TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
ZÜLKÜF TÜRKMEN BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2019/480)
Karar Tarihi: 13/10/2020
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan
:
Kadir ÖZKAYA
Üyeler
:
M.Emin KUZ
Rıdvan GÜLEÇ
Yıldız SEFERİNOĞLU
Basri BAĞCI
Raportör
:
Tuğba TUNA IŞIK
Başvurucu
:
Zülküf TÜRKMEN
Vekili
:
Av. Altan BALANTEKİN
I. BAŞVURUNUNKONUSU
1. Başvuru, idari işlemin iptali istemiyle açılan davadahakkaniyete aykırı karar verilmesi ve yargılamanın uzun sürmesi nedeniyle adilyargılanma ve mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
II. BAŞVURUSÜRECİ
2. Başvuru 4/1/2019 tarihinde yapılmıştır.
3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yöndenyapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.
4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlikincelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.
5. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabuledilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.
6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için AdaletBakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 71.maddesinin (2) numaralı fıkrası uyarınca başvurunun içtihadın oluştuğu alanailişkin olduğu değerlendirilerek Bakanlık cevabı beklenmeden incelenmesinekarar verilmiştir.
III. OLAY VEOLGULAR
7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyleilgili olaylar özetle şöyledir:
8. Başvurucunun 27/9/2013 tarihinde açtığı davadayargısal süreç, DanıştayOndördüncü Dairesinin 15/11/2018 tarihli kararıyla sonaermiştir. Başvurucu, delillerin değerlendirilmesi ve hukuk kurallarınınuygulanmasında hata yapılarak adil olmayan karar verilmesi ve yargılamanın uzunsürmesi nedenleriyle adil yargılanma, mülkiyet ve diğer anayasal haklarınınihlal edildiği iddiasıyla Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunmuştur.
IV. İNCELEME VEGEREKÇE
9. Mahkemenin 13/10/2020 tarihinde yapmış olduğutoplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Makul SüredeYargılanma Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia
1. Başvurucununİddiaları
10. Başvurucu, uzun süren yargılama nedeniyle makulsürede yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.
2. Değerlendirme
a. KabulEdilebilirlik Yönünden
11. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabuledilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığıanlaşılan makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianınkabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.
b. EsasYönünden
12. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyuşmazlıklarailişkin idari yargılamanın süresi tespit edilirken sürenin başlangıç tarihiolarak davanın ikame edildiği tarih; sürenin sona erdiği tarih olarak -çoğuzaman icra aşamasını da kapsayacak şekilde- yargılamanın sona erdiği,yargılaması devam eden davalar yönünden ise Anayasa Mahkemesinin makul süredeyargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin şikâyetle ilgili kararını verdiğitarih esas alınır (Selahattin Akyıl, B. No: 2012/1198, 7/11/2013, §§ 45,47).
13. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyuşmazlıklarailişkin idari yargılama süresinin makul olup olmadığı değerlendirilirkenyargılamanın karmaşıklığı ve kaç dereceli olduğu, tarafların ve ilgilimakamların yargılama sürecindeki tutumu ve başvurucunun yargılamanın süratlesonuçlandırılmasındaki menfaatinin niteliği gibi hususlar dikkate alınır (SelahattinAkyıl, § 41).
14. Anılan ilkeler ve Anayasa Mahkemesinin benzerbaşvurularda verdiği kararlar dikkate alındığında yaklaşık 5 yıl 2 aylıkyargılama süresinin makul olmadığı sonucuna varmak gerekir.
15. Açıklanan gerekçelerle Anayasa’nın 36. maddesindegüvence altına alınan makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine kararverilmesi gerekir.
B. MülkiyetHakkının ihlal Edildiğine İlişkin İddia
1. Başvurucununİddiaları
16. Başvurucu, maden arama ve işletme ruhsatına sahipolduğu alanda sit alanı ilan edilmiş olması sebebiyle mülkiyet hakkının ihlaledildiğini ileri sürmüştür.
2. Değerlendirme
17. Anayasa Mahkemesi Kocaman Balıkçılık İhr.İth. Tic. Ltd. Şti. ve Öz Callut Tar. Pet. Su Ür. İth. İhr. San. Tic. Ltd. Şti.(B. No: 2014/13827, 23/3/2017) başvurusuna ilişkin karardabaşvurucuların mülkiyet haklarına müdahale teşkil eden Koruma Bölge Kurulununkararına karşı sadece iptal davası açtıkları fakat işlem dolayısıyla oluştuğuöne sürülen zararın tazminine yönelik tam yargı davası açmadıkları gerekçesiylemülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiası yönünden başvuru yollarınıntüketilmediğine karar vermiştir.
18. Söz konusu başvuruda, idari işleme karşı açılandavanın reddedilmiş olmasının idari işlemden doğan zararın tazmini istemiyleaçılan davanın da olumsuz sonuçlanacağı anlamına gelmeyeceği vurgulanmış, Türkidare hukukuna göre işlem hukuka uygun olsa bile işlemden doğan zararlarınidarece karşılanması gerektiği durumlar söz konusu olabileceğinden açılacak tamyargı davasının sonuçsuz kalacağının söylenmeyeceği belirtilmiştir (KocamanBalıkçılık İhr. İth. Tic. Ltd. Şti. ve Öz Callut Tar. Pet. Su Ür. İth. İhr.San. Tic. Ltd. Şti., § 56).
19. Somut olayda da başvurucunun maden arama ve işletmeruhsatına sahip olduğu yerde sit alanı ilan edildiği, başvurucunun anılan idariişlemin iptali talebiyle dava açtığı görülmüş fakat idari işlemden kaynaklananzararın tazmini istemiyle dava açıldığına ilişkin bilgi veya belgeninsunulmadığı tespit edilmiştir. Bu durumda yukarıda anılan kararda ulaşılansonuçtan ayrılmayı gerektiren bir husus bulunmamaktadır.
20. Açıklanan gerekçelerle mülkiyet hakkının ihlaledildiği iddiasının yetkili derece mahkemeleri önünde tanınan başvuru yollarıtüketilmeden bireysel başvuru konusu yapıldığı anlaşıldığından başvurunun diğerkabul edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin başvuru yollarınıntüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.
C. Diğer İhlalİddiaları
21. Başvurucu, delillerin değerlendirilmesi ve hukukkurallarının uygulanmasında hata yapılarak adil olmayan karar verilmesinedeniyle adil yargılanma hakkının ve diğer anayasal haklarının ihlaledildiğini ileri sürmüştür. Başvurucunun belirtilen şikâyetleri yönünden açıkbir ihlalin bulunmadığı değerlendirildiğinden diğer kabul edilebilirlikkoşulları yönünden incelenmeksizin açıkça dayanaktan yoksun olmasınedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekmektedir.
D. 6216 SayılıKanun'un 50. Maddesi Yönünden
22. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa MahkemesininKuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 50. maddesinin ilgili kısmışöyledir:
“(1) Esas inceleme sonunda,başvurucunun hakkının ihlal edildiğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlalkararı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması içinyapılması gerekenlere hükmedilir…
(2) Tespit edilen ihlal bir mahkemekararından kaynaklanmışsa, ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmak için yenidenyargılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yargılamayapılmasında hukuki yarar bulunmayan hâllerde başvurucu lehine tazminatahükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava açılması yolu gösterilebilir.Yeniden yargılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlalkararında açıkladığı ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldıracak şekilde mümkünsedosya üzerinden karar verir.”
23. Başvurucu, ihlalin tespiti ile tazminata kararverilmesi talebinde bulunmuştur.
24. Somut olayda makul sürede yargılanma hakkının ihlaledildiği sonucuna varılmıştır.
25. İhlal tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararıkarşılığında net 8.000 TL manevi tazminatın başvurucuya ödenmesine kararverilmesi gerekir.
26. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 364,60 TL başvuruharcı ve 3.000 TL vekâlet ücretinden oluşan toplam 3.364,60 TL yargılamagiderinin başvurucuya ödenmesine karar verilmesi gerekir.
V. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. 1. Makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğineilişkin iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,
2. Mülkiyet hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın başvuruyollarının tüketilmemesi nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
3. Diğer ihlal iddialarının açıkça dayanaktan yoksunolması nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
B. Anayasa’nın 36. maddesinde güvence altına alınan makulsürede yargılanma hakkının İHLAL EDİLDİĞİNE,
C. Başvurucuya net 8.000 TL manevi tazminat ÖDENMESİNE,tazminata ilişkin diğer taleplerin REDDİNE,
D. 364,60 TL harç ve 3.000 TL vekâlet ücretinden oluşantoplam 3.364,60 TL yargılama giderinin başvurucuya ÖDENMESİNE,
E. Ödemelerin, kararın tebliğini takiben başvurucununHazine ve Maliye Bakanlığına başvuru tarihlerinden itibaren dört ay içindeyapılmasına, ödemede gecikme olması hâlinde bu sürenin sona erdiği tarihtenödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA,
F. Kararın bir örneğinin bilgi için Konya 2. İdareMahkemesine (E.2013/1198, K.2014/1104) GÖNDERİLMESİNE,
G. Kararın bir örneğinin Adalet BakanlığınaGÖNDERİLMESİNE 13/10/2020 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.