ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 1963/159
Karar Sayısı : 1963/279
Karar Günü : 20.11.1963
İPTAL DAVASINI AÇAN: Cumhuriyet Halk PartisiTürkiye Büyük Millet Meclisi gurubu.
İPTAL DAVASININ KONUSU: Cumhuriyet Halk PartisiTürkiye Büyük Millet Meclisi Gurubu tarafından 22.2.1963 gününde verilen dâvadilekçesinin baş tarafında 6785 sayılı İmar Kanununun 42. maddesinin Anayasayaaykırı hükmünün iptalinin istenildiği belirtildikten sonra bunun hemen altındasöz konusu maddenin belediyelere parsel parçalarının ve parsellerinbirleştirilerek yüzde yirmibeşe kadar noksanı ile dağıtmağa yetki verenhükmünün Anayasanın 38. maddesine açıkça aykırı olduğu ileri sürülerek iptalinekarar verilmesi istenilmiştir.
İLK İNCELEME: Anayasa Mahkemesi İçtüzüğünün 15. maddesiuyarınca 8.3.1963 gününde yapılan ilk incelemede Cumhuriyet Halk PartisiTürkiye Büyük Millet Meclisi Gurubu Genel Kurulunun 14.2.1963 gününde ve 57.birleşiminde verdiği kararda dâva konusu Kanun hükümlerinin iptali için dâvaaçılacağı belirtilmemiş olduğundan işbu kararda sözü geçen önerge ve eklerininonanlı örneklerinin 15 gün içinde gönderilmesi için tebligat yapılmasına kararverilmiştir. Yapılan tebligat üzerine bu eksik, verilen süre içinde tamamlanmıştır.
ESASIN İNCELENMESİ: 9.7.1963 günlü ve 6785 sayılıİmar Kanununun 42. maddesinde:
(İmar ve yol istikamet plânları hududu içindeki binalı ve binasızgayrimenkullerin, plâna uygun şekilde inşaata elverişli hale getirilmesi için,gayrimenkul sahiplerinin muvafakatı aranmaksızın birbirleriyle ve yol fazlasıile veya sair Belediye, amme hükmî şahısları ile amme müesseselerine aityerlerle birleştirilerek, plân icaplarına göre, müstakillen veya şuyulu olarakparsellere ayırmaya ve bu yerleri yüzde yirmibeşe kadar noksanı ile sahiplerinedağıtmağa belediyeler salahiyetlidir.
Bu yerlerin birleştirildikten sonra parsellere ayrılmasında vedağıtılmasında eski mevkii ve mikdarı esas tutulur. Bunlardan yol, meydan,otopark ve yeşil saha gibi umumi hizmetlere ayrılan yerlere rastlayan ve yüzdeyirmibeşden fazla olup istimlâki icap eden yerlere mukabil, mülk sahiplerine bumadde hükümleri dahilinde yer göstermeğe belediyeler selâhiyetlidir.)denilmektedir.
İşin esasının görüşülmesi sırasında üyelerden İsmail Hakkı Ülkmen,Celâlettin Kuralmen, Ekrem Korkut ve Muhittin Gürün dâva dilekçesinin baştarafında 6785 sayılı İmar Kanununun 42. maddesinin tümünün iptalininistenildiğini ileri sürerek görüşmelerin buna göre yapılmasını istemişlerdir.
22.2.1963 gününde kaydettirilen dâva dilekçesinin baş tarafında6785 sayılı Kanunun 42. maddesinin Anayasaya aykırı hükmünün iptalininistenildiği belirtilmiş, bunun hemen altında da söz konusu maddenin taşınmazmalların yüzde yirmibeşe kadar noksanı ile sahiplerine dağıtılabileceğineilişkin hükmünün Anayasaya aykırı olduğu ifade edilerek bunun iptaline kararverilmesi istenilmiştir. Bu durum karşısında maddenin tümünün iptalininistendiği düşünülemez. Bunu göz önünde tutan üyelerin çoğunluğu, azınlığın görüşünekatılmamış ve incelemenin dâva dilekçesinde açıkça gösterilen iddiaya hasrınıuygun bulmuştur.
6785 sayılı kanunun 42. maddesinde yer alan ve taşınmaz malınkarşılığı verilmeksizin yüzde yirmibeşine kadar noksanı ile sahiplerinedağıtılacağını kapsayan hüküm 22.11.1963 gününde mahkememizce verilen E.1963/65-K.1963/278 sayılı kararla iptal edilmiş olduğundan bu konuda yenidenkarar verilmesine yer yoktur.
SONUÇ: Yukarıda gösterilen sebepten ötürü dâva hakkında yeniden kararverilmesine yer olmadığına 22.11.1963 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Başkan
Sünuhi ARSAN
Üye
Rifat GÖKSU
Üye
İsmail Hakkı ÜLKMEN
Üye
Lûtfi AKADLI
Üye
Şemsettin AKÇOĞLU
Üye
İbrahim SENİL
Üye
İhsan KEÇECİOĞLU
Üye
Salim BAŞOL
Üye
Celâlettin KURALMEN
Üye
Fazıl ULUOCAK
Üye
Ekrem KORKUT
Üye
Ahmet AKAR
Üye
Muhittin GÜRÜN
M.şerhi eklidir.
Üye
Lûtfi ÖMERBAŞ
Üye
Ekrem TÜZEMEN
MUHALEFET ŞERHİ
Mahkememiz, bu dâvayı, 6785 sayılı İmar Kanununun 42. maddesinin,hamur kaidesine tabi tutulan gayrımenkullerin yüzde 25 e kadar noksanı ilesahiplerine dağıtılabileceğine dair olan hükmüne karşı açılmış sayarakincelemenin bu noktaya hasrolunmasına çoğunlukla karar vermiş bulunmaktadır.
Halbuki dâva dosyasındaki kâğıtlardan C.H.P. Türkiye Büyük MilletMeclisi Gurubu tarafından, her hangi bir gerekçe gösterilmeksizin, (6785 sayılıİmar kanununun 42. maddesinin Anayasaya aykırı hükmünün iptali) için dâvaaçılmasına karar verildiği ve Anayasa Mahkemesi Kalemine 23.2.1963 tarihindetevdi kılınmış olan dâva dilekçesinde de:
(Dâva Konusu: 6785 sayılı İmar Kanununun 42. maddesininAnayasaya aykırı hükmünün iptali,
Kanunî dayanağı ve gerekçesi: 6785 sayılı İmarKanununun 42. maddesinde Belediyelere parsel parçalarını ve parselleribirleştirerek %25 noksanı ile sahiplerine dağıtmaya yetki verilmektedir. Buyetki Anayasanın 38. maddesine açıkça aykırı bulunmaktadır.
NETİCE: 6785 sayılı İmar Kanununun 42. maddesinin Anayasaya aykırıhükmünün iptalini talep ve dâva ederiz.)
Diye yazılı bulunmaktadır.
Görülüyorki bu dâvada istem: 6785 sayılı İmar Kanununun 42.maddesinin Anayasaya aykırı hükmüdür.
İstemin gerekçesi olarak da sözü geçen 42. maddenin, hakkındahamur kaidesi uygulanan gayrımenkullerin %25 noksanı ile dağıtılabileceğineyetki veren x hükmünün Anayasaya aykırı bulunduğu ileri sürülmüştür.
Halbuki Mahkememiz’in bu kararı ile dâvada istem olarak kabuledilen husus, dâva dilekçesinde, istemin gerekçesidir.
Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkındaki 44sayılı kanunun 28. maddesi Mahkememizi, açılan iptal dâvasında istem ile bağlıtutmakta, buna mukabil dâvacı tarafından ileri sürülen gerekçeye dayanmağazorlamamaktadır.
Binaenaleyh bu dâvada Mahkememize düşen görev, söz konusu 42.maddeyi, bütün yönleri ile Anayasa hükümleri karşısında incelemeye tabi tutarakgerekli kararı vermekten ibarettir.
Halbuki Mahkememiz, dilekçenin gerekçesini esas işten sayarakincelemeyi sadece gerekçede belirtilen noktaya hasretmekle dâvanın konusunu,dâva dilekçesi hilâfına daraltmış bulunmaktadır.
Bu konu ile ilgili görüşlerimiz, daha teferruatlı olarak,Mahkememizin 22.11.1963 günlü 1963/65-278 sayılı kararına ilişkin muhalefetşerhimizde belirtilmiş bulunmaktadır.
Bu sebeplerle incelemenin, 6785 sayılı Kanunun 42. maddesininbirinci fıkrasında yer alan ve hamur kaidesine tabi tutulan gayrımenkullerin%25 e kadar noksanı ile sahiplerine dağıtılabileceğine ilişkin bulunan hükmehasredilmesine muhalifiz.
Üye
Ekrem KORKUT
Üye
Celâlettin KURALMEN
Üye
Muhittin GÜRÜN
1- Yukarıdaki muhalefet şerhine aynen katılıyorum.
2- Buna şu mülâhasayı da ekliyorum.
Bahsi geçen maddenin dâva konusu olarak kabul edilen birincifıkrası, ikinci fıkradaki (%25 ten fazla olup istimlâki icab eden) ibaresininmevcudiyetiyle Anayasaya aykırı bir duruma düşmüş olduğundan, bu bakımdanmaddenin tümünün inceleme konusu yapılmasına zorunluk vardır.
Üye
İ. Hakkı ÜLKMEN