Anasayasa Mahkemesi - Norm Denetimi - E.1963/125, K.1963/112 Sayılı Karar - 15/05/1963

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas No.:1963/125

Karar No.:1963/112

Karar tarihi:15/5/1963

Resmi Gazete tarih/sayı:28.6.1963/11440

Davacı : Yargıtay adına Birinci Başkan RecaiSeçkin

Dâvanın konusu : 45 sayılı Yüksek HâkimlerKurulu Kanununun 93 üncü maddesinin, hâkimlerin - Rızalarına bakılmaksızın -savcılığa geçirilebilmelerine ilişkin hükmünün, Anayasa'nın 132, 133 ve 134üncü maddelerine aykırı bulunduğundan, iptaline karar verilmesi istenilmiştir.

İnceleme : Anayasa Mahkemesi İçtüzüğünün 15 incimaddesi gereğince yapılan ilk incelemede, dosyada bir eksiklik olmadığıanlaşıldığından, esasın incelenmesine dair verilen karar üzerine düzenlenenrapor, iptali istenen maddeye ve Anayasa'nın ilgili maddelerine aitgerekçelerle meclis müzakere tutanakları okunduktan sonra gereği görüşülüpdüşünüldü :

Gerekçe : l- 22/4/1962 tarihli ve 45 sayılıYüksek Hâkimler Kurulu Kanununun, iptali istenen 93 üncü maddesinde :"Hâkimlik mesleğinde bulunan bir kimsenin savcılık mesleğinde veyasavcılık mesleğinde bulunan bir kimsenin hâkimlik mesleğinde hizmet icaplarınagöre daha ziyade muvaffak olacağı anlaşılırsa, bu kanun hükümlerine göreyetkili merciler tarafından diğer meslek içinde sınıf ve derecesine eşit birgörev rızasına bakılmaksızın atanması yapılabilir" denilmektedir.

Maddenin savcılık mesleğinde bulunanların da aynı sebeple veaynı usule göre hâkimlik mesleğine atanabileceğine ilişkin hükmü, dâva konusudışında kalmaktadır.

2- Hâkimlik mesleği, Anayasa'nın 134 üncü maddesinde elealınmış; hâkimlerin Özlük işlerinin, bu arada yenilerinin geçici veya sürekliolarak değiştirilmesinin, meslekten çıkarılmayı gerektiren yetersizlikhallerinin mahkemelerin bağımsızlığı esasına göre kanunla düzenleneceğibelirtilmiştir.

Yine Anayasa'nın 133 üncü maddesinin birinci fıkrasındahâkimlere, azlolunamayacakları, kendileri istemedikçe, Anayasa'da gösterilenyaştan Önce emekliye ayrılamıyacakları, bir mahkemenin veya kadronunkaldırılması sebebiyle de olsa, aylıklarından yoksun kılınamayacakları yolluteminat sağlanmamış, aynı maddenin ikinci fıkrasında da meslekten çıkarılmayıgerektiren bir suçtan dolayı hüküm giymiş olanlarla görevini sağlık bakımındanyerine getiremiyeceği kesin olarak anlaşılanların ve meslekte kalmalarının caizolmadığına karar verilenlerin kanundaki istisnai hükümlere tabi tutulacağıaçıklanmıştır.

Bu hükümlerden, Anayasa'nın Hâkimleri maddi ve maneviendişelerden ve her türlü tesirlerden uzak tutmak; görevlerini Anayasa'ya,kanunlara, hukuk kurallarına ve vicdani kanılarına göre yapmalarını sağlamakamacını güttüğü açıkça anlaşılmaktadır.

Anayasa'nın 133 ve 134 üncü maddeleri uyarınca hâkimler, ancakyaş haddi, suçluluk ve yetersizlik sebepleri ile meslektençıkarılabileceklerine göre kendilerine tanınan teminatın Özü, görevlerindekalmalarıdır. Hâkimlik teminatı, ancak bu suretle muhafaza edilebilir. Birhâkim, Adalet Bakanının teklifi üzerine ve savcılık mesleğinde daha ziyademuvaffak olacağı düşüncesiyle kendi mesleğini, isteğine bakılmaksızın terkemecbur tutulabilecekse, artık hâkimlik teminatının varlığı söz konusu edilemez.Araya, Yüksek Hâkimler Kurulunun muvaffakatının girmesi, neticeyi değiştiremez.Zira Anayasa bu kurula da, Anayasa'da yazılı belli sebepler dışında, birhâkimin meslekten çıkartma yetkisi vermemiştir.

Hâkimlik teminatı hâkimleri korumak için değil, yargı organınıbağımsızlığa kavuşturmak yolu ile adaletin gerçekleşmesini sağlamak için kabuledilmiştir. Bir taraftan idarenin arzusu, diğer taraftan Yüksek HâkimlerKurulunun iradesiyle mesleğini kaybedebileceği endişesine kapılacak bir hâkim,görevini adalet icaplarına uygun şekilde yapmakta müşkülâta düşebilir,bağımsızlığını kaybedebilir. Sadece bir hâkimin bu duruma düşebilmesi ihtimalidahi, Anayasa'nın 133 üncü maddesiyle kabul edilen hâkimlik teminatının ve 7nci maddesinde yer alan mahkemelerin bağımsızlığı esasının zedelenmesineyeterlidir.

3- Yüksek Hâkimler Kurulu Kanununun 92 nci maddesinde birmeslekten diğer mesleğe ve 94 üncü maddesinde her iki meslekten Bakanlıkhizmetlerine geçişte ilgilinin isteği şart koşulmuşken 93 üncü maddede buesastan uzaklaşılması makul bir sebeple izah edilemez. Nitekim ne 45 sayılıKanunun bu maddeye ait gerekçesinde, ne de Meclis müzakerelerinde bu hükmünsevkindeki sebep açıklanamamıştır.

Sonuç : Yukarıda yazılı sebeplerle, 22/4/1962günlü ve 45 sayılı Yüksek Hâkimler Kurulu Kanununun 93 üncü maddesinin,hâkimlerin rızalarına bakılmaksızın savcılığa alınmalarına ilişkin hükmünün,Anayasanın 133 üncü ve 134 üncü maddelerine aykırı bulunduğundan, iptaline15/5/1963 gününde oybirliği ile karar verildi.