ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas No.:1963/133
Karar No.:1964/21
Karar tarihi:17/3/1964
Resmi Gazete tarih/sayı:2.6.1964/11717
Davacı: C. H. P. Türkiye Büyük Millet Meclisi Grupu.
DâvanınKonusu : 1110 sayılı Askeri Memnu Mıntıkalar Kanununun 4944 sayılı kanunladeğişik l inci maddesi A bendinin, Anayasa'nın 38 inci maddesine aykırıolduğundan iptali istenmiştir.
İnceleme: Anayasa Mahkemesi İçtüzüğünün 15 inci maddesi uyarınca 8/3/1963 günündeyapılan ilk incelemede, C, H. P. Türkiye Büyük Millet Meclisi Grupu GenelKurulunun 14/2/1963 günlü, 57 nci birleşiminde verdiği kararda dâva konusukanun hükümlerinin iptali için dâva açılacağı belirtilmemiş olduğundan karardasözü geçen önerge ve eklerinin onanlı örneklerinin 15 gün içinde gönderilmesiiçin tebligat yapılmasına karar verilmiş yapılan tebligat üzerine istenenbelgelerin süresi içinde mahkemeye gönderildiği anlaşılmış olmakla 15/4/1963günlü toplantıda işin esasının incelenmesine karar verilerek düzenlenen rapor,iptali istenen kanun hükümleri, Anayasa'nın ilgili maddeleri, Meclistutanakları okunduktan sonra gereği görüşülüp düşünüldü :
Davacı,dilekçesinde dâva konusu başlığı altında 1110 sayılı Askerî Memnu mıntakalarKanununun l inci maddesinin A fıkrasındaki Anayasaya aykırı hükmün iptaligerektiğini ve gerekçe kısmında da madde metnini belirtikten sonra rızaenmübadelenin İstimlâk Kanununda kabul edilen bir esas olduğunu, mecburimübadelenin ise Anayasamızın 38 inci maddesine aykırı bulunduğunu açıklamış,sonuç kısmında da 1110 sayılı kanunun 4944 sayılı kanunla değişik l incimaddesinin A bendindeki Anayasa'ya aykırı hükmünü iptalini istemiş olduğundanincelemenin maddede yer alan (...... veya buradan çıkacaklara mübadeletengayrimenkul mal verilir. Muadili gayrimekul mallar bir tahmin kurulumarifetiyle tâyin edilir. Vukubulacak anlaşmazlıklar il idare kurulu kararı ilehallolunur.) şeklinde hükme hasren yapılmasına üyelerden Muhittin Gürün'ündâva, söz konusu A fıkrasının tümündeki Anayasa'ya aykırı hükümlerin iptaliistemiyle açılmış olduğundan incelemenin fıkranın bütün hükümleri üzerindeyapılması gerektiği yolundaki muhalefetiyle ve oyçokluğu ile karar verildiktensonra gereği görüşülüp düşünüldü :
Gerekçe:
Anayasa'nın36 inci maddesinde belirtildiği üzere mülkiyet hakki ancak kamu yararıamacıyla, kanunla sınırlanabilir. Mülkiyet hakkının kullanılması toplumyararına aykırı olamaz. Öte yandan Anatasamız, 38 nci maddesindekamulaştırmanın esas ve usullerinin tâyinini kanuna bırakmakla birliktekamulaştırılacak taşınmaz malın gerekçe karşılığının peşin olarak ödenmesinişart koşmuş bulunmaktadır.
Askerimüstahkem mevkileri ve buradaki tesisleri korumak amaciyle mevki ve tesislerinetrafında memnu mıntakalar ihdası memleket savunmasiyle ilgili olup Devletin buYolda alacağı korunma tedbirlerinin kamu yararına olduğu üzerinde tartışmayapılması caiz olamıyacak kadar aşikârdır. Bu bakımdan memnu mıntakalarınsınırları içinde bulunan taşınmaz malların usulü dairesinde kamulaştırılmasıAnayasaya aykırı değildir. Ancak, kamulaştırma yolu ile mülkiyet hakkı elindenalınan kimseye, malının karşılığı olarak para yerine aynı değerde taşınmaz malverilmesi hususunda idareye yetki tanınması konusu üzerinde durulmak gerekir.Gerçekten 6830 sayılı istimlâk Kanununun 26 ncı maddesiyle değiştirme yoluylakamulaştırma yapılması mümkün ise de, kanun koyucu bu hali mal sahibinin açıkmuvafakatine bağlamıştır. 1110 sayılı kanunun l inci maddesinin A fıkrasındaise kamulaştırma karşılığının değiştirme yolu ile sağlanması, idarenin tektaraflı irade ve arzusuna bırakılmıştır. Bu hal, Anayasanın kamulaştırmanıngerçek karşılığı peşin ödenmesi şartiyle yapılacağı yolundaki 38 inci maddesiile bağdaşamaz ve sözü edilen hükmün iptali gerekir.
Maddedeyer alan, kamulaştırma karşılığı verilecek taşınmaz mal kıymetinin tâyinine vedoğacak anlaşmazlıkların il idare kurulu kararı ile çözümleneceğine ilişkinhükümler değiştirme yoluyla kamulaştırmayı öngören esasla ilgili olduğundan buhükümlerin de iptal edilmeleri lâzımgelir.
Sonuç:
Yukarıdayazılı sebeplerden ötürü 1110 sayılı Askerî Memnu Mıntakalar Kanununun 4944sayılı kanunla değişik l inci maddesinin A bendinde yer alan (...... veyaburadan çıkacaklara mübadeleten gayrimenkul mal verilir. Muadili gayrimenkulmallar bir tahmin kurulu marifetiyle tâyin edilir. Vukubulacak anlaşmazlıklaril idare kurulu kararı ile hallonur.) şeklindeki hükmün iptaline oybirliği ile17/3/1964 gününde karar verildi.
Başkan
Sûnuhi Arsan
Başkan Vekili
Lütfi Akadlı
Üye
Rifat Göksu
Üye
İ. Hakkı Ülkmen
Üye
Şemsettin Akçoğlu
Üye
İbrahim Senil
Üye
İhsan Keçecioğlu
Üye
A. Şeref Hocaoğlu
Üye
Salim Başol
Üye
Celâlettin Kuralmen
Üye
Hakkı Ketenoğlu
Üye
Fazıl Uluocak
Üye
Muhittin Gürün
Üye
Lûtfi Ömerbaş
Üye
Ekrem Tüzemen