ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas No.:1963/102
Karar No.:1964/25
Karar tarihi:31/3/1964
Resmi Gazete tarih/sayı:14.5.1964/11703
Davacı: Adalet Partisi Türkiye Büyük Millet Meclisi Grupu.
Dâvanınkonusu : Aydın, Balıkesir, Bilecik, Edirne, Eskişehir, Kırklareli, Konya veDenizli Vilâyetlerinde 1955 - 1956 yılında tabiî âfetlerden zarar görenlereyapılacak yardım hakkındaki 22/6/1956 günlü ve 6746 sayılı kanunun 6 ncımaddesinde yer alan (İstimlâk bedelleri vergi kıymetlerinin 15 mislini geçemez)şeklindeki hükmün Anayasa'nın 38 inci maddesine aykırı olduğu ileri sürülerekiptali istenilmiştir.
İlkinceleme : Anayasa Mahkemesi içtüzüğünün 15 inci maddesi uyarınca 5/3/1963gününde yapılan ilk incelemede dâvanın Anayasa'nın geçici 9. ve AnayasaMahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri hakkındaki 22/4/1962 günlü ve 44sayılı kanunun geçici 5 inci maddelerine uygun olarak süresinde açıldığıanlaşılmış ise de dâva dilekçesini imzalayan Ali Nailî Erdem ve Cahit Okurer'inAdalet Partisinin Cumhuriyet Senatosu ve Millet Meclisi Grupu Başkan veyaBaşkan vekili olduklarına dair onanlı belgenin dosyada bulunmadığı görülerek bueksiğin 15 gün içinde tamamlanmasına karar verilmiş ve karar gereği, süresindeyerine getirilmiştir.
Esasınincelenmesi :
1.Gerekçe :
22/6/1956günlü ve 6746 sayılı kanunun dâva konusu 6 ncı maddesinin birinci fıkrasında(Bu kanuna göre bina yapılacak arsa ve araziden Hazineye, Özel İdarelere,Belediyelere, Köylere ve Katma Bütçeli dairelere "Vakıflar hariç" aitolanlar âmme hizmetine tahsis edilmiş bulunmamak sartiyle Nafıa Vekâletinintalebi üzerine bedelsiz olarak bu işe terk olunur. Eşhasa ait gayrimenkuller debelediyeler ve köy ihtiyar meclisleri tarafından 3710 ve 442 sayılı kanunlargereğince istimlâk olunur.)
İkincifıkrasında da (îstimlâk bedeli vergi kıymetlerinin 15 mislini geçemez. Buyerlerin imar ve parselâsyon plânları Nafıa Vekâletince yaptırılır..)denilmektedir.
Şuhalde 22/6/1956 günlü ve 6746 sayılı kanunun 6 ncı maddesinin birinci fıkrasınagöre., kamulaştırılan taşınmaz malın gerçek değeri değil, sözü geçen maddeninikinci fıkrası gereğince en çok vergi kıymetinin 15 misli ödenecektir. Halbuki9/7/1961 günlü ve 334 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasa'sının (Kamulaştırma)kenar başlıklı 38 inci maddesinin birinci fıkrasında (Devlet ve kamu tüzelkişileri, kamu yararının gerektirdiği hallerde, gerçek karşılıklarını peşinödemek sartiyle, özel mülkiyette bulunan taşınmaz malların, kanunda gösterilenesas ve usullere göre; tamamını veya bir kısmını kamulaştırmaya veya bunlarüzerinde idarî irtifaklar kurmağa yetkilidir) denilmektedir. Anayasa'nın bumaddesindeki (Gerçek karşılık) deyimi ile kamulaştırma günündeki serbest alımsatımla beliren tam değerin kasdedildiği aşikârdır. Anayasa Mahkemesinin18/3/1963 günlü, E. 1963/10, K. 1963/61 sayılı kararında da bu görüş kabuledilmiştir.
Buaçıklamalar gözönünde tutulunca 6746 sayılı kanunun 6 ncı maddesinin ikincifıkrasında yer alan .İstimlâk bedelleri vergi kıymetinin 15 mislini geçemez)şeklindeki hüküm, Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının 38 inci maddesinin birincifıkrasına aykırı olduğu kabul edilmek ve iptaline karar verilmek gerekir.
2.Sonuç :
Yukarıdaaçıklanan sebeplerden ötürü Aydın, Balıkesir, Bilecik, Edirne, Eskişehir,Kırklareli, Konya ve Denizli Vilâyetlerinde 1955-1956 yılında tabiî âfetlerdenzarar görenlere yapılacak yardım hakkındaki 22/6/ 1956 günlü ve 6746 sayılıkanunun 6 ncı maddesinin ikinci fıkrasında yer alan (İstimlâk bedelleri vergikıymetlerinin 15 mislini geçemez) şeklindeki hüküm, 9/7/1961 günlü ve 334sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasa' sının 38 inci maddesinin birinci fıkrasınaaykırı olduğundan iptaline 31/3/1964 gününde oybirliği ile karar verildi.
Başkan
Sûnuhi Arsan
Başkan Vekili
Lütfi Akadlı
Üye
Rifat Göksu
Üye
İ. Hakkı Ülkmen
Üye
İbrahim Senil
Üye
İhsan Keçecioğlu
Üye
A. Şeref Hocaoğlu
Üye
Celâlettin Kuralmen
Üye
Hakkı Ketenoğlu
Üye
Fazıl Uluocak
Üye
Avni Givda
Üye
Ahmet Akar
Üye
Muhittin Gürün
Üye
Lûtfi Ömerbaş
Üye
Ekrem Tüzemen