Anasayasa Mahkemesi - Bireysel Başvuru - ZÜBEYDE ÇAÇAN VE DİĞERLERİ (2) Başvurusuna İlişkin Karar - 8/9/2014

Başkan

:

Alparslan ALTAN

Üyeler

:

Serdar ÖZGÜLDÜR

Recep KÖMÜRCÜ

Engin YILDIRIM

M. Emin KUZ

Raportör

:

Murat AZAKLI

Başvurucular

:

1. Zübeyde ÇAÇAN

2. Mehmet Veysi SOLHAN

3. Gülizar SOLHAN

4. Ramazan SOLHAN

5. Bubo SOLHAN

6. Ömer SOLHAN

7. Hamit SOLHAN

8. Mehmet Emin SOLHAN

9. Tacettin SOLHAN

10. Abdi SOLHAN

11. Zeyni SOLHAN

12. Kadriye SOLHAN

13. Veysi SOLHAN

14. Ümit SOLHAN

15. Nuran SOLHAN

16. Necmettin SOLHAN

17. Ayno SOLHAN

18. Abdurrahman SOLHAN

19. Abdulkadir SOLHAN

20. Tacettin SOLHAN

Vekilleri

:

Av. Seher GELERİ

I. BAŞVURUNUNKONUSU

1. Başvurucular,murisleri tarafından 1/1/1965 tarihinde Kızıltepe Kadastro Mahkemesinde açılan kadastrotespitine itiraz davasında makul sürede yargılama yapılmadığını belirterek,mülkiyet ve adil yargılanma haklarının ihlal edildiğini ileri sürmüşler, tazminat talep etmişlerdir.

II. BAŞVURUSÜRECİ

2. Başvuru, 7/2/2014 tarihindeAnayasa Mahkemesine doğrudan yapılmıştır. İdari yönden yapılan ön incelemedebaşvurunun Komisyona sunulmasına engel bir durumun bulunmadığı tespitedilmiştir.

3. İkinci Bölüm İkinci Komisyonunca, kabul edilebilirlik incelemesiBölüm tarafından yapılmak üzere, dosyanın Bölüme gönderilmesine kararverilmiştir.

4. Bölümtarafından 2/5/2014 tarihinde, kabul edilebilirlik ve esas incelemesininbirlikte yapılmasına karar verilmiştir.

5. Başvuru konusu olay veolgular ile başvurunun bir örneği, görüş için Adalet Bakanlığınagönderilmiştir. Adalet Bakanlığının 21/5/2014 tarihli yazısında, AnayasaMahkemesinin önceki kararlarına ve bu kapsamda sunulan görüşlerine atfen,başvuru hakkında görüş sunulmayacağı bildirilmiştir.

III. OLAY VEOLGULAR

A. Olaylar

6. Başvuru formu ve ekleri ilebaşvuruya konu yargılama dosyası içeriğinden tespit edilen ilgili olaylarözetle şöyledir:

7. Mardin ili Kızıltepe ilçesi İkikuyuköyünde yapılan kadastro çalışmaları sırasında 1 ilâ 15 numaralı parsellerarasındaki taşınmazlar Maliye Hazinesi adına tespit edilmiştir.

8. Başvurucuların murisleri ve arkadaşları, 1/1/1965tarihinde, Kızıltepe Kadastro Mahkemesinde Maliye Hazinesi aleyhine açtıklarıkadastro tespitine itiraz davasında, kadastro tespitinin iptali iletaşınmazların kısmen adlarına tescilini talep etmişlerdir.

9. Mahkemece, 13/4/2011 tarih ve E.1965/70, K.2011/4 sayılıkararla davanın kısmen kabulüne, taşınmazların kadastro tespitlerinin iptaliile kısmen davacılar ve mirasçıları adlarına tapuya tesciline kararverilmiştir.

10. Kararın temyizi üzerine, Yargıtay 16. Hukuk Dairesinin26/11/2013 tarih ve E.2013/9357, K.2013/11399 sayılı ilamıyla; bir kısımdavacılar vekilinin temyiz dilekçesinin araştırılması için dosyanın Mahkemesinegeri çevrilmesine karar verilmiştir.

11. Eksik hususların tamamlanmasından sonra, davalınıntemyizi üzerine dosya Yargıtaya gönderilmiş olup,temyiz incelemesi devam etmektedir.

B. İlgiliHukuk

12. 12/1/2011 tarih ve 6100 sayılı Hukuk MuhakemeleriKanunu’nun 30. maddesi, 21/6/1987 tarih ve 3402 sayılı Kadastro Kanunu’nun 25.,27., 28., 29., 30., 32. ve 36. maddeleri.

IV. İNCELEME VEGEREKÇE

13. Mahkemenin 8/9/2014 tarihinde yapmış olduğu toplantıda,başvurucuların 7/2/2014 tarih ve 2014/1589 numaralı bireysel başvurularıincelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucuların İddiaları

14. Başvurucular, murisleri tarafından Maliye Hazinesialeyhine, 1/1/1965 tarihinde Kızıltepe Kadastro Mahkemesinde açılan kadastrotespitine itiraz davasının makul sürede sonuçlanmadığını, kararın henüzkesinleşmediğini, taşınmazı bu sürede kullanamadıklarını belirterek, mülkiyetve adil yargılanma haklarının ihlal edildiğini ileri sürmüşlerdir.

B. Değerlendirme

1. KabulEdilebilirlik Yönünden

15. Başvuru formu ile eklerinin incelenmesi sonucunda, açıkçadayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesinigerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan başvurunun kabuledilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.

2. Esas Yönünden

16. Başvurucular, tarafı oldukları kadastro tespitine itirazdavasının makul sürede sonuçlanmadığını belirterek, mülkiyet ve adil yargılanmahaklarının ihlal edildiğini ileri sürmüşlerdir.

17. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin metni ile Avrupaİnsan Hakları Mahkemesi kararlarından ortaya çıkan ve adil yargılanma hakkınınsomut görünümleri olan alt ilke ve haklar, Anayasa’nın 36. maddesinde yerverilen adil yargılanma hakkının da unsurlarıdır. Anayasa Mahkemesi deAnayasa’nın 36. maddesi uyarınca inceleme yaptığı bir çok kararında, ilgilihükmü Sözleşme’nin 6. maddesi ve AİHM içtihadı ışığında yorumlamak suretiyle,gerek Sözleşme’nin lafzi içeriğinde yer alan gerek AİHM içtihadıyla adilyargılanma hakkının kapsamına dâhil edilen ilke ve haklara, Anayasa’nın 36.maddesi kapsamında yer vermektedir (B. No: 2012/13, 2/7/2013, § 38). Budoğrultuda, makul sürede yargılanma hakkı da adil yargılanma hakkınınkapsamında değerlendirilmektedir.

18. Anayasa’nın 36. maddesi ve Avrupa İnsan HaklarıSözleşmesi’nin 6. maddesi uyarınca, medeni hak ve yükümlülüklere ilişkinuyuşmazlıkların makul sürede karara bağlanması gerekmektedir. Başvuru konusuolayda, taşınmaz mülkiyeti hakkında Kızıltepe Kadastro Mahkemesinde açılan kadastrotespitine itiraz davasında, 3402 ve 6100 sayılı Kanun’lardayer alan usul hükümlerine göre yürütülen somut yargılama faaliyetinin, medenihak ve yükümlülükleri konu alan bir yargılama olduğunda kuşku yoktur (B. No:2012/13, 2/7/2013, § 49).

19. Davanın karmaşıklığı, yargılamanın kaç dereceli olduğu,tarafların ve ilgili makamların yargılama sürecindeki tutumu ve başvurucunundavanın hızla sonuçlandırılmasındaki menfaatinin niteliği gibi hususlar, birdavanın süresinin makul olup olmadığının tespitinde göz önünde bulundurulmasıgereken kriterlerdir (B. No: 2012/13, 2/7/2013, §§ 41–45).

20. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyuşmazlıklarailişkin makul süre değerlendirmesinde, sürenin başlangıcı kural olarak,uyuşmazlığı karara bağlayacak yargılama sürecinin işletilmeye başlandığı, başkabir deyişle davanın ikame edildiği tarih olup, bu tarih somut başvuru açısından1/1/1965 tarihidir.

21. Başvuruya konu dava, bir kısım başvurucuların mirasbırakanlarından intikalle takip etmekte oldukları bir uyuşmazlık olup, buyönüyle makul süre değerlendirmesi bakımından dikkate alınacak süreninbaşlangıç anı, mirasçıların yargılamaya katıldıkları an değil, somut olaydamuris açısından değerlendirmeye esas alınan sürenin başlangıç anıdır (B. No:2013/1115, 5/12/2013, § 51).

22. Sürenin bitiş tarihi ise, çoğu zaman icra aşamasını dakapsayacak şekilde yargılamanın sona erme tarihidir. Ancak devam edenyargılamalara ilişkin makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasınıiçeren başvuruların yargılama faaliyetinin devamı sırasında da yapılabilmesiolanağı bulunduğundan, değerlendirmeye esas alınacak sürenin bitiş anı bireyselbaşvurunun karara bağlandığı tarihtir (B. No: 2012/13, 2/7/2013, § 52).

23. Başvuruya konu yargılamasürecinin incelenmesinde, 1/1/1965 tarihinde Kızıltepe Kadastro Mahkemesindeaçılan ve muhtelif taşınmazları konu alan tespite itiraz davasında yapılanyargılama sonunda 13/4/2011 tarihinde karar verildiği, kararın henüzkesinleşmediği, Mahkemece çoğu defa keşif ara kararlarının farklı nedenlerleyerine getirilmediği, taraflardan vefat edenlerin olması nedeniyle tekrar tarafteşkili sağlanmaya çalışıldığı, birçok defa dosyanın incelemeye alındığı ve buuygulamanın davada yer alan taraf sayısı da nazara alındığında yargılamanınuzaması üzerinde baskın bir etkiye sahip olduğu anlaşılmaktadır.

24. Kadastro mahkemesinezdindeki yargılamaların makul sürede tamamlanmadığı yönündeki iddialar dahaönce bireysel başvuru konusu yapılmış ve Anayasa Mahkemesi tarafından,özellikle 3402 sayılı Kanun’da yer alan ve yargılamada sürati temin etmeyehizmet eden özel usul hükümlerinin nazara alınmadığı göz önünde bulundurularakmakul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği yönünde kararlar verilmiştir(B. No: 2012/12, 17/9/2013, §§ 38-62; B. No: 2013/1115, 5/12/2013, §§ 39-67; 2012/673, 19/12/2013, §§ 21-43).

25. Başvuruya konu davada yeralan kişi sayısı ve davanın mahiyeti nedeniyle icrası gereken usul işlemlerininniteliği başvuruya konu yargılamanın karmaşık olduğunu ortaya koymaklabirlikte, davaya bütün olarak bakıldığında, 3402 sayılı Kanun’da yer alan usulhükümlerine tabi bir yargılama sürecine ilişkin somut başvuru açısından farklıbir karar verilmesini gerektirecek bir yön bulunmadığı ve yaklaşık elli yıllıkyargılama sürecinde makul olmayan bir gecikmenin olduğu sonucuna varılmıştır.

26. Açıklanan nedenlerle, başvurucularınAnayasa’nın 36. maddesinde güvence altına alınan makul sürede yargılanmahaklarının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.

27. Başvurucular ayrıca, uzunsüren yargılama nedeniyle taşınmazdan yararlanamadıkları gibi taşınmazdansağlanan gelir desteğinden de mahrum kaldıklarını belirterek, Anayasa’nın 35.maddesinde tanımlanan mülkiyet haklarının ihlal edildiğini iddia etmiş olup,başvurucuların makul sürede yargılanma haklarının ihlal edildiği yönündeyukarıda yer verilen tespitler ışığında, mülkiyet haklarının ihlal edildiğiyönündeki iddialarının ayrıca değerlendirilmesine gerek görülmemiştir.

3. 6216 Sayılı Kanun’un 50. Maddesi Yönünden

28. Başvurucular, taşınmazlarınıuzun süren yargılama boyunca kullanamadıklarını ve gelirlerinden istifadeedemediklerini belirterek, maruz kaldıkları maddi zararların tazmin edilmesinive her bir başvuru lehine 50.000,00 TL manevi tazminata hükmedilmesini talepetmişlerdir.

29. 6216 sayılı AnayasaMahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un “Kararlar” kenarbaşlıklı 50. maddesinin (2) numaralı fıkrası şöyledir:

 “Tespit edilen ihlalbir mahkeme kararından kaynaklanmışsa, ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmakiçin yeniden yargılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yenidenyargılama yapılmasında hukuki yarar bulunmayan hâllerde başvurucu lehinetazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava açılması yolugösterilebilir. Yeniden yargılama yapmakla yükümlü mahkeme, AnayasaMahkemesinin ihlal kararında açıkladığı ihlali ve sonuçlarını ortadankaldıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir.”

30. Başvurucuların tarafı olduğuuyuşmazlığa ilişkin yaklaşık elli yıllık yargılama süresi nazara alındığında,yargılama faaliyetinin uzunluğu sebebiyle, yalnızca ihlal tespitiylegiderilemeyecek olan manevi zararları karşılığında başvurucu Bubo Solhan’a 24.900,00 TL, başvurucular Ahmet Solhanmirasçıları Ömer Solhan, Tacettin Solhan, Mehmet Emin Solhan ve Hamit Solhan’aayrı ayrı 1.600,00 TL, başvurucular Nusrettin Solhan mirasçıları Kadriye Solhan,Veysi Solhan, Ayno Solhan, Necmettin Solhan, ZeyniSolhan, Abdi Solhan, Tacettin Solhan, Ümit Solhan, Nuran Solhan, AbdulkadirSolhan ve Abdurrahman Solhan’a ayrı ayrı 250,00 TL, başvurucular NurettinSolhan mirasçıları Mehmet Veysi Solhan, Zübeyde Çaçan, Gülizar Solhan veRamazan Solhan’a ayrı ayrı 500,00 TL manevi tazminat ödenmesine karar verilmesigerekir.

31. Başvurucular tarafındanmaddi tazminat talebinde bulunulmuş olmakla beraber, tespit edilen ihlal ileiddia edilen maddi zarar arasında illiyet bağı bulunmadığı anlaşıldığından,başvurucuların maddi tazminat taleplerinin reddine karar verilmesi gerekir.

32. Başvurucular tarafındanyapılan ve dosyadaki belgeler uyarınca tespit edilen 206,10 TL harç ve 1.500,00TL vekâlet ücretinden oluşan toplam 1.706,10 TL yargılama giderininbaşvuruculara müştereken ödenmesine karar verilmesi gerekir.

33. Başvuruya konu yargılamanınyaklaşık elli yıldır devam ettiği ve bu hususun makul sürede yargılanma hakkınıihlal ettiği gözetilerek, anayasal bir hakkın ihlal edildiği açık olan biryargılama dosyasında, hukuka, adalete ve mahkemeye güven ilkesinin gördüğüzararın devam etmesinin önlenmesi amacıyla, yargılamanın mümkün olan en kısasürede sonuçlandırılmasını teminen, kararın birörneğinin ilgili Mahkemesine gönderilmesine karar verilmesi gerekir.

V. HÜKÜM

Açıklanangerekçelerle;

A. Başvurucuların,

1.Makul sürede yargılanma haklarının ihlal edildiği iddialarının KABUL EDİLEBİLİROLDUĞUNA,

2. Anayasa’nın36. maddesinde güvence altına alınan makul sürede yargılanma hakkının İHLALEDİLDİĞİNE,

B. Başvurucu Bubo Solhan’a 24.900,00 TL,başvurucular Ahmet Solhan mirasçıları Ömer Solhan, Tacettin Solhan, Mehmet EminSolhan ve Hamit Solhan’a ayrı ayrı 1.600,00 TL, başvurucular Nusrettin Solhanmirasçıları Kadriye Solhan, Veysi Solhan, AynoSolhan, Necmettin Solhan, Zeyni Solhan, Abdi Solhan, Tacettin Solhan, ÜmitSolhan, Nuran Solhan, Abdulkadir Solhan ve Abdurrahman Solhan’a ayrı ayrı250,00 TL, başvurucular Nurettin Solhan mirasçıları Mehmet Veysi Solhan,Zübeyde Çaçan, Gülizar Solhan ve Ramazan Solhan’a ayrı ayrı 500,00 TL maneviTAZMİNAT ÖDENMESİNE, başvurucuların tazminata ilişkin diğer taleplerininREDDİNE,

C. Başvurucular tarafından yapılan 206,10 TL harç ve 1.500,00 TLvekâlet ücretinden oluşan toplam 1.706,10 TL yargılama giderinin BAŞVURUCULARAMÜŞTEREKEN ÖDENMESİNE,

D. Ödemelerin, kararın tebliğini takiben başvurucuların MaliyeHazinesine başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına; ödemedegecikme olması halinde, bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadargeçen süre için yasal faiz uygulanmasına,

E. Kararın bir örneğinin Kızıltepe Kadastro Mahkemesinegönderilmesine,

8/9/2014tarihinde OY BİRLİĞİYLE karar verildi.

Full & Egal Universal Law Academy