşürülmesine kararverildiği (bkz. § 17) gözetildiğinde başvurucuların ihlale neden olduğunu ilerisürdükleri kamusal işlem veya eylemden kişisel olarak etkilenmediklerianlaşılmaktadır. Bu nedenle başvurunun bu kısmının incelenmesininsürdürülmesini haklı kılan bir neden kalmadığı tespit edilmiştir.
40.Öte yandan İçtüzük'ün 80. maddesinin (2) numaralıfıkrasında öngörülen başvurunun incelenmesinin devamında Anayasa'nınuygulanması veya temel hakların kapsamının ve sınırlarının belirlenmesi ya dainsan haklarına saygının gerekli kıldığı herhangi bir durumun da söz konusuolmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
41. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının incelenmesininsürdürülmesini haklı kılan bir nedenin kalmadığı anlaşıldığından İçtüzük’ün 80. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (ç) bendigereğince başvurunun bu kısmının düşmesine kararverilmesi gerekir.
VI. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. 1. Makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkiniddianın başvuru yollarının tüketilmemesinedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
2. Diğer ihlal iddialarının incelenmesininsürdürülmesini haklı kılan bir neden kalmaması nedeniyle DÜŞMESİNE,
B. Yargılama giderlerinin başvurucular üzerinde BIRAKILMASINA11/12/2018 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.