TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
İZZETTİN BAYKARA VE YUSUF BAYKARA BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2014/5598)
Karar Tarihi: 22/6/2015
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan
:
Burhan ÜSTÜN
Üyeler
:
Hicabi DURSUN
Erdal TERCAN
Hasan Tahsin GÖKCAN
Kadir ÖZKAYA
Raportör Yrd.
:
İsmail Emrah PERDECİOĞLU
Başvurucular
:
İzzettin BAYKARA
Yusuf BAYKARA
Vekilleri
:
Av. Hakan GELERİ
I. BAŞVURUNUNKONUSU
1. Başvurucular, 15/11/2005tarihinde Kızıltepe 1. Asliye Hukuk Mahkemesinde açtıkları tapu iptali vetescil davasının makul sürede sonuçlanmadığını belirterek, adil yargılanmahaklarının ihlal edildiğini ileri sürmüşler, tazminat talebinde bulunmuşlardır.
II. BAŞVURUSÜRECİ
2. Başvuru, 24/4/2014 tarihindeAnayasa Mahkemesine doğrudan yapılmıştır. İdari yönden yapılan ön incelemedebaşvurunun Komisyona sunulmasına engel bir durumunun bulunmadığı tespitedilmiştir.
3. Birinci Bölüm ÜçüncüKomisyonunca 3/7/2014 tarihinde, kabul edilebilirlik incelemesinin Bölümtarafından yapılmasına ve dosyanın Bölüme gönderilmesine karar verilmiştir.
4. Bölüm Başkanı tarafından15/9/2014 tarihinde, başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesininbirlikte yapılmasına karar verilmiştir.
5. Başvuru konusu olay veolgular ile başvurunun bir örneği görüş için Adalet Bakanlığına gönderilmiştir.Adalet Bakanlığının 19/9/2014 tarihli yazısında, Anayasa Mahkemesinin öncekikararlarına ve bu kapsamda sunulan görüşlerine atfen, başvuru hakkında görüşsunulmayacağı bildirilmiştir.
III. OLAY VEOLGULAR
A. Olaylar
6. Başvuru formu ve eklerindeifade edildiği şekliyle ve UYAP aracılığıyla erişilen bilgi ve belgelerçerçevesinde olaylar özetle şöyledir:
7. Başvurucular, 15/11/2005tarihinde Kızıltepe Asliye Hukuk Mahkemesinde tapu iptali ve tescil davasıaçmışlardır.
8. Kızıltepe Asliye HukukMahkemesi, 10/3/2010 tarihli ve E.2005/512, K. 2010/207 sayılı kararı iledavanın reddine karar vermiştir.
9. İlk Derece Mahkemesikararının temyiz edilmesi üzerine Yargıtay 16. Hukuk Dairesi, 26/4/2011 tarihliilamı ile dosyanın eksiklik nedeniyle geri çevrilmesine hükmetmiştir.
10. Eksikliklerin tamamlanmasıneticesinde Yargıtay 16. Hukuk Dairesi, 11/10/2011 tarihli ve E.2011/6212,K.2011/5575 sayılı ilamı ile İlk Derece Mahkemesinin kararını bozmuştur.
11. Bozma kararının ardındanyargılamaya Kızıltepe 1. Asliye Hukuk Mahkemesinde devam edilmiştir.
12. Kızıltepe 1. Asliye HukukMahkemesi, 2/10/2013 tarihli ve E.2013/311, K.2013/962 sayılı kararı iledavanın, başvurucular aleyhine 5/10/2004 tarihinde açılan aynı MahkemeninE.2004/536 sayılı dosyasındaki el atmanın önlenmesi davası ilebirleştirilmesine karar vermiş, yargılamaya E.2004/536 sayılı dava dosyasındadevam etmiştir.
13. Başvurucular 24/4/2014tarihinde bireysel başvuruda bulunmuşladır.
14. Kızıltepe 1. Asliye HukukMahkemesi, 22/5/2014 tarih ve E.2004/536, K.2014/593 sayılı kararı ilebaşvurucuların açtıkları davanın kabulüne, birleşen davanın reddinehükmetmiştir.
15. İlk Derece Mahkemesi kararıtemyiz edilmiş olup, temyiz incelemesi halen devam etmektedir.
B. İlgiliHukuk
16. 12/1/2011 tarih ve 6100sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 30. maddesi, 22/11/2001 tarih ve 4721sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 716. maddesi.
IV. İNCELEME VEGEREKÇE
17. Mahkemenin 22/6/2015tarihinde yapmış olduğu toplantıda, başvurucuların 24/4/2014 tarih ve 2014/5598numaralı bireysel başvuruları incelenip gereği düşünüldü:
A. Başvurucularınİddiaları
18. Başvurucular, 15/11/2005tarihinde Kızıltepe 1. Asliye Hukuk Mahkemesinde açtıkları tapu iptali vetescil davasının makul sürede sonuçlanmadığını belirterek, adil yargılanmahaklarının ihlal edildiğini ileri sürmüşlerdir.
B. Değerlendirme
1. Kabul Edilebilirlik Yönünden
19. Başvuru formu ve eklerinin incelenmesisonucunda açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine kararverilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan başvurununkabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.
2. EsasYönünden
20. Başvurucular, 15/11/2005 tarihinde Kızıltepe 1. AsliyeHukuk Mahkemesinde açtıkları tapu iptali ve tescil davasının makul süredesonuçlanmadığını belirterek, adil yargılanma haklarının ihlal edildiğini ilerisürmüşlerdir.
21. Anayasa ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin (Sözleşme)ortak koruma alanı dışında kalan bir hak ihlali iddiasını içeren başvurununkabul edilebilir olduğuna karar verilmesi mümkün olmayıp (Onurhan Solmaz, B. No: 2012/1049, 26/3/2013, § 18), Sözleşme metniile Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) kararlarından ortaya çıkan ve adilyargılanma hakkının somut görünümleri olan alt ilke ve haklar, Anayasa’nın 36.maddesinde yer verilen adil yargılanma hakkının da unsurlarıdır. AnayasaMahkemesi de Anayasa’nın 36. maddesi uyarınca inceleme yaptığı birçokkararında, ilgili hükmü Sözleşme’nin 6. maddesi ve AİHM içtihadı ışığındayorumlamak suretiyle, Sözleşme’nin lâfzî içeriğinde yer alan ve AİHMiçtihadıyla adil yargılanma hakkının kapsamına dâhil edilen ilke ve haklara,Anayasa’nın 36. maddesi kapsamında yer vermektedir. Somut başvurunun dayanağınıoluşturan makul sürede yargılanma hakkı da yukarıda belirtilen ilkeler uyarıncaadil yargılanma hakkının kapsamına dâhil olup, ayrıca davaların en az giderleve mümkün olan süratle sonuçlandırılmasının yargının görevi olduğunu belirtenAnayasa’nın 141. maddesinin de, Anayasa’nınbütünselliği ilkesi gereği, makul sürede yargılanma hakkınındeğerlendirilmesinde göz önünde bulundurulması gerektiği açıktır (Güher Ergun ve Diğerleri, B. No: 2012/13,2/7/2013, §§ 38–39).
22. Davanın karmaşıklığı,yargılamanın kaç dereceli olduğu, tarafların ve ilgili makamların yargılamasürecindeki tutumu ve başvurucunun davanın hızla sonuçlandırılmasındakimenfaatinin niteliği gibi hususlar, bir davanın süresinin makul olupolmadığının tespitinde göz önünde bulundurulması gereken kriterlerdir (Güher Ergun ve Diğerleri, B. No: 2012/13,2/7/2013, §§ 41–45).
23. Anayasa’nın 36. maddesi ve Sözleşme’nin 6. maddesiuyarınca, medeni hak ve yükümlülüklere ilişkin uyuşmazlıkların makul süredekarara bağlanması gerekmektedir. Başvuru konusu olayda, Asliye Hukuk Mahkemesinezdinde açılan tapu iptali ve tescil davasının söz konusu olduğu görülmekle,1086 sayılı mülga Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu ile 6100 sayılı Kanun’da yeralan usul hükümlerine göre yürütülen somut yargılama faaliyetinin, medeni hakve yükümlülükleri konu alan bir yargılama olduğunda kuşku yoktur (Güher Ergun ve Diğerleri, B. No: 2012/13,2/7/2013, § 49).
24. Medeni hak ve yükümlülüklerleilgili uyuşmazlıklara ilişkin makul süre değerlendirmesinde, sürenin başlangıcıkural olarak, uyuşmazlığı karara bağlayacak yargılama sürecinin işletilmeyebaşlandığı, başka bir deyişle davanın ikame edildiği tarih olup, somut başvuruaçısından bu tarih, 15/11/2005tarihidir.
25. Sürenin bitiş tarihi ise,çoğu zaman icra aşamasını da kapsayacak şekilde yargılamanın sona ermetarihidir. Ancak devam eden yargılamalara ilişkin makul sürede yargılanmahakkının ihlal edildiği iddiasını içeren başvuruların yargılama faaliyetinindevamı sırasında da yapılabilmesi olanağı bulunduğundan, değerlendirmeye esasalınacak sürenin bitiş anı bireysel başvurunun karara bağlandığı tarihtir (Güher Ergun ve Diğerleri, B. No: 2012/13,2/7/2013, § 52).
26. Başvuruya konu yargılamasürecinin incelenmesinde, yargılamanın konusunun, taşınmazın tapu kaydınıniptali ile başvurucular adına tapuya tescili istemine ilişkin olduğu,15/11/2005 tarihinde açılan davanın İlk Derece Mahkemesinin 10/3/2010 tarihlikararı ile kabulüne hükmedildiği, bu kararın temyiz incelemesi sonucu Yargıtay16. Hukuk Dairesinin 11/10/2011 tarihli ilâmı ile bozulduğu, bozma üzerineyargılamaya devam eden Kızıltepe 1. Asliye Hukuk Mahkemesinin, 2/10/2013tarihli kararı ile dava dosyasını, aralarında hukuki ve fiili irtibat bulunanbir diğer dava ile birleştirdiği, 22/5/2014 tarihli kararıyla da başvurucularınaçtığı davanın kabulüne, birleşen davanın reddine hükmettiği, dava dosyasınıntemyiz talebi üzerine Yargıtaya gönderildiği vetemyiz incelemesinin halen devam ettiği anlaşılmıştır.
27. 6100 sayılı Kanun’unöngördüğü yargılama usullerine tabi mahkemeler nezdindeki yargılamaların makulsürede tamamlanmadığı yönündeki iddialar daha önce bireysel başvuru konusuyapılmış ve Anayasa Mahkemesi tarafından, özellikle yargılamada sürati teminetmeye hizmet eden özel usul hükümlerinin nazara alınmadığı göz önündebulundurularak makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği yönünde kararverilmiştir (Güher Ergun ve Diğerleri,B. No: 2012/13, 2/7/2013, §§ 34-64).
28. Başvuruya konu tapu iptali ve tescil davasının incelenmesinde;hukuki meselenin çözümündeki güçlük, yargılamanın niteliği, maddi olaylarınkarmaşıklığı, delillerin toplanmasında karşılaşılan engeller gibi kriterlerdikkate alındığında başvuruya konu yargılamanın karmaşık nitelikte olduğuanlaşılmışsa da somut başvuru açısından, daha önce verilen kararlar dışındafarklı karar verilmesini gerektirecek bir yön bulunmadığı, söz konusu yaklaşıkon yıldır devam eden yargılama sürecinde makul olmayan bir gecikmenin olduğusonucuna varılmıştır.
29. Açıklanan nedenlerle,başvurucuların Anayasa’nın 36. maddesinde güvence altına alınan makul süredeyargılanma haklarının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.
3. 6216 Sayılı Kanunun 50. MaddesiYönünden
30. Başvurucular, adilyargılanma haklarının ihlal edildiğinin tespiti ile 40.000,00 TL manevitazminata hükmedilmesini talep etmişlerdir.
31. 6216 sayılı AnayasaMahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un “Kararlar” kenar başlıklı 50. maddesinin(2) numaralı fıkrası şöyledir:
“Tespit edilen ihlal bir mahkeme kararından kaynaklanmışsa,ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmak için yeniden yargılama yapmak üzeredosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yargılama yapılmasında hukuki yararbulunmayan hâllerde başvurucu lehine tazminata hükmedilebilir veya genelmahkemelerde dava açılması yolu gösterilebilir. Yeniden yargılama yapmaklayükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal kararında açıkladığı ihlali vesonuçlarını ortadan kaldıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir.”
32. Başvurucuların tarafı olduğuuyuşmazlığa ilişkin yaklaşık on yıldır devam eden yargılama süreci nazaraalındığında, yargılama faaliyetinin uzunluğu sebebiyle, yalnızca ihlaltespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararları karşılığında her birbaşvurucuya net 8.300,00 TL manevi tazminat ödenmesine karar verilmesi gerekir.
33. Başvurucular tarafından yapılan ve dosyadaki belgeleruyarınca tespit edilen 206,10 TL harç ve 1.500,00 TL vekâlet ücretinden oluşantoplam 1.706,10 TL yargılama giderinin başvuruculara müştereken ödenmesine kararverilmesi gerekir.
34. Başvuruya konu yargılamanınyaklaşık on yıldır devam ettiği ve bu hususun makul sürede yargılanma hakkınıihlal ettiği gözetilerek, anayasal bir hakkın ihlal edildiği açık olan biryargılama dosyasında, hukuka, adalete ve mahkemeye güven ilkesinin gördüğüzararın devam etmesinin önlenmesi amacıyla, yargılamanın mümkün olan en kısasürede sonuçlandırılmasını teminen, kararın birörneğinin ilgili Mahkemesine gönderilmesine karar verilmesi gerekir.
V. HÜKÜM
Açıklanangerekçelerle;
A. Başvurucuların,
1. Makul sürede yargılanma haklarının ihlaledildiği yönündeki iddialarının KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,
2. Anayasa’nın 36. maddesindegüvence altına alınan makul sürede yargılanma haklarının İHLAL EDİLDİĞİNE,
B. Her bir başvurucuya net 8.300,00 TL manevi TAZMİNAT ÖDENMESİNE,başvurucuların tazminata ilişkin diğer taleplerinin REDDİNE,
C. Başvurucular tarafından yapılan 206,10 TL harç ve 1.500,00 TLvekâlet ücretinden oluşan toplam 1.706,10 TL yargılama giderinin BAŞVURUCULARAMÜŞTEREKEN ÖDENMESİNE,
D. Ödemelerin, kararın tebliğini takiben başvurucunun MaliyeBakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına; ödemedegecikme olması halinde, bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadargeçen süre için yasal faiz uygulanmasına,
E. Kararın bir örneğinin Yargıtayagönderilmesine,
22/6/2015tarihinde OY BİRLİĞİYLE karar verildi.