ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 1963/149
Karar Sayısı : 1963/182
Karar Günü : 10.7.1963
İPTAL DAVASINI AÇAN: Cumhuriyet Halk PartisiTürkiye Büyük Millet Meclisi Gurubu.
VEKİLLERİ: Avukat Müvit Yetkin, Avukat Kemal Bul,Avukat Reşit Ülker ve avukat Turan Güneş.
İPTAL DAVASININ KONUSU:788 Sayılı Memurin Kanununun40. maddesinin memurlara verilecek kanunsuz emirlerin yerine getirilmesineilişkin hükmünün, Anayasanın 125. maddesine aykırı olduğu ileri sürülerekiptali istenilmiştir.
İNCELEME: Anayasa Mahkemesi İçtüzüğünün 15. maddesigereğince yapılan ilk incelemede, dâva açılması hususunda Cumhuriyet HalkPartisi Türkiye Büyük Millet meclisi Gurubunun kararında sözü geçen önerge veeklerinin onanlı örneklerinin gönderilmediği ve dilekçede gerekçeninaçıklanmadığı görüldüğünden verilen karar gereğince bu eksikler tamamlandıktansonra dâva dilekçesi ve ekleri, düzenlenen rapor incelenerek gereği görüşülüpdüşünüldü:
GEREKÇE:
I- 788 Sayılı Memurin Kanununun 40. maddesi hükmü, Türkiye İşçiPartisi tarafından açılan 1963/205 sayılı dâva konusu içinde daha evvel elealınıp:
a) Maddenin (Âmiri ısrar ederse memur, bütün mes’uliyeti kendiâmirine ait ve münhasır olduğunu tahriren bildirerek o emri infaz eder.)hükmünün Anayasaya aykırı olduğundan iptaline;
b) Aynı maddenin başındaki (Memur, emir ve talimatname venizamname ve kanun hükümlerine mugayir olarak herhangi bir makam veya âmirdenbir emir telâkki edince onun ahkâma mugayeretini kendi âmirine bildirir.)hükmünde Anayasa aykırılık bulunmadığından bu hükme ilişkin iptal istemininreddine,
22.5.1963 gününde karar verilmiştir.
II- Usule ilişkin görüşmelerde:
a) Başkan Vekili Tevfik Gerçeker, Üyelerden Şemsettin Akçoğlu, İhsanKeçecioğlu, Hakkı Ketenoğlu ve Lûtfi Ömerbaş -diğer dâvada olduğu gibi- Anayasanınüst ile ast arasındaki kanunsuz emir münasebetini bütün anrıntılarıyledüzenleyen 125. maddesinin, Memurin Kanununun aynı konuyu farklı olarak hükmebağlıyan 40. maddesini dolayısiyle yürürlükten kaldırdığı, yürürlükte olmıyanbir hükmün Anayasaya aykırılığının düşünülemiyeceği ve bu yüzden de iptaldâvasına konu olamıyacağı görüşünü tekrar ileri sürmüşlerdir.
Bu düşünce 1963/205 esas sayılı kararda 40. maddeye ait gerekçenin(A) bendinde izah edilen sebeplerle yerinde görülmeyerek, bu maddenin iptaldâvasına konu olabileceğine oyçokluğu ile karar verilmiştir.
b) Üyelerden Muhiddin Gürün, 40. maddede mevcut (Memur, emir vetalimatname ve nizamname ve kanun hükümlerine mugayir olarak herhangi bir makamveya âmirinden bir emir telâkki edince onun ahkâma mugayeretini kendi âmirinebildirir.) hükmü 1963/205 esas sayılı dosya ile de iptal dâvasına konu yapılmışve iptal isteğinin reddine karar verilmiş olduğundan, ayni konunun tekrarincelenemiyeceğini ileri sürmüş ise de, iptal isteklerinin reddine dairkararlar, sonradan aynı konuda açılacak diğer davalarda esasın incelenmesineengel olamayacağından çoğunluk bu görüşe katılmamıştır.
III- Esasa gelince:
a) 40. maddenin, evvelce iptal edilen hükmüne ilişkin istem konusuhakkında yeniden karar verilmesine yer bulunmamaktadır.
b) Maddenin diğer hükmünün iptaline dair isteğin evvelce reddine mesnetolan gerekçe üzerinde bu defa da birleşildiğinden bu isteğin de reddilâzımgelmektedir.
SONUÇ:
1- Gerekçenin I numaralı bendinin (a) fıkrasında yazılı hükmün22.5.1963 günlü ve 205/123 sayılı kararla iptal edilmiş olduğundan bu hükmeilişkin dâva hakkında yeniden karar verilmesine yer olmadığına;
2- Gerekçenin I numaralı bendinin (b) fıkrasında yazılı hükmün,Anayasaya aykırı olmadığından buna ilişkin istemin reddine,
10.7.1963 gününde oybirliği ile karar verildi.
Başkan Vekili
Tevfik GERÇEKER
Üye
Osman YETEN
Üye
Rifat GÖKSU
Üye
İ. Hakkı ÜLKMEN
Üye
Lûtfi AKADLI
Üye
Şemsettin AKÇOĞLU
Üye
İbrahim SENİL
Üye
İhsan KEÇECİOĞLU
Üye
Salim BAŞOL
Üye
Celâlettin KURALMEN
Üye
Hakkı KETENOĞLU
Üye
Ekrem KORKUT
Üye
Ahmet AKAR
Üye
Muhittin GÜRÜN
Üye
Lûtfî ÖMERBAŞ
MUHALEFET ŞERHİ
788 sayılı Memurin kanununun 40. Maddesindeki (Memur, emir vetalimatname ve nizamname ve kanun hükümlerine mugayir olarak herhangi bir makamveya amirinden bir emir telâkki edince onun ahkâma mugayeretini kendi amirinebildirir.) hükmünün Anayasaya aykırı olmadığı, diğer bir dâva dolayısiyleAnayasa Mahkemesinin 22.5.1963 günlü ve 1963/205-1963/123 sayılı kararı ilekabul edilmiş olduğundan aynı maddenin Anayasaya aykırı bulunduğu iddiasiyleaçılmış bulunan bu dâva sebebiyle bahse konu fıkra hükmünün Anayasakarşısındaki durumunun yeniden incelenerek esas hakkında yeni bir kararverilmesine mahal bulunmamakta, sadece durum izah olunarak (Yeni bir kararverilmesine yer olmadığına) karar verilmesi gerekmektedir.
Halbuki Mahkememiz bu kararı ile dâvanın, hakkında evvelce hükümverilmiş olan söz konusu fıkra ile ilgili kısmını da esas bakımındaninceleyerek yeniden karar vermiş bulunmaktadır.
Anayasa Mahkemesinin, 30.Nisan.1963 günlü ve 11394 sayılı ResmîGazetede yayınlanmış bulunan 26.12.1962 günlü ve 1962/223-1962/122 sayılı,takip edilen usul bakımından benzeri olan, kararına ait muhalefet şerhindeaçıkladığım sebeplere binaen bu kararda uygulanan usule muhalifim.
Üye
Muhittin GÜRÜN