ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas No.:1963/293
Karar No.:1963/282
Karar tarihi:27/11/1963
Resmi Gazete tarih/sayı:25.12.1963/11590
İtirazdabulunan : Hakkâri Ağır Ceza Mahkemesi
İtirazınkonusu : Kaçakçılığın men ve takibine dair 1918 sayılı kanunun 6829 sayılıkanunla değişik 53 üncü maddesinin birinci fıkrasının Anayasa'nın 11. ve 30uncu maddelerine aykırı olduğu ileri sürülerek iptali istenmiştir.
OLAY:
Topluhalde kaçakçılık yaptıkları iddia olunan dört sanığın Uludere Sulh CezaYargıçlığınca sorguları yapılarak 1918 sayılı kanunun 6829 sayılı kanunladeğişik 53 üncü maddesinin birinci fıkrası ile C. M. U. K. nun 104 üncü maddesigereğince tutuklanmalarına karar verildikten sonra haklarında Hakkâri C.Savcılığınca kamu dâvası açılmıştır.
Buyer Ağır Ceza Mahkemesinde yapılan yargılamaları sırasında sanıklarsalıverilmelerini istemişlerdir.
Mahkemece;sözü edilen kanunun tutuklamayı zorunlu kılan 53 üncü maddesinin birincifıkrasının emredici hükmünün, Anayasa'nın 11. ve 30 uncu maddelerine aykırıolduğu kanısına varıldığı gerekçesiyle Anayasa Mahkemesine başvurulmasına veAnayasa'nın 151 inci maddesi uyarınca dâvanın görülmesinin geri bırakılmasına22/7/1963 gününde karar verilmiş, işbu karâr ve ilgili yazı örneklerimahkememize gönderilmiştir.
İNCELEME:
AnayasaMahkemesi içtüzüğünün 15 inci maddesi uyarınca yapılan ilk incelemede başvurma;Anayasa'nın 151 ve Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama UsulleriHakkındaki 22/4/1962 gün ve 44 sayılı kanunun 27 nci maddesine uygun olduğundanesasın incelenmesine 20/9/1963 gününde karar verilmesi üzerine düzenlenenrapor, Hakkâri Ağır Ceza Mahkemesi kararı ve ekleri, 1918 sayılı kanunun 6829sayılı kanunla değişik 53 üncü maddesi, Anayasa'nın ilgili maddeleriyle AnayasaKomisyonu raporu Ve Meclis görüşme tutanakları okunduktan sonra gereğigörüşülüp düşünüldü :
1918sayılı kanunun 6829 sayılı kanunla değişik 53 üncü maddesi şöyledir :
(Madde53- Maznuna isnat olunan kaçakçılık suçunun asgari haddi 6 ay veya daha yukarıhürriyeti bağlayıcı bir ceza ile muhakemesi ve maznun, hüviyetini isbatedememiş veya kaçak eşya ile yakalanmış veyahut kaçakçılıktan mükerirvaziyetine gelmiş ise tahkikat ve muhakemesi mevkufen icra olunur.
Türkiye'demuayyen ikametgâhı bulunmayanlar mahkûm oldukları hürriyeti bağlayıcı cezayıçekmiş olsalar dahi hükmedilen para cezasının tamamını ödemedikçe veya paracezasına mukabil usulü dairesinde teminat göstermedikçe para cezasınınmiktarına göre tahvil olunacak hapis cezası müddetince tahliye edilemezler).
İtirazbu maddenin tutuklamayı mecburi kılan birinci fıkrasına ilişkin olduğundanyalnız bu fıkra inceleme konusu yapılmış ve ikinci fıkra İnceleme konusudışında bırakılmıştır.
334sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasa'sının 30 uncu maddesinde (Suçluluğu hakkındakuvvetli belirti bulunan kişiler, ancak kaçmayı veya delillerin yok edilmesiniveya değiştirilmesini Önlemek maksadiyle veya bunlar gibi tutuklamayı zorunlukılan ve kanunla gösterilen diğer haller de hâkim kararı ile tutuklanabilir.Tutukluluğun devamına karar verilebilmesi aynı şartlara bağlıdır) denmektedir.
GörülüyorkiAnayasamız bu maddede; temel hak ve hürriyetlerden olan kişi dokunulmazlığınıve hürriyetini kayıtlayan ve geçici bir tedbirden ibaret olan tutuklamayızorunlu kılmamak ve bu yönden hâkimin takdirini kullanmasını sağlamak amaciyle(Hâkim karariyle tutuklanabilir) hükmüne yer vermiş bulunmaktadır. Halbuki,itiraz konusu 1918 sayılı kanunun 6829 sayılı kanunla değişik 53 üncümaddesinin birinci fıkrasında tahkikat ve muhakemenin mevkufen icra olunacağıemredilmek suretiyle hâkimin takdirini kullanması engellenmiştir. Bu hükmegöre; bu fıkrada gösterilen hallerden bir veya bir kaçının bulunması halindehâkim sanığı tutuklamak zorundadır, soruşturma ve muhakemenin devamı süresincede salıverme imkânına sahip bulunmamaktadır.
Busebeple sözü edilen ve tutuklamayı zorunlu kılan bu hükmün Anayasa'nın 30 uncumaddesine aykırılığı açıktır Ve iptali gerekir.
SONUÇ:
1918sayılı Kaçakçılığın Men ve Takibine dair Kanunun 6829 sayılı kanunla değişik 53üncü maddesinin tutuklamayı zorunlu kılan birinci fıkrasının, Anayasa'nın 30uncu maddesine aykırı olduğundan iptaline 27/11/1963 gününde oybirliği ilekarar verildi.
Başkan
Sünuhi Arsan
Üye
Osman Yeten
Üye
Rifat Göksu
Üye
İ. Hakkı Ülkmen
Üye
Şemsettin Akçoğlu
Üye
Celalettin Kuralmen
Üye
Ekrem Korkut
Üye
Ahmet Akar
Üye
Salim Başol
Üye
Celalettin Kuralmen
Üye
EKrem Korkut
Üye
Ahmet Akar
Üye
Muhittin Gürün
Üye
Lütfi Ömerbaş
Üye
Ekrem Tüzemen