ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas No.:1963/122
Karar No.:1966/39
Karar tarihi:31/10/1966
Resmi Gazete tarih/sayı:26.1.1967/12511
Dâvacı:Adalet Partisi Türkiye Büyük Millet Meclisi Grupu.
Dâvanınkonusu: 6830 sayılı İstimlâk Kanununun 77 nci maddesine 7036 sayılı Kanunlaeklenen "Kuzey Atlantik Andlaşması Teşkilâtı Müşterek InfrastructureProgramı gereğince memleketimizde yapılacak inşa ve tesis işleri için lüzumluolup müstaceliyetine İcra Vekilleri Heyetince karar verilecek olan gayrimenkulve istimlâklerinde cari yıl bütçesinde tahsisat bulunmadığı takdirde bedelin,önceden Maliye Vekilinin muvafakati alınmak suretiyle müteakip yıl bütçesinekonulacak tahsisattan ödenmesine." ilişkin hükmün Anayasa'nın 38 incimaddesine aykırılığı ileri sürülerek iptali istenilmiştir.
İlkinceleme:
AnayasaMahkemesi içtüzüğünün 15 inci maddesi gereğince 4/3/1963 gününde yapılan ilkincelemede : Dâva dilekçesinde Adalet Partisi Türkiye Büyük Millet Meclisi Grupuadına imzaları bulunan Cahit Okurer ve Ali Naili Erdem'in Grup Başkanı veyaBaşkan Vekili olduklarını belirten belgelerin gönderilmemiş olduğuanlaşıldığından Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri hakkındaki44 sayılı Kanunun 26 ncı maddesinin 4 üncü fıkrası uyarınca bu eksikliğin 15gün içinde tamamlanması için Dâvacıya tebligat yapılmasına karar verilmesiüzerine dâva dilekçesinde imzası bulunanlardan Cahit Okurer'in Adalet PartisiCumhuriyet Senatosu Grup Başkanı ve Ali Naili Erdem'in de yine AdaletPartisinin Millet Meclisi Grup Başkan Vekili olduğunu gösteren belgeler süresiiçinde gönderilerek eksik tamamlandığından esasın incelenmesi 14/4/1963 günündekararlaştırılmıştır.
Esasınincelenmesi :
Dâvadilekçesi ve ekleri, esasa ilişkin rapor, Anayasa'ya aykırılığı ileri sürülenhüküm, dayanılan Anayasa maddesi ve bunların gerekçeleri okunduktan sonragereği görüşülüp düşünüldü :
Herne kadar dâvacı, 6830 sayılı Kanunun 27 nci maddesinin tümünün iptaliniistemekte olduğu kanısını uyandıracak surette dilekçesinde "İptali istenenkanun" başlığı yanında (6830 sayılı Kanunun 27 nci maddesi) ni göstermişsede dilekçenin (iptal sebebi) bölümünde (6830 sayılı istimlâk Kanununun 27 ncimaddesine bir fıkra eklenmesi hakkındaki 7036 sayılı Kanunun "Cari yılbütçesinde tahsisat bulunmadığı takdirde, bedelin müteakip yıl bütçesinekonulacak tahsisattan Ödeneceğine" dair hükmün Anayasa'nın 38 incimaddesine aykırı bulunduğunu) açıklamıştır. Bu bakımdan aslında dâvanın, 6830sayılı Kanunun 27 nci maddesine 7036 sayılı Kanunla eklenen ve dâvadilekçesinde Anayasa'ya aykırılığı ileri sürülen fıkraya yöneltilmiş bulunduğuve işin bu yönden incelenmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.
6830sayılı İstimlâk Kanununun 27 nci maddesine 7036 sayılı Kanunla eklenen dâvakonusu fıkrada "Ancak Kuzey Atlantik Andlaşması Teşkilâtı Müşterekİnfrastructure Programı gereğince memleketimizde yapılacak inşa ve tesis işleriiçin lüzumlu olup müstaceliyetine İcra Vekilleri Heyetince karar verilecek olangayrimenkul istimlâklerinde cari yıl bütçesinde tahsisat bulunmadığı takdirdebedel, önceden Malîye Vekilinin muvafakati alınmak suretiyle müteakip yılbütçesine konulacak tahsisattan ödenir." denilmektedir. Dâvacı, bufıkradaki "Cari yıl bütçesinde tahsisat bulunmadığı takdirde bedelinmüteakip yıl bütçesine konulacak tahsisattan ödeneceğine." ilişkin hükmün,Anayasa'nın 38 inci maddesine aykırı olduğunu ileri sürmüştür.
Dâvacınındayanak olarak gösterdiği Anayasa'nın 38 inci maddesinin birinci fıkrasında"Devlet ve kamu tüzel kişileri, kamu yararının gerektirdiği hallerde,gerçek karşılıklarını peşin ödemek şartı ile, özel mülkiyette bulunan taşınmazmalların, kanunda gösterilen esas ve usullere göre, tamamını veya bir kısmınıkamulaştırmaya veya bunlar üzerinde idari irtifaklar kurmaya yetkilidir"hükmü yer almıştır.
Buhükme göre, ancak gerçek karşılıkları peşin ödenmek şartıyla Devlet ve kamutüzel kişileri özel mülkiyette bulunan taşınmaz malların kamu yararınıngerektirdiği hallerde, kanunda gösterilen esas ve usullere göre tamamını veyabir kısmını kamulaştırmaya yetkili bulunmaktadır. Böylece Anayasa,kamulaştırmalarda gerçek karşılığın peşin Ödenmesini esas olarak kabuletmiştir. Bu esasın istisnaları da maddenin ikinci fıkrasında gösterilmiştir.Bu fıkrada çiftçinin topraklandırılması, ormanların devletleştirilmesi, yeniorman yetiştirilmesi ve iskân projelerinin gerçekleştirilmesi amaçları ilekamulaştırılan toprak bedellerinin ödeme şeklinin kanunla gösterileceği vekanunu taksitle ödemeyi öngördüğü hallerde ödeme süresinin 10 yılı aşamıyacağıaçıklanmıştır. Demek ki, Anayasa'ya göre, yalnız bu istisna hallerindekamulaştırılan toprak bedellerinin taksitle ödenmesi mümkün bulunmaktadır. Buistisnalar dışında yapılacak kamulaştırmalarda ise karşılıkların peşin olaraködenmesi zorunludur. Hatta maddenin son fıkrasında, kamulaştırılan topraktan otoprağın doğrudan doğruya işleten çiftçinin hakkaniyetli ölçüler içerisindegeçinebilmesi için zaruri olan ve kanunla gösterilen kısmının ve küçükçiftçinin kamulaştırılan toprağının bedelinin her halde peşin ödenmesi deemredilmektedir.
Dâvakonusu hükmün ise, Kuzey Atlantik Andlaşması Teşkilâtı Müşterek InfrastructureProgramı gereğince memleketimizde yapılacak inşa ve tesis işleriningerçekleştirilmesi amacını güden kamulaştırmalarda bedelin ödenme şeklinigöstermektedir. Bu hükümde yer alan kamulaştırmalar yurt savunması ile ilgiliolup, Anayasa'nın yukarıda zikrolunan 38 inci maddesinin ikinci fıkrasındabelirtilen istisnalar arasında sayılmamıştır. Bu sebeple dâva konusu hüküm uyarıncayapılacak kamulaştırmalarda karşılıkların Anayasa'nın 38 inci maddesininbirinci fıkrası uyarınca peşin Ödenmesi gerekir.
Buduruma göre, "Kuzey Atlantik Andlaşması Teşkilâtı Müşterek İnfrastructureProgramı gereğince memleketimizde yapılacak inşa ve tesis işleri için lüzumluolup müstaceliyetine İcra Vekilleri Heyetince karar verilecek olan gayrimenkulistimlâklerinde cari yıl bütçesinde tahsisat bulunmadığı takdirde bedelin,önceden Maliye Vekilinin muvafakati alınmak suretiyle müteakip yıl bütçesinekonulacak tahsisattan ödenir." şeklindeki dâva konusu ek fıkranın iptalilâzımdır.
Öteyandan birinci maddesi, dâva konusu ek fıkrayı teşkil eden 7036 sayılı Kanununtümü üç maddeden ibaret olup, 2 nci maddesi yürürlük tarihine 3 üncü maddesiise yürütmeye ilişkin hükümleri kapsamakta ve kanunun l inci maddesinin iptalihalinde, sözü geçen 2 ve 3 üncü maddelerin uygulama yeri kalmamaktadır.
22/4/1962günlü ve 44 sayılı Kanunun 28 inci maddesinin ikinci fıkrası, belirli maddeveya hükümlerin iptali, kanunun diğer bazı hükümlerinin veya tamamınınuygulanmaması sonucunu doğuruyorsa, gerekçede belirtilmek suretiyle kanununbahis konusu diğer hükümlerinin veya tümünün iptaline karar verilebileceğiniaçıklamış olduğundan bu fıkra uyarınca da anılan 2 ve 3 üncü maddelerin iptaligerekmiştir.
SONUÇ:
Yukarıdagösterilen sebeplerden ötürü :
1-7036 sayılı Kanunla 6830 sayılı İstimlâk Kanununun 27 nci maddesine eklenenfıkranın Anayasa'nın 38 inci maddesi hükmüne aykırı olduğundan iptaline,
2-Aynı Kanunun yürürlüğe ve yürütmeğe ilişkin olup ek fıkranın iptali sebebiyleuygulanmalarına yer kalmayan 2 ve 3 üncü maddelerinin de 44 sayılı Kanunun 28inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca iptaline,
31/10/1966gününde oybirliği ile karar verildi.
Başkan
İbrahim Senil
Üye
Şemsettin Akçoğlu
Üye
İhsan Keçecioğlu
Üye
Feyzullah Uslu
Üye
A. Şeref Hocaoğlu
Üye
Fazlı Öztan
Üye
Celâlettin Kuralmen
Üye
Hakkı Ketenoğlu
Üye
Sait Koçak
Üye
Muhittin Taylan
Üye
İhsan Ecemiş
Üye
Ahmet Akar
Üye
Ziya Önel
Üye
Muhittin Gürün
Üye
Lütfi Ömerbaş