ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas No.:1963/75
Karar No.:1963/129
Karar tarihi:30/5/1963
Resmi Gazete tarih/sayı:29.7.1963/11466
Davacı :Adalet Partisi Türkiye Büyük MilletMeclisi Gurubu
Dâvanın konusu : 3499 sayılı AvukatlıkKanununun, avukatlar hakkında, Haysiyet Divanının verdiği kararların kesinolduğunu gösteren 114 üncü maddesi hükmünün, Anayasa'nın 118 inci maddesinin,üçüncü fıkrasına aykırı bulunduğundan, iptali istenilmiştir.
İnceleme :
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğünün 15 inci maddesi uyarınca yapılanilk incelemede, Adalet Partisi Türkiye Büyük Millet Meclisi Grubu adınaimzaları bulunan Cahit Okurer'in Cumhuriyet Senatosu Grup Bşk. Ali NailîErdem'in de Millet Meclisi Grup Başkan Vekili olduklarını belirten belgelerin,Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri hakkındaki 22/4/1962 günlüve 44 sayılı kanunun 26 ncı maddesinin üçüncü fıkrası gereğince, verilmediğigörüldüğünden bu belgelerin onbeş gün içinde gönderilmesi için tebligatyapılmasına karar verilmiş ve yapılan tebligat üzerine istenilen bu belgelerinsüresinde mahkemeye sunulduğu anlaşılmış olmakla esasın incelenmesikararlaştırılmıştır.
Düzenlenen rapor, Avukatlık Kanunu ve Anayasa'nın iptal konusunuilgilendiren hükümlerin gerekçeleri ile görüşme tutanakları okunduktan sonragereği görüşülüp düşünüldü.
Gerekçe :
3499 sayılı Avukatlık Kanununun 82 nci maddesiyle sonrakimaddelerine göre avukatlık vakar ve şerefine uymıyan fiil ve harekettebulunanlarla meslekî faaliyette vazifelerini yapmıyan veya vazife icâbı olandürüstlüğe riayet etmeyen avukatlar hakkında - aynı zamanda Disiplin Meclisivazifesini gören-Baro îdare Meclisince, tevbih ile meslekten çıkarma arasındadeğişen disiplin cezaları uygulanmaktadır.
Disiplin Meclisinin kararlarına karşı ilgili avukatın, Baronunbulunduğu yerdeki en yüksek dereceli hâkimin ve Adalet Bakanının itiraz haklarıvardır.
İtiraz, Yargıtay Birinci Başkanının başkanlığında Üç YargıtayHâkimi ile üç avukattan kurulu Haysiyet Divanında tetkik olunmaktadır.
Avukatlık Kanununun 144 üncü maddesinde : (Haysiyet. Divanı,itirazı varit görürse esas hakkında da karar verir,
İtiraz üzerine verilen kararlar katî olup aleyhine hiçbir merciebaşvurulamaz).
hükmü yeralmakta olup, iptali istenen madde de budur.
2- Anayasa'nın 118 inci maddesinin birinci ve ikincifıkralarında (Memurlar ve kamu niteliğindeki meslek teşekkülleri mensupları)hakkında yapılacak disiplin kovuşturmalarında uygulanacak usul gösterildiktensonra üçüncü fıkrada (Disiplin kararları yargı mercilerinin denetimi dışındabırakılamaz) hükmü konulmuştur, İptal isteminin dayanağıda bu fıkra hükmüdür.
3- Dâvanın çözümlenmesi iki meselenin incelenmesinigerektirmektedir.
A - Baro Disiplin Meclisi kararları 118 inci maddeninkapsam" içinde midir'
B - Haysiyet Divanı, yargı mercii niteliğini taşımakta mıdır'
a) 3499 sayılı kanunun 22 nci maddesinde Avukatlık (Âmme hizmetimahiyetinde bir meslek) olarak tarif edilmiştir. Bu tarife göre baroların 118inci maddenin birinci fıkrasında yazılı (Kamu niteliğindeki meslekteşekkülleri) olarak kabulü ve Baro Disiplin Meclisi kararlarının bu maddeyegiren kararlardan sayılması gerekir.
b) Haysiyet Divanının yargı mercii niteliğinde bir teşekkül olupolmadığı meselesine gelince :
118 inci maddenin Temsilciler Meclisinde müzakeresi sırasında(Yargı mercii) tabirinden ne anlaşılması lâzımgeleceği konuşulmuş ve barodisiplin meclisi kararlarına karşı yapılan itirazları incelemekle görevli(Haysiyet Divanı) nın vargı mercii niteliğinde olup olmadığı konusunda daayrıca durulmuştur.
Temsilciler Meclisindeki görüşmeler ve Komisyon Sözcülerininaçıklamalarıyla şu noktalar aydınlanmaktadır :
a) Bir disiplin kararının yargı denetimi altında bulunduğununkabulü, hiç olmazsa son mercii teşkil edenlerin yargı yetkisine sahip olmasıylemümkündür. Disiplin kararlarını itiraz üzerine inceleyen kademeli yukarımerciler bu nitelikte değildir.
b) Anayasa'nın 114 üncü maddesiyle (İdarenin hiçbir eylem veişleminin, hiçbir halde, yargı mercilerinin denetimi dışında bırakılamıyacağı)kabul edilmiştir. 118 inci madde, aynı prensibin disiplin cezaları alanınauygulanmasını sağlamaktadır. Her iki maddede de yargı merciinin tarifiyapılmamıştır. Bu tabirden sadece yaptığı iş itibariyle değil, niteliği vekuruluşu itibariyle de teminata sahip kazai bir merci anlaşılmalıdır.
c) Yargı Yetkisi Türk Ulusu adına kullanılır. Kişilere heralanda tanınan (Yargı yoluna başvurma) hakkını memurlardan ve kamugörevlilerinden disiplin işlerinde esirgemenin sebebi yoktur. Avukatlıkkanununa göre teşkil edilen Haysiyet Divanına hâkimlerin de katılmış olması bukonuda bir istisna yaratmayı icapettirmez.
Başkanı ile üyelerinden üçü hâkimlik teminatına sahip kimselerolan ve duruşmalı olarak incelediği işlerde hazır bulunan C. Başsavcısınınmütalâasını alan Haysiyet Divanının, disiplin itirazlarını incelemekle görevlidiğer mercilerden ayrı bir özelliği olduğu ve kuruluş tarzına göre bir yargımercii niteliğinde gözüktüğü düşünülebilir. Fakat aynı heyete üç avukatta üyeolarak katılmaktadır. Bu durum, görülen iş bakımından olmasa bile kuruluşbakımından Haysiyet Divanının yargı mercii olarak kabulüne engeldir.
Anayasa'nın 114. ve 118 inci maddeleri, her türlü idarî eylem veişlemlerin ve disiplin işlerinin yargı denetimine tabi olacağını kabul ederkenbu denetimin, Anayasa'nın 7 nci maddesi uyarınca Türk Milleti adına bağımsızmahkemeler tarafından yapılmasını kastetmiştir. Mevzuatımıza göre bunitelikteki tek merci Danıştaydır. İlçe ve il Yönetim Kurullarının, BakanlıklarDisiplin Komisyonlarının ve bunlara benzer sair mercilerle, hadisede olduğugibi, Haysiyet Divanının kendi görevlerine giren konularda bazı idarî dâvalarıve itirazları inceleyip karara bağlamaları mümkün olmakla beraber, son merciDanıştay olmak gerekir. Aksi takdirde yargı denetiminin varlığındanbahsedilemez. Bu itibarla, Haysiyet Divanı kararlarına karşı itiraz yolununkapatılması Anayasa'nın 118 inci maddesinin üçüncü fıkrası hükmüne aykırıbulunmaktadır.
4- Dâvada, 3499 sayılı kanunun 114 üncü maddesinin tümününiptali istenmiş olmakla beraber, maddenin birinci fıkrası hükmünde Anayasa'yaaykırılık yoktur. Yalnız ikinci fıkrasında yeralan (Aleyhine hiç bir merciemüracaat olunamaz) ibaresinin iptali gerekmektedir.
Sonuç : 27/6/1938 günlü ve 3499 sayılıAvukatlık Kanununun 114 üncü maddesinin ikinci fıkrasında yeralan (Aleyhinehiçbir mercie müracaat olunamaz) hükmünün iptaline, üyelerden ismail HakkıKetenoğlu'nun muhalefetiyle, oyçokluğu ile 30/5/1963 tarihinde, karar verildi.
Başkan
Sünuhi Arsan
Başkanvekili
Tevfik Gerçeker
Üye
Rifat Göksu
Üye
İ. Hakkı Ülkmen
Üye
Lütfi akadlı
Üye
Şemsettin Akçoğlu
Üye
İbrahim Senil
Üye
Salim Başol
Üye
Celâlettin Kuralmen
Üye
Hakkı Ketenoğlu
Üye
Ekrem Korkut
Üye
Ahmet Akar
Üye
Muhittin Gürün
Üye
Lütfi Ömerbaş
Üye
Ekrem Tüzemen
MUHALEFETŞERHİ
Anayasa'nın 118 inci maddesinin üçüncü fıkrası (Disiplinkararları, yargı mercilerinin denetimi dışında bırakılamaz) hükmünü vaz etmekteolduğuna göre Avukatlık Kanununun 114 üncü maddesinde bahsolunan HaysiyetDivanının kazai bir merci olup olmadığının tetkiki icap eder.
Avukatlık kanununun 84 üncü maddesi disiplin Kurulunun İdareMeclisi olduğunu ve bu vazifeyi Disiplin Meclisi sıfatiyle yapacağını, 93 üncümaddesi, takibat icrasına karar verilen hallerde tetkikatın duruşma yapılarakicra olunacağını, 94 üncü maddesi, gelmeyen ve davete icabet etmeyen avukatıngıyabında duruşma yapılabileceğini, 95 ve 96 ncı maddeleri delillerin ne ölçüdeikame olunacağının Kurulca takdir edileceğini, 98 inci maddesi, duruşmada zabıttutulacağını, naip marifetiyle veya istinabe yoluyle dinlenen şahitlerinifadelerini müsbit zabıtların duruşmada okunmasının mecburi bulunduğunu, 99uncu maddesi ise istinabe yolu ile alınacak ifadenin Sulh Hâkimleri vasıtasiylezabtolunacağını, 100 üncü maddesi, şahit ve ehli hibrenin Müddeiumumilikvasıtasiyle çağırılıp davete icabet etmeyenlerin cezalandırılmalarının SulhHâkimlerinden istenebileceğini, şahit ve ehlihibrenin ihzar müzekkeresiyle vezorla getirtilebileceğini, 101 inci maddesi, Disiplin Meclisi Üyelerinin CezaMuhakemeleri usulündeki sebeplere dayanarak reddolunabileceğini, 102 ncimaddesi, Meclis kararlarının Adalet Bakanını temsil eden en kıdemli hâkimetebliğ edilip onun tarafından itiraz olunabileceğini ve itiraz etmediği karardosyalarını Adalet Bakanına göndereceğini, 109 uncu maddesi, Adalet Bakanınınüç ay içinde kararın bozdurulması uğrunda Cumhuriyet Başsavcılığına yazılı emirverebileceğini, 110 uncu maddesi de Haysiyet Divanının, biri ikinci Reis ve ikiTemyiz Hâkimi ile 111 inci maddeye uygun şekilde barolardan seçilecek üç üyeninTemyiz Birinci Reisinin Riyesetinde toplanması suretiyle kurulacağını, diğermaddelerinde de Haysiyet Divanında bazı kararların Cumhuriyet Başmüddeiumumisihuzuru ile maznun ve müdafii de bulundurularak yapılacağını ihtiva etmektedir,gerek Ceza Usullerinin her yönünden tatbik olunması ve gerekse HaysiyetDîvanından dört üyenin Hâkimliğin en yüksek mevkilerini işgal eden şahıslardanbulunması sebebiyle Haysiyet Divanının kazai mercilerden bulunduğu aşikârdır.Üç üyenin meslekî kadro içinden seçilmiş olması kazai fonksiyonunu kabule maniteşkil etmez. Nitekim halen mahkemelerimiz arasında hâkim olmayan âza iletamamlanan iş mahkemeleri mevcuttur.
Bu sebeple itiraz konusu 114 üncü maddenin Anayasa'nın 118 incimaddesine aykırı olmadığı reyindeyim.
Üye
Hakkı Ketenoğlu