Anasayasa Mahkemesi - Norm Denetimi - E.1962/280, K.1963/51 Sayılı Karar - 06/03/1963

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas No:1962/280

Karar No:1963/51

Karar Tarihi:6/3/1963

Resmi Gazete tarih/sayı:16.5.1963/11404

İtirazdabulunan : Zeytinburnu Asliye Ceza Mahkemesi.

İtirazınkonusu : 3008 sayılı İş Kanununun grev hakkını yasaklayıcı 72 nci maddesininAnayasa'nın 47 nci maddesine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

Olay: İstanbul Zeytinburnu C. Savcısı tarafından Zeytinburnu Kazlıçeşme DerbiLâstik Fabrikası İşçi Mümessili Rıza Kuas ile on arkadaşı aleyhine grev yapmasuçundan ötürü Türk Ceza Kanununun 64/1 ve 3008 sayılı İş Kanununun 72 ncimaddesi delaletiyle 127/1 inci maddesi uyarınca cezalandırılmaları için aynıyer asliye ceza mahkemesine kamu dâvası açılmıştır.

Sanıklarmüdafil, adı geçen Asliye Ceza Mahkemesinin 11/10/1962 günlü oturumunda,Anayasa'ya göre grevin serbest olduğunu, müvekkilleri hakkında uygulanmasıistenilen kanun hükmünün Anayasa'ya aykırı bulunduğunu ileri sürmüştür.

C.Sacısı da 29/11/1962 günlü oturumda, 3008 sayılı İş Kanununun grev yasağı ileilgili 72 nci maddesinin Anayasa'nın 47 nci maddesine aykırı olduğunubelirterek sanıklar müdafiinin iddiasına katılmıştır.

Bu iddiaüzerine Zeytinburnu Asliye Ceza Mahkemesi de, İş Kanununun 72 nci maddesininAnayasa'nın 47 nci maddesi hükmüne aykırı olduğunu, hernekadar işbu 47 ncimaddenin ikinci fıkrasında, grev hakkının kullanılmasının ve istisnalarınınkanunla düzenleneceği yazılı bulunmuş ise de, böyle bir kanunun henüz yürürlüğekonulmamış olmasının grev hakkını mutlak olarak tanıyan Anayasa hükmükarşısında sanıklar hakkında İş Kanununun 127 nci maddesinin birinci fıkrasınınuygulanmasına sebep teşkil edemiyeceğini belerterek, Anayasa'ya aykırılıkitirazı konusunda bir karar verilmesi için Anayasa Mahkemesine başvurmuştur.

İnceleme: Anayasa Mahkemesince İçtüzüğün 15 inci maddesi uyarınca yapılan ilkincelemede; başvurmanın, Anayasa'nın 151 nci ve yukarıda anılan 44 sayılı kanunun27 nci maddelerine uygun olduğu görüldüğünden esasın incelenmesine dair verilen26/12/1962 günlü karar üzerine düzenlenen rapor, Zeytinburnu Asliye CezaMahkemesinin kararı ve ekleri kâğıtlarla İş Kanunu ve gerekçeleri, Anayasa'nınilgili hükümleriyle Temsilciler Meclisi Anayasa Komisyonu raporu ve görüşmetutanakları okunduktan sonra gereği görüşülüp düşünüldü :

ZeytinburnuAsliye Ceza Mahkemesi, lokavtı da yasaklayan 3008 sayılı İş Kanununun 72 ncimaddesinin Anayasa'ya aykırılığı itirazında bulunmuş, fakat aynı kanunun 127nci maddesinin Anayasa'ya aykırılığını ileri sürmemiştir. Mahkeme kararında 127nci maddeye göre ceza verilemiyeceğinden bahsedilmesi bu maddeye itirazedildiği anlamına gelmez. Bu sebeple itirazın 72 nci maddeye hasren incelenmesine,üyelerden Muhittin Gürün'ün, itirazın aynı zamanda İş Kanununun 127 ncimaddesini de kapsadığı yolundaki muhalefetine karşı oyçokluğuyle kararverilmiştir. Yine dâva, grev olayına, ilişkin bulunmuş ve dâvaya bakmakta olanmahkemenin ancak o dâva sebebiyle uygulanacak kanun hükümlerinin Anayasa'yaaykırı olduğu kanısına vardığı takdirde itiraz yoluyla Anayasa Mahkemesinebaşvuracağı, Anayasa'nın 151 inci ve Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve YargılamaUsulleri hakkındaki 44 sayılı kanunun 27 nci maddesinin l numaralı bendindeaçıklanmış ve ortada bir lokavt olayı da olmadığından Mahkemece buna ilişkinbir hükmün uygulanması bahis konusu bulunmamıştır. Bu bakımdan Anayasa'yaaykırılık iddiasının İş Kanununun 72 nci maddesinin grevi yasaklayan hükmünehasredilmesi gerektiği oybirliği ile kararlaştırılmıştır.

İtirazedilen 3008 sayılı İş Kanununun 72 nci maddesinde, (Grev ve lokavt yasaktır)denilmektedir.

Buhükümle grev hakkı mutlak olarak yasak edildiğinden her ne suretle olursa olsunkullanılması önlenmiş bulunmaktadır. Halbuki 334 sayılı Türkiye CumhuriyetiAnayasasının 47 nci maddesinde (işçiler, iş verenlerle olan münasebetlerinde,iktisadi ve sosyal durumlarını korumak veya düzeltmek amacı ile toplu sözleşmeve grev haklarına sahiptirler).

Grevhakkının kullanılması ve istisnaları ve işverenlerin hakları kanunla düzenlenirdenilmektedir.

TemsilcilerMeclisi Anayasa Komisyonunun, tasarının bu madde ile ilgili gerekçesinde;işçilerin grev hakkının, artık Anayasaya giren bir sosyal ve iktisadi hakolarak genel surette, kabul edildiği memleketimizde de gerek siyasi partiler,gerek basın ve ilim çevrelerinin grev hakkını prensip itibariyle, demokratikdüzenin zorunlu kıldığı bir hak olarak tanıdıkları belirtilmektedir.

Anayasamızcagrev hakkı genel surette ve prensip olarak kabul edilmiş ve ancak bazı kayıt veşartlarla kullanılmasının düzenlenmesi ve istisnaları kanuna bırakılmıştırAnayasa'da mevcut grev hakkının düzenleyici bir kanun çıkıncaya kadar geçicibir zaman için kullanılmaması grevi mutlak surette yasaklıyan iş Kanununun 72nci maddesinin Anayasaya aykırılığını incelemeye engel olmaz. Grevi mutlakolarak yasaklayan ve itiraz konusu bulunan iş Kanununun 72 nci maddesinin grevhakkını kesin olarak kabul eden Anayasanın 47 nci maddesinin l inci fıkrasiylebağdaşamadığı açıktır.

Busebeplerle iş Kanununun 72 nci maddesindeki grev yasağına ilişkin hükmününiptali gerekir.

Sonuç: 3008 sayılı İş Kanununun 72 nci maddesinin grevi yasaklayan hükmünün iptalineve iptal hükmünün Anayasanın 152 nci ve Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu veYargılama Usulleri hakkındaki 44 sayılı Kanunun 50 nci maddelerinin 2 ncifıkraları uyarınca kararın verildiği günden başlayarak altı ay sonra yürürlüğegirmesine ve Anayasanın 47 nci maddesiyle işçilere tanınan grev hakkının kullanılmasınınbir kanunla düzenleneceğine ve grev yasağına ilişkin 3008 sayılı İş Kanununun72 nci maddesi hükmünün iptal edilmiş olması, grev hakkının kayıtsız şartsızkullanılması manasına gelemiyeceğine göre yukarıda anılan 44 sayılı Kanunun 28nci maddesinin 2 nci fıkrasının olayda uygulanmasına yer olmadığına 6/3/1963gününde oyçokluğu ile karar verildi.

MUHALEFETŞERHİ

(*)İtirazda bulunan : Zeytinburnu Asliye Ceza Mahkemesi.

Konu: 3008 sayılı İş Kanununun grev hakkını yasak eden 72 nci maddesininAnayasa'nın 47 nci maddesine aykırı olduğu.

Anayasanın(Temel haklar ve ödevler) kısmının (Sosyal ve iktisadı haklar ve ödevler)başlıklı üçüncü bölümünde yer alan, 47 nci maddesinde (İşçiler, işverenlerleolan münasebetlerinde, iktisadi ve sosyal durumlarını korumak veya düzeltmekamaciyle toplu sözleşme ve grev haklarına sahiptirler).

Grevhakkının kullanılması ve istisnaları ve işverenlerin hakları kanunladüzenlenir.) denilmekte ve bu açık hüküm karşısında 3008 sayılı İş Kanununun 72nci maddesindeki (Grev ve lokavt yasaktır) hükmünün Anayasaya aykırı olduğunuifade etmek zaruri gibi görünür.

Ancakmeselenin daha yakından tetkiki bu zahiri hükümden farklı bir neticeyi ortayakoymaktadır. Filhakika Anayasanın 47 nci maddesinin ilk fıkrası mutlak olarak(İşçiler, ...... grev hakkına sahiptirler.) hükmünü koyarken, onu takip edenfıkrada (Kullanılmasının ve istisnalarının kanunla düzenleneceği) ifade edilmeksuretiyle bu hakkın, istisnalarının belirtilmesi suretiyle, hudut ve şümulününtâyinini ve ne suretle kullanılabileceğini bir kanunun tanzimine taliketmektedir. Binaenaleyh sözü geçen 47 nci maddenin tüm olarak ele alınması halindemaddede bahsi geçen kanun yürürlüğe konulmadıkça grev hakkının kullanılmasınaimkân olmadığı, bir Anayasa hükmü olarak, tezahür eder.

Diğertaraftan Anayasanın geçici 7 nci maddesinin son fıkrasında (...... Bu Anayasaile konulması emredilen diğer kanunlar da "Türkiye Büyük Millet Meclisininilk toplantısından başlayarak en geç iki yıl için de çıkarılır.) denilmekteolduğundan 47 nci madde ile çıkarılması emredilmiş bulunan kanunun yürürlüğekonulması için Anayasanın verdiği mühlet de henüz bitmemiş bulunmaktadır.

Binaenaleyhbahse konu iki senelik müddet dolmadıkça grev hakkı kullanılamaz. Bu cihet,izah edilen yukarı ki hükümlerden açıkça anlaşıldığı gibi esasen 47 ncimaddenin Temsilciler Meclisinde müzakeresi sırasında bu konu tartılmış ve sözüedilen kanunun yapılması için verilen iki senelik müddet içerisinde grevhakkının kullanılıp kullanılmayacağı Anayasa Komisyonundan sorulmuş ve Komisyonadına, sözcüsü tarafından verilen cevapta, bu geçici devre de (Kanunhazırlanıncaya kadar) grev hakkının kullanılamıyacağı ve bu zaman zarfında buhakkın sadece Anayasa'da kalacağı ve ancak ondan sonra fiilengerçekleşebileceği ifade edilmiş ve madde bu müzakereler sonunda kabuledilmiştir. (Temsilciler Meclisi Tutanak Dergisi Cilt : 3 Sahife : 298 ve 300)

Budurum karşısında, Anayasa ile kabul edilen iki senelik mühlet içinde olmakşartiyle, grevi tanzim edici kanun çıkıncaya kadar, 3008 sayılı İş Kanununun 72nci maddesindeki grevi yasaklayan hükmün Anayasaya aykırı olduğunu iddia etmekmümkün bulunmamaktadır. Zira bizzat Anayasa, iki senelik mühlet içinde, grevhakkının kullanılması kanunla tanzim olununcaya kadar grevin yasak halinindevam etmesini derpiş ve kabul etmiş bulunmaktadır.

Neticeolarak, halen iki senelik mühlet içinde bulunduğumuza ve Anayasa ile Öngörülenkanun da henüz yürürlüğe konulmamış olduğuna göre, İş Kanununun 72 ncimaddesinin grev ile ilgili hükmünün, bugün için Anayasaya aykırı olmadığıdüşüncesiyle karara muhalifim.

Üye

Muhittin Gürün

HUHALEFETŞERHİ

Davadabahis konusu olan ve faillerinin cezalandırılması istenilen grev, bir sempativeya tesanüt grevidir.

334sayılı Anayasa'nın 47 nci maddesiyle işçilere tanınan grev hakkı ise mutlak birhak olmayıp işçilerin iş verenler ile münasebetlerinde iktisadi ve sosyaldurumlarını korumak veya düzeltmek amaciyle verilmiş bir haktır. Bu bakımdandâvada uygulanacak bir kanun hükmünün Anayasa'ya aykırılığı Anayasa'nın 151 veAnayasa Mahkemesi Kuruluşu ve Yargılama Usulleri hakkındaki 44 sayılı kanunun27 nci maddeleri hükümlerinin şümulü içinde mütalâa ve kabul edilemez.

Öteyandan Anayasa'nın sözü geçen 47 nci maddesile tanınan grev hakkı mutlak vesınırsız bir hak olmadığı gibi Anayasa ile de tamamiyle düzenlenmiş vekullanılabilecek bir hale gelmiş değildir. Anayasa vazıı grev hakkınınistisnalarının ve kullanma şeklinin tâyinini yasama organına bırakmış ve geçici7 nci maddesiyle de bunun sağlanması için iki yıllık bir süre tâyin etmiştir.Bu süre henüz dolmamıştır. Ve çoğunluk karariyle, iş Kanununun 72 ncimaddesinin grevi yasaklıyan hükmünün iptali hususunun yürürlüğe girmesi içintâyin edilen sürenin sonunda dahi bu müddet dolmuş olmayacaktır.

Grevhakkının istisnaları ve kullanma şekli kânunla düzenlenmeden ve bu husustayasama organına verilen süre nihayetlenmeden İş Kanununun 72 nci maddesiningrevi yasaklayan hükmünün Anayasa'ya aykırılığı ileri sürülemez. Nitekim 47 ncimaddenin Temsilciler Meclisinde müzakeresi sırasında Anayasa Komisyonu sözcüsütarafından yapılan açıklamalarda grev hakkının istisnalarını ve kullanmaşeklini düzenleyecek olan kanun konuluncaya kadar grev hakkının bahis konusuolamıyacağı belirtilmiş ve bu hakkın mezkûr kanun konuluncaya kadar sadeceAnayasa'da kalabileceği açıklanmıştır. (Temsilciler Meclisi Tutanak DergisiCilt: 3 Birleşim : 46, 17/4/1961, Sa.: 300)

3008sayılı İş Kanununun 72 nci maddesinin grevi yasaklıyan hükmü iptal edilmekleaynı kanunun grevi tarif eden 73 üncü maddesiyle grev yasağına, riayetsizliğicezalandıran 127 nci maddesinin tatbik kabiliyeti kalmamaktdair. Halbuki bumaddelerde Anayasa'nın 47 nci maddesiyle tanınan grev hakkının şümulü dışındakalan sempati ve tesanüt grevleriyle siyasi grevler dahi bahis konusu edildiğive cezalandırıldığı gibi âmme hizmeti kurumlarında çalışan işçilerinyapacakları grevler özel müesseselerde çalışan işçilerin yapacakları grevlerdendaha ağır bir şekilde cezalandırılmış olmakla kanun koyucunun grev hususundakamu sektörü ile özel sektör arasında bir ayrılık gözettiği aşikârdır. Çoğunlukkararı bu ayrılığı ortadan kaldırmakla hem Anayasa'nın öngörmediği tesanütgrevile siyasi grevi 47 nci maddenin şümulü içinde mütalâa etmekte hem de kamusektöründe çalışan isçiler için kanun koyucunun belki de istisnalar arasınaalacağı grev hakkını şimdiden Anayasa'ya uygun bir hak olarak zımmen kabuletmiş olmaktadır. Buda yasama organının peşinen bağlanması sonucunudoğurmaktadır.

Busebeplerle çoğunluk kararına muhalifiz.

HUHALEFETŞERHİ

Anayasa,"Grev" hakkını "47" nci maddesinde "İşçiler,işverenlerle olan münasebetlerinde iktisadi ve sosyal durumlarını korumak veyadüzeltmek amaciyle grev hakkına sahiptirler. Grev hakkının kullanılması veistisnaları ve iş verenlerin hakları kanunla düzenlenir." demek suretiyle,madde gerekçesinde de açıkça belirtildiği üzere, bazı kayıt ve şartlarla kabuletmiştir. Bu kayıt ve şartları gösterecek olan kanun Anayasa'nın geçici"7" nci maddesine göre Türkiye Büyük Millet Meclisinin ilk toplantısındanbaşlayarak en geç iki yıl içinde çıkarılacaktır. Bü süre de daha nihayetbulmamıştır. Bu durumda 3008 sayılı İş Kanununun "Grev ve lokavtyasaktır" şeklinde yazılı bulunan "72" nci maddesinin "Grevyasaktır." hükmünü, henüz grev hakkı Anayasa'ya göre düzenlenmemiş ve budüzenleme için Anayasa'nın koyduğu süre de geçmemiş olduğundan; Anayasa hükmüneaykırı görmek mümkün değildir. Temsilciler Meclisinde Anyasa'nın bu maddesineilişkin müzakereler sırasında Komisyon sözcüsünün grev hakkının, kullanılmaşekilleri ve istisnaları düzenleninceye kadar geçici bir devrede sadeceAnayasa'da kalacağını ve ancak ondan sonra fiilen gerçekleşebileceğini bildirenaçıklamaları da bunu teyit etmektedir. Bu sebeplerle itirazın reddi gerektiğikanısında bulunduğumuzdan çoğunluk kararına muhalifiz.