ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas No.:1963/80
Karar No.:1964/29
Karar tarihi:7/4/1964
Resmi Gazete tarih/sayı:4.6.1964/11719
Davacı: Adalet Partisi Türkiye Büyük Millet Meclisi Grupu.
Dâvanınkonusu : Mehakimi Nizamiyenin Teşkilâtı hakkındaki 27 Mayıs 1295 tarihlikanunun, Adliye Müfettişlerine ilişkin hükümleri Anayasa'nın 132/2. ve 144 üncümaddelerine aykırı olduğu ileri sürülerek iptaline karar verilmesi istenmiştir.
İlkinceleme : Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü 15 inci maddesi uyarınca 4/3/1963 günündeyapılan ilk incelemede, dâva dilekçesinde imzaları bulunan Ali Naili Erdem veCahit Okurer'in Grup Başkan ve Başkan Vekili olduklarını gösterir onanlıbelgelerin, Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri hakkındaki22/4/1962 günlü ve 44 sayılı kanunun 26 ncı maddesinin üçüncü fıkrası gereğinceverilmediği görüldüğünden bu belgelerin 15 gün içinde gönderilmesi için tebligatyapılmasına karar verilmiş, yapılan tebligat üzerine istenen belgelerin süresiiçerisinde mahkemeye sunulduğu anlaşılmış ve 12/4/1963 günlü toplantıda işinesasının incelenmesine karar verilmiş olmakla bu konuda düzenlenen rapor,iptali istenen kanun hükümleri, Anayasa ile Yüksek Hâkimler Kurulu Kanunununilgili maddeleri okunduktan sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
Davacıdilekçesinde her ne kadar kanunun tümünün iptalini istemekte olduğu sanısınıuyandıracak surette istemini, "iptali istenen kanun" başlığı altında;"27 Mayıs 1295 tarihli Mehakimi Nizamiye Teşkilâtı hakkındaki Kanun"şeklinde belirtilmiş ise de; dilekçenin "iptal sebebi" başlığıaltındaki bölümünde "Mehakimi Nizamiye Teşkilâtı hakkında 27 Mayıs 1295tarihli kanunun Adliye müfettişlerine mütedair hükümlerinin Anayasa'nın 132/2.ve 144 üncü maddelerine aykırı" görüldüğünü açıklamış ve netice kısmını da"yukarıda arz ve açıklanan sebeplerle sözü edilen kanun hükmünün iptalinekarar verilmesi" şeklinde bağlanmış bulunması bakımından dâvanın MehakimiNizamiyenin Teşkilâtı hakkındaki 1295 günlü muvakkat kanunun tümüne yöneltilmişolmayıp sadece hâkimlerin Adliye müfettişleri tarafından denetlenmesiyle ilgilihükümlerine yöneltilmiş olduğu anlaşıldığından dâvanın bu hükümlere hasrenincelenmesi üyelerden Celâlettin Kuralmen ve Muhittin Gürün' ün dâva kanununtümünün iptali istemiyle açılmış olduğundan incelemenin bütün maddeler üzerindeyapılması gerektiği yolundaki muhalefetleriyle ve oyçokluğu ilekararlaştırıldıktan sonra gereği görüşülüp düşünüldü :
Gerekçe:
DavacıMehakimi Nizamiyenin teşkilâtı hakkındaki (Dâva dilekçesinde kanunun tarihi27Mayıs; 1295 olarak gösterilmiş isede bu tarih 5 Haziran 1295 tir.) 5 Haziran1295 tarihli muvakkat hanunun, hâkimlerin Adliye müfettişleri tarafından denetleneceğinedair olan hükümlerinin Anayasa'nın 132/2. ve 144 üncü maddelerine aykırıolduğunu ileri sürerek iptalini istemekte ise de anılan kanunun 74 üncü vesonraki maddelerinin, hâkimlerin Adliye müfettişlerince denetlenmesine ilişkinhükümleri 22/4/1962 günlü, 45 sayılı kanunla yeniden düzenlenmiş ve bu kanunaaykırı hükümler yürürlükten kaldırılmıştır. Gerçekten 45 sayılı kanunun 42 ncimaddesinde "Hâkimlerin denetimi, Yüksek Hâkimler Kuruluncagörevlendirilecek üst dereceli bir hâkim eliyle ve aşağıdaki maddelerhükümlerine göre yapılır. Kurul, lüzumu halinde kendi üyelerinden üst derecelibir hâkimi de görevlendirebilir." denilmekte ve bu maddeyi kovalıyan diğermaddelerinde de, denetimin ne suretle yapılacağı gösterilmekte ve 103 üncümaddesinde ise Hâkimler Kanununun ve diğer kanunların bu kanuna uymayanhükümlerinin kaldırılmış olduğu açıklanmış bulunmaktadır. Bu bakımdan MehakimiNizamiyenin Teşkilâtı hakkındaki 5 Haziran 1295 tarihli muvakkat kanunun dâvakonusu olan ve üçüncü babını teşkil eden 74. ve sonraki maddelerinin hâkimlerinAdliye müfettişleri tarafından denetleneceğine ilişkin hükümleri yürürlüktenkaldırılmış olduğundan konusu bulunmayan dâvanın reddi gerekir.
Sonuç: Yukarıda yazılı sebeplerden ötürü konusu bulumayan dâvanın reddine 7/4/1964gününde oybirliği ile karar verildi.
Başkan
Sûnuhi Arsan
Başkan Vekili
Lütfi Akadlı
Üye
İ. Hakkı Ülkmen
Üye
Şemsettin Akçoğlu
Üye
İbrahim Senil
Üye
İhsan Keçecioğlu
Üye
A. Şeref Hocaoğlu
Üye
Salim Başol
Üye
Celâlettin Kuralmen
Üye
Hakkı Ketenoğlu
Üye
Fazıl Uluocak
Üye
Ahmet Akar
Üye
Muhittin Gürün
Üye
Lûtfi Ömerbaş
Üye
Ekrem Tüzemen