Anasayasa Mahkemesi - Norm Denetimi - E.1963/105, K.1965/22 Sayılı Karar - 30/03/1965

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas No.:1963/105

Karar No.:1965/22

Karar tarihi:30/3/1965

Resmi Gazete tarih/sayı:25.6.1965/12032

Davacı: Adalet Partisi Türkiye Büyük Millet Meclisi Grupu

Dâvanınkonusu : Kaçakçılığın men ve takibi hakındaki 7. Kânunusani 1932 günlü ve 1918sayılı kanununun, Askerî İhtisas Mahkemelerinin kurulmasına dair olan 65 incive sonraki maddelerinin, Anayasa'nın 32., 138 inci maddelerine aykırıolduğundan iptal edilmeleri istenilmiştir.

İnceleme: Anayasa Mahkemesi İçtüzüğünün 15 inci maddesi uyarınca 6/3/1963 günündeyapılan ilk incelemede :

Dâvadilekçesinde, Adalet Partisi Türkiye Büyük Millet Meclisi Grupu adına imzalarıbulunan Ali Naili Erdem ve Cahit Okurer'in Grup Başkanı, veya Başkan Vekiliolduklarını belirten belgenin dilekçeye eklenmediği görüldüğünden AnayasaMahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri hakkındaki 44 sayılı kanunun 26 ncımaddesinin 3 üncü fıkrası gereğince sözü geçen belgenin 15 gün içindegönderilmesi için davacı Parti Genel Başkanlığına tebligat yapılmasına kararverilmesi üzerine Cahit Okurer'in Adalet Partisinin C. Senatosu Grup BaşkanıAli Naili Erdem'in de Adalet Partisi Millet Meclisi Grup Başkan Vekiliolduklarını gösteren belgelerin süresi içinde gönderildiği görüldüğünden esasınincelenmesine 12/4/1963 gününde karar verilmiş olmakla dâva dilekçesi ve ekleriile düzenlenen rapor, iptali istenen kanun maddeleri ve ilgili Anayasahükümleri okunduktan ve üyelerden Salim Başol'un, iptali istenen kanunhükümlerinin yürürlükte olup olmadığı konusunda sözlü açıklama yapması içindavacının çağrılması yolunda ileri sürdüğü düşünce üzerine yapılan görüşmede,sözlü açıklama yaptırılmasına yer olmadığı kendisinin muhalefetiyle veçoğunlukla karara bağlandıktan sonra gereği konuşulup düşünüldü :

İPTALİİSTENEN KANUN MADDELERİ

"Madde65 - Kaçakçılık cürümlerine ait dâvalar Asker ve Sivil tefrik edilmeksizinihtisas mahkemeleri bulunan yerlerde o mahkemelerde ve bulunmayan yerlerde 56ncı maddede yazılı hâkimler tarafından görülür.

İhtisasMahkemeleri vazife ifa olunacak mıntıkanın hususiyetine göre yalnız Adlî veyayalnız Askerî olarak teşkil edilebilir.

Bumahkemeler teşekkül suretine göre ihtisas mahkemesi ve askerî ihtisas mahkemesiunvanını taşır.

Hangimıntıkada hangi nevi ihtisas mahkemesi teşkil olunacağı icra vekilleriheyetince tâyin ve icabına göre tebdil ve bunların kaza daireleri ilân olunur.

Valiler,Kaymakamlar, Ağır Ceca Mahkemeleriyle bu kanuna göre kaçakçılık işlerini görenmahkemeler hâkimleri ve bu mahkemeler nezdindeki Cumhuriyet Müddeiumumileri vemaaşların tevhit ve teadülüne dair olan 1452 numaralı kanunun 4 üncüderecesinde ve daha yukarı derecede bulunan memurlar hariç olmak üzere bukanunda yazılı suçlardan dolayı memurların takip ve tahkik usulüne ve mahkememerciine mütedair 765 ve 1609 numaralı kanunlarda mevcut istisnai hükümlertatbik olunmaz."

"Madde67 - Askerî İhtisas Mahkemeleri bir askerî Adlî hâkim ile 2 askerî azadanterekküp eder.

Hermahkeme nezdinde askerî adlî hâkimler meyanından müntehap bir askerîmüddeiumumi ve bir müstantık bulunur. Bu mahkemeler maiyyetine lüzumu kadarzabıt kâtibi verilir.

Askerîİhtisas Mehkemeleri Hâkimleri ve Müddeiumumileriyle müstantıkları Millî MüdafaaVekâleti tarafından intihap ve Millî İrade ile tâyin olunur."

"Madde68 - Askerî İhtisas Mahkemeleri mıntıkalarındaki âmiri adlilik selâhiyetiGümrük Muhafaza Kıta'atı Kumandanlığına ve bu Kumandanın maiyetinde bulunanAlay Kumandanına aittir.

AlayKumandanlarının Askerî İhtisas Mahkemeleri üzerindeki âmiri adlilik selâhiyetifırka ve Muhafaza Kıta'atı Kumandanın âmiri adlilik selâhiyeti Kolordu Kumandamderecesindedir. Askerî İhtisas mahkemelerinin rütbe itibariyle selâhiyetleriharicinde kalan Askerî maznunların muhakemesi en yakın Kolordu veya daha yüksekAskerî Mahkemeye aittir."

"Madde69 - Askerî İhtisas mahkemeleri bu kanun ve bu kanunda tasrih edilmeyen hususaAskerî Muhakeme Usulü Kanununu tatbik ederler."

1918sayılı Kanunun teşkilâta dair olan hükümlerinin, kanunun yürürlüğe girdiğigünden itibaren 3 sene müddetle muteber olduğu sözü geçen kanunun 71 incimaddesinde tasrih edilmiştir.

26Ocak 1932 günlü ve 2012 sayılı Resmî Gazete ile yayınlanan 13 Ocak 1932 günlüve 12145 numaralı Bakanlar Kurulu Kararı ile Cebelibereket, Urfa ve Mardin'deAskerî İhtisas Mahkemeleri kurulmuş, 7 Şubat 1932 günlü ve 2022 sayılı ResmîGazetede yayınlanan 31 Ocak 1932 günlü ve 12205 savılı Bakanlar Kurulu Kararıile Cebelibereket, Gaziantep olarak düzeltilmiştir. Bu mahkemelerin 1918 sayılıKanunun yürürlüğe girdiği 12 Ocak 1932 gününde başlayan üç yıllık süreleri 2635sayılı kanunla 1937 yılı Mayıs ayının sonuna ve 3193 sayılı kanunla da 1939 yıhMayıs ayının sonuna kadar uzatılmış, bu sürenin bitiminde ise bir daha uzatmayapılmamış ve askerî ihtisas mahkemelerinde bulunan dâva dosyaları bulunduklarıyer C. Savcılıklarına devir ve teslim edilmiştir. Ondan sonra yani 1/6/1939gününden beri kaçakçılık dâvalarına, suçun işlendiği yerdeki ceza mahkemelerindebakılmaya başlanmıştır.

1918sayılı Kanunun Askeri İhtisas Mahkemelerinin Teşkiline dair olan ve iptaliistenen 65 ve sonraki maddeleri dâvanın açılmasından önce sürelerinin sonaermesiyle yürürlükten kalkmıştır.

Sonuç: Yukarıda belirtilen sebepten ötürü konusu bulunmayan dâvanın reddine30/3/1965 gününde oybirliği ile karar verildi.