Anasayasa Mahkemesi - Norm Denetimi - E.1963/150, K.1963/291 Sayılı Karar - 10/12/1963

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas No.:1963/150

Kapar No.:1963/291

Karar tarihi:10/12/1963

Resmi Gazete tarih/sayı:29.1.1964/11619

Davacı: Cumhuriyet Halk Partisi Türkiye Büyük Millet Meclisi Grupu.

DavacıVekilleri : Avukat Turan Güneş, Reşit Ülker, Nüvit Yetkin

DâvanınKonusu :

2556sayılı Hâkimler Kanununun 5457 sayılı Kanunla değişik 122 nci maddesinde,adalet memurlarına Adalet Komisyonları tarafından uygulanan disiplin cezalarıhakkında, itiraz üzerine Merkez inzibat Kurulunca verilen kararlara karşıhiçbir yere başvuralamıyacağı; ve aynı kanunun 4791 sayılı kanunla değişik 123üncü maddesinde, Yargıtay memurları hakkında disiplin cezası vermeğe yetkiliinzibat heyeti kararlarına karşı hiçbir yere başvurulamıyacağı; yazılıbulunduğu, Anayasa'nın memur teminatından söz eden 118 inci maddesinde ise,disiplin kararlarının yargı mercilerinin denetimi dışında bırakılamıyacağıhükmünün yer aldığı ileri sürülerek sözü geçen 122 nci ve 123 üncü maddelerinAnayasa'ya aykırı hükümlerinin iptali istenilmiştir.

İnceleme:

AnayasaMahkemesi İçtüzüğünün 15 inci maddesi gereğince 1/3/1963 gününde yapılan ilkincelemede, dâva açanların yetkileri noterlikçe düzenlenen vekâletnamede belliedilmiş olduğundan bu hususun ayrıca araştırılmasına yer olmadığına, ancakCumhuriyet Halk Partisi Türkiye Büyük Millet Meclisi Grup Genel Kurulunun14/2/1963 gününde ve 57 nci birleşiminde verdiği kararda iptali istenen dâvakonusu kanun hükümleri belirtilmemiş olduğundan işbu kararda sözü geçen önergeve eklerinin onanlı örneklerinin onbeş gün içinde gönderilmesi için tebligatyapılmasına ve bu eksiklik dışında başvurmanın, Anayasa'nın 149 uncu ve AnayasaMahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri hakkındaki 22/4/1962 günlü ve 44sayılı Kanunun 25 inci ve 26 ncı maddelerine uygun olduğuna oybirliği ile kararverilmiş, yapılan tebligat üzerine istenilen belgelerin süresi içinde mahkemeyesunulduğu anlaşılmakla 15/4/1963 günlü toplantıda işin esasının incelenmesikararlaştırılmıştır. Bundan sonra, düzenlenen rapor, 2556 sayılı Kanunungerekçesi, Adalet Komisyonu mazbatası, Meclis görüşmelerine ilişkin tutanak,Anayasa'nın konu ile ilgili hükümleri, Temsilciler Meclisi Anayasa Komisyonuraporu ve görüşme tutanakları okunarak gereği görüşülüp düşünüldü :

Gerekçe:

2556sayılı Kanunun 5457 sayılı Kanunla değişik 122 nci ve 4791 sayılı kanunladeğişik 123 üncü maddeleri aşağıya alınmıştır.

Madde122- İnzibatî cezalar şunlardır:

1.Tevbih;

2.Dörtte üçü geçmemek üzere aylıktan kesme;

3.Yer değiştirmek;

4.Derece indirmek;

5.Memurluktan çıkarmak;

Bucezalar Adalet Komisyonları tarafından uygulanır.

Bukararlar aleyhine ilgili veya memurun üstü tarafından tebliğ tarihinden onbeşgün içinde itiraz olunabilir. Bu halde iş Adalet Bakanlığı Merkez İnzibatKurulunca incelenir. Bu kurulun verdiği kararlardan dolayı artık hiç bir yerebaşvurulamaz.

Bumaddede yazılı cezaların tâyininde Memurin Kanununun 26 ncı ve müteakipmaddelerinde sayılan fiil ve sebeplere bağlı olmak şart olmadığı gibi derecegözetilmeksizin bu cezalardan herhangi biri de uygulanabilir.

Şu kadarki, tevbih ve aylıktan kesme cezalarına daireleri üstleri tarafındanda kararverilebilir. Bu veçhile tevbih ve aylıktan kesme cezası alanlar tebliğtarihinden 15 gün içinde bu cezayı veren üste başvurarak ve gerekçe göstererekcevaza itiraz edebilir. İtiraz üst tarafından reddolunursa ceza kesinleşir vesicile geçer.

Bumaddede yazılı üstten maksat, memurun mensup olduğu mahkeme veya dairenin enyüksek dereceli yargıç veya Cumhuriyet Savcısıdır. Mahkemede birden ziyadeyargıç bulunur ve dereceleri eşit olursa tevbih ve aylıktan kesme cezalarınıuygulayabilmek yetkisi kıdemli yargıca aittir.

Madde123- Yargıtay başkâtip, başkâtip yardımcısı, memur, kâtip ve sair memurlarıhakkındaki inzibati cezalar, birinci başkanın başkanlığı altında Cumhuriyetbaşsavcısı ile birinci başkanın seçeceği bir ikinci başkandan kurulan inzibatheyetince uygulanır.

Buheyetin kararları kesin olup aleyhine hiç bir yere başvurulamaz.

Tevbihve ayrılıktan kesme cezalarına daireleri üstleri tarafından da kararverilebilir. Bu suretle tevbih ve ayrılıktan kesme cezası alanlar, 15 güniçinde bu cezayı veren üste başvurarak ve gerekçe göstererek cezaya itirazedebilirler, itiraz üst tarafından reddolunursa ceza kesinleşir.

Dilekçeyegöre, bu maddelerin, Anayasa'nın 118 inci maddesine aykırı olduklarınıbildirilerek iptalleri istenilen hükümleri; 122 nci maddenin üçüncü fıkrasının(Bu kurulun verdiği kararlardan dolayı artık hiçbir yere başvurulamaz)şeklindeki son cümlesi ile 123 üncü maddenin ikinci fıkrasında yer alan (...aleyhine hiçbir yere başvurulamaz) şeklindeki hükümleridir. Kanun koyucu buhükümlerle, idare makamlarına itiraz yollarını değil, yargı mercilerinebaşvurmayı Önlemek istemiştir. İdare makamlarına başvurma konusunda aynımaddelerde ayrı hükümler öngörülmüştür.

Anayasa'nın,memurların teminatı başlığını taşıyan 118 inci maddesi şöyledir :

Madde118- Memurlar ve kamu kurumu niteliğindeki meslek teşekkülleri mensuplarıhakkında yapılacak disiplin kovuşturmalarında, isnad olunan hususun ilgiliyeaçıkça ve yazılı olarak bildirilmesi, yazılı savunmasının istenmesi ve savunmaiçin belli bir süre tanınması şarttır.

Buesaslara uyulmadıkça disiplin cezası verilemez.

Disiplinkararları, yargı mercilerinin denetimi dışında bırakılamaz. Asker kişilerhakkındaki hükümler saklıdır.

2556sayılı kanunun 122 nci ve 123 üncü maddeleri, memur durumunda bulunan kişilerhakında yapılacak disiplin kovuşturmalarına ilişkindir. Ve bu maddelerde sözüedilen Adalet Komisyonları, Merkez İnzibat Kurulu ve inzibat Heyeti tarafındanverilen kararlar, Anayasa' nın 118 inci maddesinin kapsamına giren disiplinkararlarındandır.

Anayasa'nın118 inci maddesinin üçüncü fıkrasında, bu çeşit kararların, yargı mercilerinindenetimi dışında bırakılamıyacağı kesin bir deyimle açıklanmıştır. Bukararların dereceleri bakımından hiçbir istisnaya yer verilmemiştir.

Olaydaiptali istenilen hükümler ise, yargı mercilerine başvurmayı önlemekteolduklarından Anayasa'nın 118 inci maddesinin üçüncü fıkrası hükmüne aykırıbulundukları meydandadır. Bu sebeple iptal edilmeleri gerekir.

Sonuç:

Yukarıdagösterilen sebeplerden ötürü 2556 sayılı Hâkimler Kanununun 5457 sayılı kanunladeğişik 122 nci maddesinde yer alan ve yargı mercilerine başvurmayı önleyen (Bukurulun verdiği kararlardan dolayı artık hiçbir yere başvurulamaz) ve aynıkanunun 4791 sayılı kanunla değişik 123 üncü maddesinde yer alan ve gene yargımercilerine başvurmayı önleyen (... aleyhine hiçbir yere başvurulamaz)şeklindeki hükümlerin, Anayasa'nın 118 inci maddesine aykırı olduklarındaniptallerine 10/12/1963 gününde oybirliği ile karar verildi.