Anasayasa Mahkemesi - Norm Denetimi - E.1963/110, K.1963/205 Sayılı Karar - 13/09/1963

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas sayısı:1963/110

Karar sayısı:1963/205

Karar günü:13/9/1963

Resmi Gazete tarih/sayı:13.11.1963/11554

İptaldâvasını açan : Adalet Partisi Türkiye Büyük Millet Meclisi Grupu.

İptaldâvasının konusu : 6964 sayılı Ziraat Odaları ve Ziraat Odaları BirliğiKanununun 34 üncü maddesinin birinci fıkrasındaki (25 liraya kadar olan paracezasına itiraz edilemez. Bu kararlar nihaidir). hükmünün, Türkiye CumhuriyetiAnayasasının 114 üncü maddesine aykırı olduğu ileri sürülmüş ve Anayasanın 149ve geçici 9 uncu maddelerine dayanılarak iptali istenilmiştir.

İlkinceleme :

AnayasaMahkemesi İç Tüzüğünün 15 inci maddesi gereğince 4/3/1963 gününde yapılan ilkincelemede iptal dâvasının, Adalet Partisinin 2271/ 1963 günü toplanan TürkiyeBüyük Millet Meclisi Grupunun 44 sayılı ve 22/4/1962 günlü Kanunun 25 incimaddesinin 2 nci bendinde uygun kararına dayanılarak 21/2/1963 gününde yanikanuni süresi içinde açıldığı görülmüş; ancak dâva dilekçesinde imzalarıbulunan Cahit Okurer ve Ali Naili Erdem'in Grup Başkan veya Başkan Vekiliolduklarını bildirir belgelerin gönderilmediği anlaşıldığından 44 sayılıkanunun 26 ncı maddesinin dördüncü fıkrasının uygulanması gerekmiş; belgelerin15 gün içinde gönderilmesi için tebligat yapılmasına oybirliği ile kararverilmiştir.

Dâvadilekçesinde imzası bulunanlardan Cahit Okurer'in Adalet Partisi CumhuriyetSenatosu Grup Başkanı ve Ali Naili Erdem'in Adalet Partisi Millet Meclisi GrupBaşkan Vekili olduğunu belirten belgeler 4/3/1963 günlü kararla verilen süreiçinde gönderilmek suretiyle eksiklik tamamlandığından Anayasanın 149. vegeçici 9 uncu ve 44 sayılı kanunun 21. 25. ve geçici 5 inci maddelerine uygunolarak açıldığı sonucuna varılan dâvanın esasının incelenmesi 15/4/1963 günündekararlaştırılmıştır.

Esasınincelenmesi :

Dâvanınesasına ilişkin rapor, dâva dilekçesi ve ekleri, Anayasaya aykırılığı ilerisürülen kanun hükmü, dayanılan Anayasa hükmü ve olay ile ilgili Anayasa'nındiğer hükümleri ve gerekçeleri ve bunlara ilişkin Meclis görüşmeleritutanakları okunduktan sonra gereği görüşülüp düşünüldü :

I-6964 sayılı Ziraat Odaları ve Ziraat Odaları Birliği Kanununun 34 üncü maddesişöyledir :

(Odalarca,mevzuata uygun olarak alınan kararlara riayet etmeyen azalara, idareheyetlerinin teklifi üzerine meclislerinin kararı ile 5 liradan 50 liraya kadarve tekerrürü halinde 25 liradan 250 liraya kadar para cezası verilebilir. 25liraya kadar olan para cezasına itiraz edilemez. Bu kararlar nihaidir.

25liradan yukarısı için kararın tebliğ edildiği tarihten itibaren bir ay içindeidarî kaza merciine itiraz olunabilir).

Davacı,bu maddenin birinci fıkrasındaki (25 liraya kadar olan para cezasına itirazedilemez. Bu kararlar nihaidir.) hükmünün Anayasaya aykırı olduğunu ilerisürmüş ve iptalini istemiştir. Davacının gerekçe ve kanuni mesnet olarakdayandığı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının 114 üncü maddesinde ise :

(İdareninhiçbir eylem ve işlemi, hiçbir halde, yargı mercilerinin denetimi dışındabırakılamaz.

İdareninişlemlerinden dolayı açılacak dâvalarda süre aşımı, yazılı bildirim tarihindenbaşlar.

İdare,kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlüdür.)

diyeyazılıdır. Bu maddedeki temel hukuk kuralının dâva konusu hükümle bir ilintisiolmadığı ve iddiaya dayanak olamıyacağı meydandadır. Ancak 44 sayılı kanunun 28inci maddesine göre Anayasa Mahkemesi ilgililerce ileri sürülen gerekçeleredayanmaya mecbur olmadığı ve başka gerekçe ile de Anayasaya aykırılık kararıverebileceği için bu yön üzerinde durulmamıştır.

6964sayılı kanunun l inci maddesine göre Ziraat Odaları, tüzel kişiliğe sahip,meslekî nitelikte kamu teşekkülleridir. Dâva konusu 34 üncü maddedeki paracezalarını oda meclisleri, mevzuata uygun olarak alınmış kararlara riayetetmeyen oda azalarına verirler. Öyle ise bu ceza bir disiplin cezası, cezayailişkin karar da disiplin kararı niteliğindedir. Söz konusu maddede 25 lirayakadar olan para cezasına itiraz edilemiyeceği, bu kararların nihai olduğuaçıklanmıştır. Hükümde (itiraz edilemiyeceği) nin belirtilmesiyleyetinilmeyerek ve (kesin) deyimi de kullanılmayarak, Kararlara (Nihai) birniteliğin tanınmış bulunması, bu hükme ilişkin Meclis görüşme tutanağından veaynı maddenin 25 liradan yukarı cezalar için idari kaza merciine başvurulmasınacevaz veren son fıkrası hükmünden de anlaşıldığı üzere bu çeşit kararlarınyargı mercilerinin denetimi dışında bırakılmak istendiğini açıkçagöstermektedir. Oysa Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının 118 inci maddesi,disiplin kovuşturmaları ve cezaları konusunda şu temel hukuk kurallarınıkoymuştur.

(Memurlarve kamu kurumu niteliğindeki meslek teşekkülleri mensupları hakkında yapılacakdisiplin kovuşturmalarında, isnat olunan hususun ilgiliye açıkça ve yazılıolarak bildirilmesi, yazılı savunmasının istenmesi ve savunma için belli birsüre tanınması şarttır.

Buesaslara uyulmadıkça disiplin cezası verilemez.

Disiplinkararları, yargı mercilerinin denetimi dışında bırakılamaz. Asker kişilerhakkındaki hükümler saklıdır.)

Öyleise 6964 sayılı kanunun 34 üncü maddesinde yer alan ve kamu kurumu niteliğindemeslek teşekkülleri olan ziraat odaları mensupları hakkında verilen 25 lirayakadar para cezasına ilişkin disiplin kararlarını yargı mercilerinin denetimidışında bırakan hüküm Anayasaya aykırıdır. Anayasanın 8 inci maddesine görekanunlar Anayasaya aykırı olamayacağından dâva konusu hükmün iptali gerekir.

II.Üyelerden İbrahim Senil, Hakkı Ketenoğlu ve Ekrem Tüzemen inceleme konusu 34üncü maddenin son fıkrasının başındaki (25 liradan yukarısı için) ibaresinin deiptali gerektiğini ileri sürmüşlerdir. Dâva gerekçesinden de anlaşılacağıüzere, sadece 34 üncü maddenin birinci fıkrasındaki (25 liraya kadar olan paracezasına itiraz edilemez. Bu kararlar nihaidir.) hükmünün iptali istemiyleaçılmıştır. 44 sayılı kanunun 28 inci maddesinin birinci fıkrası hükmüne göreAnayasa Mahkemesi istemle bağlıdır. Gerçi aynı maddenin ikinci fıkrası, birkanunun belirli bir hükmünün iptali yüzünden aynı kanunun başka bir hükmününuygulanmaması sonucunun doğduğu hallerde o hükmün de iptaline cevazvermektedir. Ancak dâva konusu hüküm iptal edildiği takdirde son fıkranınuygulanmaması gibi bir durumun meydana gelmesi mümkün değildir. Her ne kadarsöz konusu son fıkra uyarınca 25 liradan yukarı cezalara ilişkin kararlaraleyhine tebliğ gününden başlıyarak bir ay içinde idari kaza merciine itirazolunabilmesine karşılık, iptalden sonra 25 liraya kadar olan para cezalarınailişkin kararlar için kaza merciine başvurma süresinin 90 gün olması gibi birahenksizlik meydana geliyorsa da bu durum, 3546 sayılı Danıştay Kanununun, özelkanunlarında dâva açma süresi tâyin edilmeyen hallerde bu sürenin 90 günolduğunu belirten 32 nci maddesi hükmünden doğmaktadır. Bu bakımdan bir tanzimmüessesesi olmayan Anayasa Mahkemesince bu konuda yapılacak bir işlem yoktur veaksaklığın ancak yasama yoluyla giderilmesi gerektir. Bu sebeplerle çoğunluk,azınlığın görüşüne katılmamıştır.

Sonuç:

1-6964 sayılı Ziraat Odaları ve Ziraat Odaları Birliği Kanununun 34 üncümaddesinin birinci fıkrasındaki (25 liraya kadar para cezasına itiraz edilemez.Bu kararlar nihaidir.) hükmünün Anayasaya aykırı olduğundan, iptaline oybirliğiile;

2-Aynı maddenin son fıkrasının başında yer alan (25 liradan yukarısı için)ibaresinin 44 sayılı kanunun 28 inci maddesinin ikinci fıkrası yoluyla iptalineyer ve imkân olmadığına Üyelerden İbrahim Senil, Hakkı Ketenoğlu ve EkremTüzemen'in muhalefetleriyle ve oyçokluğu ile;

Anayasa'nın149., 152. ve geçici 9 uncu maddeleri gereğince 13/9/1963 gününde kararverildi.

MUHALEFETŞERHİ

6964sayılı Ziraat Odaları ve Ziraat Odaları Birliği Kanununun disiplin cezalarıbölümünde yer alan (Para cezaları) kenar başlıklı 34 üncü maddesinin birincifıkrasında (25 liraya kadar olan para cezasına itiraz edilemez. Bu kararlarnihaidir.) diye yazılıdır. Aynı maddenin kinci fıkrasında ise 25 liradan yukarıpara cezaları aleyhine idari kaza merciine itiraz olunabileceği kabuledilmiştir.

25liraya kadar olan para cezasına itirazı önleyen hükmün, Anayasanın 118 incimadesine aykırı olduğu sonucuna varılarak, iptaline oybirliği ile kararverilmiştir. Maddenin dâva konusu dışında kalan ikinci fıkrasının baştarafındaki (25 liradan yukarısı için) kelimeleri iptal edildiği takdirdeyalnız 25 liradan yukarı para cezalarına karşı değil daha az para cezalarına karşıda idarî kaza merciine başvurulabileceği maddede açıklanmış olacaktır. AnayasaMahkemesinin Kuruluş ve Yargılama Usulleri hakkındaki 25/4/1962 tarih ve 44sayılı Kanunun 28 inci maddelerinin, lâfzına göre değil, güttüğü gayeye uygunolarak tefsiri dâva konusu iki cümle ile birlikte sözü geçen kelimelerin deiptaline karar verilmesine müsaittir. Bu sebeplede bunlarında iptali cihetinegidilmesi doğru olur. Kararın (Sonuç) kısmının 2 numaralı bendine, bütün busebeplerle, muhalifim.

Üye

Ekrem Tüzemen

MUHALEFETŞERHİ

34üncü madenin (25 liraya kadar olan para cezalarına itiraz olunamaz. Bu cezalarnihaidir.) Hükmünü taşıyan cümleleri iptal edilmiştir.

Aynımaddenin son fıkrası ise 25 liradan yukarı olan para cezalarının itiraz müddetve merciini tayin etmekte ve bir ay içinde itiraz olunması lüzumunu tesbitetmektedir.

İptâledilen hüküm karşısında son fıkranın (25 liradan yukarısı için) ibaresi kalırsaküçük para cezalarına ilişkin itiraz müddeti Danıştay Kanunu gereğince üç ay vedaha yukarı miktardaki para cezalarına itiraz müddeti ise bir ay olacaktır. Buise kanun koyucunun maksadı dışındadır. Bu sebeple 22/4/1962 gün ve 44 sayılıkanunun 28 inci maddesi gereğince son fıkranın (25 liradan yukarısı için)ibaresinin de iptali lâzımdır.

Busebeple kararın bu noktasına muhalifiz.