ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 1963/182
Karar Sayısı : 1963/90
Karar Günü : 15.4.1963
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN MAHKEME: AlaşehirSulh Ceza Mahkemesi
İTİRAZIN KONUSU: 6831 sayılı OrmanKanununun geçici 1. maddesinin Anayasaya aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
OLAY: Alaşehir Sulh Ceza Mahkemesi 28.2.1963 günlü yazısında özetle;6831 sayılı Kanunun geçici 1. maddesi uyarınca bir yerin orman sayılanyerlerden olup olmadığının Tarım Bakanlığınca belirtileceğini, TarımBakanlığının orman davalarında davacı yerini aldığını, tutanağın bu Bakanlıkelemanlarınca düzenlendiği, Bakanlık memurları tarafından yapılan incelemesonucunun hâkimi bağladığını, bu durumun delillerin serbestçe toplanıp takdiredilmesine engel olduğunu, bu sebeplerle yukarıda anılan geçici 1. maddenin Anayasaaykırı olduğu kanısına varıldığını bildirmiştir. Her ne kadar Sulh CezaMahkemesi Anayasanın olayla ilgili maddesini göstermiş ise de, bunun Anayasanın132. maddesi olacağı konunun açıklanması tarzından anlaşılmaktadır.
Anayasa Mahkemesinin; İçtüzüğün 15. maddesi uyarınca 20.3.1963gününde ilk inceleme için yapılan toplantısında; dosyada bir noksanlıkbulunmadığı görülerek işin esasının incelenmesine karar verilmiştir. Esasınincelenmesi için 15.4.1963 gününde yapılan toplantıda Alaşehir Sulh ceza Mahkemesinin28.2.1963 günlü sevk yazısı ve ekleri, Türkiye Büyük Millet Meclisinin konu ileilgili kanunlara ilişkin tutanakları ve düzenlenen rapor okunduktan sonragereği görüşülüp düşünüldü:
Daha önce, 6831 sayılı Orman Kanununun geçici 1. maddesinin, Anayasanın132. maddesi hükmüne aykırı olduğu kanısına varıldığı, Çine Gezici AraziKadastro Mahkemesi tarafından, itiraz yolu ile, Anayasa Mahkemesine bildirilmişve Anayasa Mahkemesince de, işbu maddenin Anayasanın 132. maddesi hükmüneaykırı bulunmadığına ve itirazın reddine 26.12.1962 gününde 162/211-1962/121sayılı ile karar verilmiş bulunmaktadır.
Bahse konu geçici 1. maddenin Anayasanın 132. maddesine aykırıolduğu yolundaki itirazın evvelce Anayasa mahkemesi tarafından reddedilmişolması, sonradan yapılmış olan işbu itirazın 132. maddeye matuf kısmının esasyönünden incelenerek yeniden karara bağlanmasına engel olamayacağına,çoğunlukla karar verdikten sonra, ortada evvelce varılan sonuçta değişiklikyapılmasını gerektiren bir hal ve şart bulunmadığından, 6831 sayılı OrmanKanununun geçici 1. maddesinin, Anayasanın 132. maddesine aykırı olduğuyolundaki Mahkemenin düşüncesi yerinde görülmemiştir.
SONUÇ : Yukarıda belirtilen sebeplerden ötürü 6831 sayılı Orman Kanununungeçici 1. maddesinin, Anayasanın 132. maddesine aykırı bulunmadığına veitirazın reddine bir kısım üyelerin esasa ve bir kısmının da gerekçeye karşımuhalefetleriyle ve oyçokluğu ile 15.4.1963 gününde karar verildi.
Başkan
Sünuhi ARSAN
Başkan Vekili
Tevfik GERÇEKER
Üye
Osman YETEN
(Muhalif)
Üye
Rifat GÖKSU
Üye
İsmail Hakkı ÜLKMEN
Üye
Lûtfî AKADLI
Üye
Şemsettin AKÇOĞLU
(Muhalif)
Üye
İhsan KEÇECİOĞLU
(Muhalif)
Üye
Salim BAŞOL
(Muhalif)
Üye
Celâlettin KURALMEN
(Muhalif)
Üye
Hakkı KETENOĞLU
(Muhalif)
Üye
Ahmet AKAR
Üye
Muhittin GÜRÜN
(Muhalif)
Üye
Lûtfî ÖMERBAŞ
Üye
Ekrem TÜZEMEN
MUHALEFETŞERHİ
Mahkememiz’in 26.12.1962 tarih ve 211/121 sayılı kararındakimuhalefet şerhinde gösterdiğim sebeplerden kararın gerekçesine muhalifim.
Üye
Salim BAŞOL
MUHALEFET ŞERHİ
Mahkememiz’in 1962/211, 1962/121 sayılı kararındaki muhalefetşerhinde gösterdiğim sebeplerle muhalifim.
Üye
Osman YETEN
MUHALEFET ŞERHİ
Mahkememiz’in 26.12.1962 gün ve esas 1962/121 sayılı kararındakimuhalefet şerhinde gösterdiğimiz sebeplerle 6831 kanunun geçici 1 incimaddesinin Anayasaya aykırı olduğu sonucuna vardığımızdan sözü geçen maddeniniptali reyindeyiz.
Üye
İhsan KEÇECİOĞLU
Üye
Celâlettin KURALMEN
MUHALEFET ŞERHİ
Yukarıda numaraları yazılı kararda, 6.3.1963 tarihli ve 11348sayılı Resmî Gazetede yayınlanan 26.12.1962 tarihli ve 1962/211 E.1962/121 K.sayılı kararın gerekçesine dayanılmaktadır.
Bu gerekçeye göre (Ziraat Bakanlığının belirtmesi) idarî bir kararda sayılabilir, bir bilirkişi kanaati mahiyetinde de görülebilir.
İdarî karar telâkki edilirse aleyhine dava yolu açıktır; iptaledilmesi mümkündür.
Bir bilirkişi kanaati mahiyetinde görülürse mahkeme bununla yetinmeyipyeni deliller toplamakta serbesttir.
Her iki halde de Bakanlığın belirtmesi mahkemeleri bağlamaz.Binnetice, 6831 sayılı Orman Kanununun geçici birinci maddesinin Anayasanın132. maddesine aykırılığı hakkındaki itiraz yersizdir.
Bu gerekçe ve karara, aşağıda yazılı sebeplerden dolayı,muhalifim:
1- 6831 sayılı Kanunun geçici birinci maddesi gereğince (bir yerinorman sayılıp sayılamıyacağının Ziraat Bakanlığınca belirtilmesi) idarî birkararsa bu madde hükmü Anayasanın 32 maddesi hükmüne aykırıdır.
Zira – karardaki kabul şekline göre – bu karar aleyhine idarî davaaçılır da bu dava reddolunur ve idarî karar bu suretle kesinleşirse mahkeme bu(belirtme) ye uygun şekilde karar vermek mevkiinde kalacaktır.
Halbuki, bir yerin olup olmadığı hususundaki bir ihtilâfın halmercii adli mahkemelerdir. Açılacak olan idarî dava vesilesiyle Danıştay, adlikazanın görevine giren bir ihtilâfı tetkik etmiş ve vereceği karar mahkemesibağlamış olacağı için fertler, Anayasanın 32. maddesi hükmüne aykırı olarak,tabiî hâkiminden başka bir mercie müracaat zorunda bırakılmış sayılmakicabeder.
Ziraat Bakanlığının, bir yerin onman sayılması lâzım geldiğinedair kararı, aleyhine idarî dava açılmamak suretiyle kesinleşirse – Mahkeme bukesinleşen karara uygun şekilde davayı halletmek zorunda bulunduğuna göre –verilecek kararı Bakanlık telkin etmiş olmaktadır ki geçici birince madde, buanlayışa göre de, Anayasanın 132. maddesi hükmüne aykırı düşer.
2- Ziraat Bakanlığının belirtmesi bir bilirkişi mütalâasısayılacaksa, geçici birinci madde hükmü Anayasanın 7. maddesine aykırıdır.Zira, mahkemeleri tabiî yargılama yollarından ayıran, usul kanunlarınauymayacak şekilde tahkikata zorlayan bir kanun hükmü mahkemenin bağımsızlığınıihlâl eder.
3- Ziraat Bakanlığının, 6831 sayılı Kanunun geçici birinci maddesigereğince yaptığı (belirtme), kanaatimizce, ne bir idarî karardır, ne de birbilirkişi mütalâasıdır. Filhakika:
a) İdarî kararların en mümeyyiz vasfı (resen kabili icra)oluşudur. bu vasıfta olmayan idarî tasarruflar Danıştay’da bir iptal davasınakonu olamaz.
(Resen icrası kabil karar) hiçbir merciin tasvip ve tasdikınaihtiyaç göstermeyen nihâi karar demektir. Halbuki, hadisemizde, ZiraatBakanlığı bir karar vermemekte, mahkemenin bir sorusunu cevaplandırmaktadır. Bucevaba – muhtevası itibariyle – karar verilse bile (kendiliğinden icra)kabiliyeti olmayıp mahkemenin buna uygun bir karar vermesi lâzımdır. Böyle, birmahkemece benimsenip tasvip edilmeye muhtaç bir tasarrufun idarî kararsayılması ve iptal davasına konu teşkil etmesi, idare Hukuku esaslarına göre,mümkün değildir.
b) Ziraat Bakanlığının Mahkemeye gönderdiği cevaba bir bilirkişimütalaası olarak da bakılamaz.
Bilirkişilerin ne suretle ve kimlerden seçileceği usulkanunlarıyle belirtilmiştir. Hukuk davalarında bilirkişileri taraflar ve–ittifak edemezlerse- Hâkim seçer. Ceza davalarında da bu hak doğrudan doğruyaHâkimindir.
Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununun 276. ve Ceza Muhakemeleri UsulüKanununun 66. maddesinde Hükûmet tarafından müntahap ehli vukuf (Resmî ehlihibre)varsa bilirkişilerin bunlar arasından seçilmesi gerekeceğine dair hükümlervardır. Ancak, bu hükümlerle adli Tabiplerin Adli Tıp müessesesi ve YüksekSağlık Şurası gibi resmî ekspertiz müesseselerinin kastedileceğine şüpheyoktur.
Kendilerine ayrılmış sahada tamamen idarî vazife gören UmumMüdürlükler ve Bakanlıklar gibi Resmî Dairelerin bu konuda görevlendirilmelerive hele orman davalarında taraf olan Orman Umum Müdürlüğünün bağlı bulunduğuZiraat Bakanlığına bilirkişilik yaptırılması asla hatıra gelemez. Çünki,Hâkimlerin (kendisine ait olan veyahut doğrudan ve dolayısiyle alâkadar olduğudavalara bakamayacağı) hakkında, Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununun 28.maddesinde yer alan 1 numaralı bent hükmü, ayni kanunun 277. maddesi gereğincebilirkişiler hakkında da aynen uygulanır. Gerek Hâkim gerekse bilirkişi bukonuda kat’i bir memnuiyet hükmiyle karşı karşıya bulunduğuna nazaran kanunkoyan, orman davalarında Ziraat Bakanlığına bilirkişilik görevi yüklemeyidüşünmüş olamaz.
Suçtan zarar gören kimseyi bilirkişilikten men eden CezaMuhakemeleri Usulü Kanununun 21 ve 67. maddeleri hükümleri karşısında aynimülâhazalar Ceza Mahkemelerinde bakılan orman davaları için de aynen varittir.
4- Ziraat Bakanlığının yazısı, lâzimülicra bir idarî karar veyabir bilirkişi mütalâası olamayacağına göre bir başka mana ve maksat taşımasıgerekir.
Mahkemeler, umumiyetle, kendilerini Ziraat Bakanlığının(belirtme)si ile mukayyet görmekte, kararlarını Bakanlık cevabında yer alan(belirtme)ye uygun olarak vermektedirler. Bu tatbikat, 29.5.1957 tarihli ve 9/1sayılı Tevhidi İçtihat kararıyle de desteklenmiş bulunmaktadır.
Bakanlık yazısı – yukarıda izah edilen sebeplerle – bir idarîkarar sayılamıyacağına; kanun vazıının Hukuk davalarında taraf ve Cezadavalarında da mağdur mevkiinde bulunan Ziraat Bakanlığına kanunen memnu olduğubir (bilirkişilik) görevi vermesi düşünülemeyeceğine ve, hassaten, usulkanunlarına göre Hâkimin nezaret ve murakabesi altında yapılmayan tetkikat(bilirkişi tetkikatı) sayılamayacağın ve nihayet, hatıra başka bir ihtimaldegelmediğine göre Bakanlık (belirtme)sinin, tatbikatta kabul edilen mana vemaksadı taşıdığını kabul zaruridir. Bu haliyle Bakanlık cevab vereceklerikararı mahkemelere telkin eden bir mahiyet taşımaktadır. Manası ve maksadı itibariyleAnayasanın 132. maddesi hükmüne aykırı hüküm taşıyan 6831 sayılı Kanunun geçicibirinci maddesi hükmünün iptaline karar verilmesi gerekir.
Üye
Şemsettin AKÇOĞLU
MUHALEFET ŞERHİ
1- 6831 sayılı orman kanununun geçici 1 inci maddesinin, 132 ncimaddesi yönünden Anayasaya aykırı olmadığı, daha önce Çine Gezici AraziKadastro Mahkemesince yapılmış olan itiraz üzerine Anayasa Mahkemesinin26.12.1962 tarihli ve 1962/211-1962/121 sayılı kararı ile kabul edilmiş olduğucihetle Alaşehir Sulh Ceza Mahkemesince bahse konu kanun hükmünün, maddenumarası belirtilmemiş olmakla beraber yapılan açıklamalara nazaran Anayasanın132 nci maddesinde yer alan esaslara aykırı olduğundan bahsile yapılmış bulunanbu itirazın, yeniden incelenerek esası hakkında yeni bir karar verilmesinemahal bulunmamakta, sadece durum izah olunarak (Yeni bir karar verilmesine yerolmadığına) karar verilmesi gerekmektedir.
Halbuki Mahkememiz bu kararı ile, itirazı Anayasanın 132 ncimaddesi bakımından inceleyerek esası hakkında yeniden hüküm vermişbulunmaktadır.
Bahçe Sulh Ceza Mahkemesince aynı kanun hükmü hakkında yapılmışolan itiraz üzerine Anayasa Mahkemesince verilerek 30.4.1963 tarihli ve 11394sayılı resmî gazetede yayınlanmış bulunan 26.12.1962 tarihli ve1962/223-1962/122 sayılı karara ait muhalefet şerhinde, konu ile ilgili olarak,açıkladığım sebeplere binaen karara muhalifim.
2- 6 Mart 1963 tarihli 11348 sayılı resmî gazetede yayınlanmışbulunan Anayasa Mahkemesinin 26.12.1962 tarihli 1962/211-1962/121 sayılıkararında yazılı muhalefet şerhinde belirttiğim sebeplere dayanarak, Anayasayaaykırılık bulunmadığı yolundaki sonucuna katıldığım bu kararın gerekçesine demuhalifim.
Üye
Muhittin GÜRÜN