ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 1963/118
Karar Sayısı : 1963/192
Karar Tarihi : 15/7/1963
DAVACI :Adalet Partisi Türkiye BüyükMillet Meclisi Gurubu
DAVANIN KONUSU: 3008 sayılı İş Kanunungrev ve lokavt’ı yasak eden 72. maddesinin Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının 47.maddesine aykırı olduğu ileri sürülmüş ve Anayasanın 149. ve geçici 9. maddelerinedayanılarak bu hükmün iptali istenmiştir.
İLKİNCELEME : Anayasa Mahkemesince iç tüzüğün 15. maddesi gereğince4.3.1963 gününde yapılan ilk incelemede iptal davasının, Adalet Partisinin22.1.1963 günü toplanan Türkiye Büyük Millet Meclisi müşterek gurubunun 44sayılı ve 22.4.1962 günlü kanunun 25. maddesinin 2. bendine uygun kararınadayanılarak 21.2.1963 gününde yani kanuni süresi içinde açıldığı görülmüş;ancak dava dilekçesinde imzaları bulunan Cahit Okurer ve Ali Naili Erdem’in gurubBaşkan veya Başkan vekili olduklarını bildirir belgelerin gönderilmediği anlaşıldığından44 sayılı kanunun 26. maddesinin dördüncü fıkrasının uygulanması gerekmiş;belgelerin 15 gün içinde gönderilmesi için tebligat yapılmasına oybirliği ileve dava dilekçesinin yeterli gerekçeyi kapsadığına oyçokluğu ile kararverilmiştir.
Davadilekçesinde imzası bulunanlardan Cahit Okurer’in Adalet Partisi CumhuriyetSenatosu Gurup Başkanı ve Ali Naili Erdem’in Adalet Partisi Millet MeclisiGurup Başkan vekili olduğunu belirten belgeler 4.3.1963 günlü kararda verilensüre içinde gönderilmek suretiyle eksiklik tamamlandığından Anayasanın 149. vegeçici 9. maddelerine ve 44 sayılı kanunun 21., 25. ve geçici 5. maddelerineuygun olarak açıldığı sonucuna varılan davanın esasının incelenmesi 15.4.1963gününde kararlaştırılmıştır.
ESASINİNCELENMESİ : Davanın esası üzerindeki rapor, dâvadilekçesi ve ekleri, Anayasaya aykırılığı ileri sürülen hüküm ve dayanılanAnayasa hükmü, bunların gerekçeleri ve bunlara ilişkin Meclis görüşmeleritutanakları okunduktan sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
Dâvanınkonusunu her ne kadar İş Kanununun bir tek maddesi teşkil eylemekte ise de bumadde (72. madde) hem grev hem de lokavt’ kapsamakta bulunmuş ve grev meselesidaha önce karara bağlanmış olduğundan dâva iki bölüm halinde ele alınmıştır.
I-İşKanununun 72. maddesinin greve ilişkin hükmü:
3008sayılı İş Kanununun 72. maddesinin grevi yasaklıyan hükmün 16.5.1963 günlü ve11404 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 6.3.19 günlü ve E. 1962/280-K.1963/51sayılı kararla iptal edilmiş ve iptalin kararın verildiği günden başlıyarakaltı ay sonra yürürlüğe girmesi ayni kararda hüküm altına alınmıştır.
Sözügeçen karar ve Anayasanın 152. maddesi hükmü karşısında işbu davanın greviyasaklayan hükme ilişkin bölümünün konusu kalmamıştır.
II-İşKanunun 72. maddesinin lokavt’a ilişkin hükmü:
3008sayılı İş Kanununun dava konusu 72. maddesinde (Grev ve lokavt yasaktır.)denilmektedir. Bu hükmün Anayasaya aykırı olduğunu ve iptali gerektiğini ilerisüren davacının gerekçe ve kanuni mesnet olarak dayandığı Türkiye CumhuriyetiAnayasasının 47. maddesinde (İşçiler, işverenlerle olan münasebetlerindeiktisadi ve sosyal durumlarını korumak veya düzeltmek amacıyla toplu sözleşmeve grev haklarına sahiptirler.
Grevhakkının kullanılması ve istisnaları ve işverenlerin hakları kanunladüzenlenir.) Denilmektedir.
Görüldüğüüzere Anayasa, grevi bir temel hak olarak tanımış; fakat lokavttan bahsetmemişve sadece iş verenlerin haklarının kanunla düzenleneceğine işaret etmekleyetinmiştir. Anayasanın himayesi altında bir temel hak niteliğini kazanmamışolan lokavt’ın kabul edilmesi veya yasaklanması, kabul edilirse sınırlarının neolacağı böylece kanun koyucunun görüşüne ve takdirine bırakılmış ve, kanunkoyucunun bu konuda kayıtlanmasına lüzum görülmemiştir. Öyle ise 3008 sayılıkanunun 72. maddesinin lokavtı yasaklayan hükmünün Anayasaya aykırı olduğudüşünülemez; istemin bu sebeple reddi gerekir.
ÜyelerdenAvni Givda bu görüşe katılmamıştır.
SONUÇ:I-3008 sayılı İş Kanununun 72. maddesinin grevi yasaklıyan hükmünün iptalineilişkin istem hakkında, işbu hükmün evvelce iptal edilmesinden ötürü, yenidenkarar verilmesine yer olmadığına oybirliği ile;
II-Ayni kanunun ayni maddesinin lokavt’ı yasaklayan hükmü anayasaya aykırıbulunmadığından bu hükme ilişkin iptal isteminin reddine üyelerden AvniGivda’nın muhalefetiyle ve oyçokluğu ile;
15.7.1963gününde karar verildi.
Başkan
Sünuhi ARSAN
Üye
Osman YETEN
Üye
Rifat GÖKSU
Üye
İ. Hakkı ÜLKMEN
Üye
Lütfi AKADLI
Üye
Şemsettin AKÇOĞLU
Üye
İbrahim SENİL
Üye
İhsan KEÇECİOĞLU
Üye
Salim BAŞOL
Üye
Celâlettin KURALMEN
Üye
Hakkı KETENOĞLU
Üye
Avni GİVDA
Muhalefet Şerhi var.
Üye
Ahmet AKAR
Üye
Muhittin GÜRÜN
Üye
Lütfi ÖMERBAŞ
-MUHALEFET ŞERHİ-
Lokavt:belli başlı işveren haklarından biridir. Anayasanın 47. maddesinin sonfıkrasında iş veren haklarının kanunla düzenleneceği hükmü yer almıştır. Birhakkın düzenlenmesi için verilen yetki hiç bir zaman o hakkın yok edilmesimezuniyetini tazammun etmez. Bu bakımdan 3008 sayılı İş Kanununun 72. maddesindelokavtı yasaklıyan hükmün Anayasanın 47. maddesine aykırı olduğunda şüpheyoktur. Ancak yine Anayasanın geçici yedinci maddesi konulması emredilen diğerkanunlar arasında işveren haklarını düzenliyecek kanunun çıkarılması içinT.B.M.M.’nin ilk toplantısından başlıyarak en çok iki yıllık bir mehil tanımışve konuya ilişkin eski hükümlerin bu süre içinde yeni kanun konuluncaya kadaryürürlükte kalmasını dolayısiyle kabul etmiştir.
Mehilhenüz dolmamış bulunduğundan inceleme konusu hükmünün iptali bugün içindüşünülemez.
Kararabu bakımdan muhalifim.
Üye
Avni GİVDA