Anasayasa Mahkemesi - Norm Denetimi - E.1963/109, K.1966/17 Sayılı Karar - 29/03/1966

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas No:1963/109

Karar No:1966/17

Karar tarihi:29/3/1966

Resmi Gazete tarih/sayı:16.7.1966/12350

Dâvacı: Adalet Partisi Türkiye Büyük Millet Meclisi Grupu.

Dâvanınkonusu : Temyiz Teşkilâtına dair kanunu tadil eden 5859 sayılı kanundakibaşkanların vazife ifa edecekleri dairenin tâyin ve tebdilinin birinci başkanınmütalâası alındıktan sonra Adalet Bakanı tarafından yapılacağına dair hükmün,Anayasa'nın 132. ve 133 üncü maddelerinin derpiş etmiş olduğu mahkeme istiklâlive hâkim teminatı ile bağdaşmaması hasebiyle Anayasa'ya aykırı olduğundaniptaline karar verilmesi istenilmiştir.

İNCELEME:

AnayasaMahkemesi İçtüzüğünün 15 inci maddesi gereğince 5/3/1563 gününde yapılan ilkincelemede, dilekçede Adalet Partisi Büyük Millet Meclisi Grupu adına imzasıbulunan Ali Naili Erdem ve Cahit Okurer'in Grup Başkanı veya Başkan Vekiliolduklarına dair onanlı belgenin ve dilekçede açıklanmayan gerekçenin 2 ayiçinde gönderilmesi için tebligat yapılmasına dair verilen karar üzerine,tebligata uyularak istenilen belgelerin süresi içinde verildiği ve eksikliğintamamlandığı anlaşılmakla 22/5/1963 günlü toplantıda işin esasınınincelenmesine karar verilmiş olduğundan düzenlenen rapor okunduktan ve Anayasaile iptali istenen kanunun ilgili maddeleri, gerekçeleri ve görüşme tutanaklarıincelendikten, sonra gereği görüşülüp düşünüldü :

GEREKÇE:

Dâvanıngerekçesinde "Temyiz teşkilâtına dair kanunu tadil eden 5859 sayılı Kanun,başkanların vazife ifa edecekleri dairelerin tâyin ve tebdili birinci başkanınmütalâası alındıktan sonra Adalet Bakanı tarafından yapılır. hükmünü ihtivaetmektedir. Bu hükümlerin Anayasa'nın 132 ve 133 üncü maddelerinin derpiş etmişolduğu mahkeme istiklâli ve hâkim teminatı ile mümkün değildir. Çünkühâkimlerin tâyin ve terfileri Adalet Bakanlığının yetkisi dışında bırakılmışolmasına rağmen Temyiz Mahkemesinin İkinci Başkanlarının çalışacağı daireleriAdalet Bakanlığının tâyin etmesi Anayasa'nın 132. ve 133 üncü maddelerineaykırı olduğu gibi Anayasa'nın ruhuna da aykırı görülmüştür."denilmektedir.

TemyizMahkemesi Teşkilâtına dair 7 Nisan 1928 günlü ve 1221 sayılı kanunun 5859sayılı kanunla değişik 5 inci maddesinin 1. ve 2 ci fıkraları şöyledir :

"YargıtayBirinci Başkanı Genel Kurullara Başkanlık ve bu kurullara mevdu vazifeleritanzim ve üyeleri dairelere tefrik ve icabında işi nispeten çok olan dairelerediğerlerinden muvakkaten üye sevkeder.

Başkanlarınınvazife ifa edecekleri dairenin tâyin ve tebdilini Birinci Başkanın mütalâasıalındıktan sonra Adalet Bakanı tarafından yapılır."

İptaldâvası, 5 inci maddenin 2 nci fıkrasında yer alan "Başkanların vazife ifaedecekleri dairenin tâyin ve tebdilinin Birinci Başkanın mütalâası alındıktansonra Adalet Bakanı tarafından yapılır." şeklindeki hükme yöneltilmişbulunmaktadır.

Bufıkraya göre ikinci Başkanların vazife ifa edecekleri dairelerin belli edilmesive değiştirilmesi hususu nihaî olarak yürütme organı içindeki Adalet Bakanınınvereceği karara bağlı olacaktır. Her ne kadar kanun, bu tâyin ve tedbilişleminin yapılmasından önce Birinci Başkanın mütalâasının alınmasını şartkoşmuş ise de burada son ve kesin olarak karar verme yetkisini Adalet Bakanınatanımış olduğuna göre mütalâa müessesesinin hâkim teminatını ve mahkemelerinbağımsızlığı esasını zedeleyen bu kararı önleyecek bir nitelikte olmadığımeydandadır.

TemyizMahkemesi Teşkilâtına Dair Kanunun iptali istenen değişik 5 inci maddesininAnayasa'ya aykırılığını belli edebilmek için Anayasa'nın ilgili hükümlerinigözden geçirmek yerinde olur.

Dâvadilekçesinin dayandığı Anayasa'nın 132 nci maddesinde; hâkimlerin görevlerindebağımsız oldukları, Anayasa'ya, kanuna, hukuka ve vicdani kanaatlerine görehüküm verecekleri, hiç bir organ, makam, merci ve kişinin yargı yetkisininkullanılmasında mahkemelere ve hâkimlere emir ve talimat veremiyeceği genelgegönderemiyeceği, tavsiye ve telkinde bulunamıyacağı, yasama ve yürütmeorganları ile idarenin mahkeme kararlarına uymak zorunda oldukları ve 133 üncümaddesinde de; hâkimlerin azlolunamıyacağı kendileri istemedikçe Anayasa'dagösterilen yaştan önce emekliye ayrılamıyacakları, bir mahkemenin veya kadronunkaldırılması sebebleri ile de olsa aylıklarından yoksun kılınamıyacakları kesinve açık olarak yazılıdır. Anayasa'nın 134 üncü maddesinde ise genel olarak;hâkimlerin niteliklerinin, atanmalarının hakları ve ödevleri ile meslekteilerlemeleri, görevlerinin ve görev yerlerinin değiştirilmesinin mahkemelerinbağımsızlığı esasına göre kanunla düzenleneceği açıklanmakla beraber 139 uncumaddesinde; Yargıtay üyelerinin Yüksek Hâkimler Kurulunca, Yargıtay BirinciBaşkanı ile ikinci Başkanlarının Yargıtay Büyük Genel Kurulunca seçileceğibelirtilmiştir. Görülüyor ki, Anayasa Yargıtay üyelerinin Yüksek Hâkimler Kuruluncaseçilmesine 139 uncu madde ile cevaz verdiği halde Yargıtay Başkanlarını seçmeyetkisini Yargıtay Büyük Genel Kuruluna bırakmış bulunmaktadır.

Mahkemelerinbağımsızlığı ve hâkim teminatı esaslarının gereği olarak bütün hâkimlerintâyini ile görevlerinin ve görev yerlerinin değiştirilmesi ve YargıtayÜyelerinin seçilmesi yetkisi yürütme organından alınarak yargı organı içindeteşkil edilecek Yüksek Hâkimler Kuruluna verildiği ve bu suretle yürütmeorganının hâkimler hakında herhangi bir tasarrufta bulunabilme yolu kapatıldığıhalde Yargıtay Büyük Genel Kurulunca kendi yapısı içindeki Yüksek Hâkimlertarafından seçilen ikinci başkanların vazife ifa edecekleri dairelerin tâyin vetebdilinin icra organının yetki alanı içinde kalmasına Anayasa'nın evleviyetle müsaadeetmiyeceği ve Temyiz Mahkemesi Teşkilâtı Kanununda yer alan böyle bir hükmünmahkemelerin bağımsızlığı ve hâkimlerin teminatı esasları ile bağdaşamadığındanAnayasa'ya açıkça aykırı düşeceği tabiidir.

Anayasa'nın7 nci maddesi, yargı yetkisinin Türk Mileti adına bağımsız mahkemelercekullanılacağından bahseder.

Demekkiyargı yetkisinin serbestçe kullanabilmesi için mahkemelerin bağımsızlığı vehâkim teminatı esastır.

NitekimAnayasa'nın bu konuya ilişkin hükümlerinin gerekçesinde, yargı görevinin bağımsızlığınısağhyacak unsurların başında hâkim teminatı geldiği, hâkimlerin bağımsızolmalarının ise bu teminata kavuşmaları ile mümkün olacağı, bütün devletfaaliyetlerinin hukuk kurallarına uygun olmasının hukuk devletinin temelunsurunu teşkil ettiği; bu uygunluğu sağlıyacak makamların da yargı organlarıolduğu, bu itibarla kazai organların bağımsızlığının bu denetimin ciddiyet vemüessiriyetinin şartı bulunduğu, bu bakımdan hâkimler ve mahkemeler üzerindeher çeşit tesirleri bertaraf edecek hükümlerin Anayasada yer aldığı belirtilmişbulunmaktadır.

Buaçıklamaların tümünden çıkan sonuca göre, Temyiz Mahkemesi Teşkilâtına dairkanunun değişik 5 inci maddesinin 2 nci fıkrasında yer alan başkanların vazifeifa edecekleri dairenin tâyin ve tebdilinin Adalet Bakanı tarafındanyapılacağına dair olan hükmünün, mahkemelerin ve yargı yetkisininbağımsızlığını ve hâkim teminatını sağlıyan Anayasa'nın 7, 132, 133, 134 üncüve 139 uncu maddelerine açıkça aykırı düşmesi sebebi ile iptali gerekir.

SONUÇ:

TemyizMahkemesi Teşkilâtına dair 7 Nisan 1928 günlü ve 1221 sayılı kanunun 5859sayılı kanunla değişik 5 inci maddesinin 2 nci fıkrasında yer alan"Başkanların vazife ifa edecekleri dairenin tâyin ve tebdili BirinciBaşkanın mütalâası alındıktan sonra Adalet Bakanı tarafından yapılır."şeklindeki hükmün, Anayasa'ya aykırı olduğundan, iptaline, 29/3/1966 günündeoybriliği ile karar verildi.