ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas No.:1963/ 91
Karar No.:1963/162
Karar tarihi:24/6/1963
Resmi Gazete tarih/sayı:1.8.1963/11469
Davacı: Adalet Partisi Türkiye Büyük Millet Meclisi grupu.
Dâvakonusu : 2556 sayılı Hâkimler Kanununun Adalet Bakanına hâkimler hakkındatahkikat yapılması için izin vermek ve Adalet Müfettişlerine tahkikat yaptırmakyetkilerini tanıyan 102, 104. ve 105 inci maddelerinin, Anayasa'nın ruhunaaykırı olduğu ileri sürülerek, iptallerine karar verilmesi istenilmiştir.
İNCELEME:
AnayasaMahkemesi içtüzüğünün 15 inci maddesi uyarınca 4/3/1963 gününde yapılan ilkincelemede Adalet Partisi Türkiye Büyük Millet Meclisi Grupu adına imzalarıbulunan Cahit Okurer'in Cumhuriyet Senatosu Gurupu Başkanı ve Ali NailiErdem'in Millet Meclisi Gurup Başkan vekili olduklarına dair yetkilerinibelirten belgelerin, Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usullerihakkındaki 22/4/1962 günlü ve 44 sayılı Kanunun 26 ncı maddesinin üçüncüfıkrası gereğince verilmediği görüldüğünden bu belgelerin onbeş gün içindegönderilmesi lüzumuna ilişkin kararın tebliği üzerine istenen belgelerinsüresinde mahkemeye verildiği anlaşılmakla işin esasının incelenmesine kararverilerek düzenlenen rapor, dâva dilekçesi ve ekli kâğıtlar, 2556 sayılıHâkimler Kanununun 102, 104 ve 105 inci ve 45 sayılı Yüksek Hâkimler KuruluKanunun ilgili maddeleri okunduktan sonra gereği görüşülüp düşünüldü :
GEREKÇE:
HâkimlerKanununun, 102 nci maddesinde "Hâkim muavinleri ile üçüncü ve ikinci sınıfhâkimlerin vazifeden doğan veya vazife sırasında işlenen suçlarından ve sıfatve vazifeleri icaplarına uymayan hal ve hareketlerinden dolayı haklarındatahkikat icrası, Adliye Vekilliğince memur edilecek yüksek dereceli hâkime veyaAdliye Müfettişine ve birinci sınıf hâkimlerin vazifeden doğan veya vazifesırasında işlenen suçlarından dolayı haklarında tahkikat icrası Adliye Vekilitarafından tensip olunacak Temyiz Reislerinden birine aittir."
104üncü maddesinde "Üçüncü ve ikinci sınıflara mensup hâkimler,müddeiumumiler hakkında birlikte tahkikat yapılması icap eden hallerdetahkikat, Vekillikçe tensip olunacak müfettiş yahut yüksek dereceli hâkimtarafından yapılır.";
105inci maddesinde de "Yukarıdaki maddelerde yazılı tahkikatın yapılması,Adliye Vekilinin iznine bağlıdır. Ancak birinci sınıfa mensup hâkimlerleBaşmüddeiumumiden mâdası hakkında Müfettişlerin teftiş veya tahkik sırasındaöğrenecekleri haller müstesnadır. Bu takdirde keyfiyet hemen Adliye Vekilliğinebildirilir" denilmektedir.
SonradanAnayasa'nın yargı yetkisine ve hâkimlere ilişkin maddeleri gözönünde tutularakdüzenlenmiş ve Yüksek Hâkimler Kurulunun fiilen işe başlamasiyle tamamıyürürlüğe girmiş bulunan 45 sayılı Yüksek Hâkimler Kurulu Kanunu ile buhükümler değiştirilmiş ve Adalet Bakanına ve Adalet Müfettişlerine verilmişbulunan yetkiler kaldırılarak bu hususta yeni esaslar konulmuştur. Bu kanunun 2nci maddesinin l numaralı bendiyle hâkimlerin bütün özlük işleri hakkında kararvermek yetkisi, Yüksek Hâkimler Kuruluna verilmiş ve 30 uncu maddesinde;
"l-Hâkimler hakkındaki şikâyet ve ihbarları incelemek;
2-Hâkimlerin görevlerinden dolayı veya görevleri sırasında isledikleri suçları vesıfat ve görevleri icaplarına uymayan hal ve eylemleri hakkında soruşturmayapılmasına karar vermek;
3-Belli konularda inceleme veya soruşturma yapmak üzere üst derecedeki hâkimlerigörevlendirmek" yetkileri, Yüksek Hâkimler Kurulunun ikinci bölümününgörevleri arasında; 31 inci maddesinde de :
"l-İşten el çektirmek;
2-Hâkimler hakkında kovuşturma izni vermek;
3-Disiplin cezası vermek; "Yetkileri üçüncü bölümünün görevleri arasındagösterilmiştir. Ayrıca 33 üncü maddesinde, hâkimler hakkında kovuşturma iznivermek konusunda bölümün verdiği kararları dayanakları ve gerekçeleri ilebirlikte inceleyerek onamak yahut kısmen veya tamamen değiştirerek yani birkarar vermek yahut da belli yönlerden işlemin tamamlanması veya incelemeningenişletilmesi için ilgili bölüme geri çevirmek yetkisinin, Genel Kurulun Özelgörevleri arasında bulunduğu kaydedilmiş ve 43 üncü maddesinde de"Hâkimlerle, hakim yardımcılarının görevlerinden dolayı veya görevlerisırasında işledikleri suçları veya sıfat ve görevleri icaplarına uymayan halveya eylemleri şikâyet veya ihbar edilir yahut da Yüksek Hâkimler Kurulucereyan eden işlemlerden bunları öğrenirse; ilgili hâkim veya hâkim yardımcısıhakkında soruşturma yapılmasına lüzum olup olmadığını takdir eder" ve"Soruşturma,, hâkim veya hâkim yardımcıları hakkında görevlendirilecek üstdereceli bir hâkim tarafından yapılır.
Ağırcezayı gerektiren suçüstü hallerinde hazırlık soruşturması ve ilk soruşturmagenel hükümlere göre yapılır. Bu halde durum, yetkili merci tarafından hemen vedoğrudan doğruya Yüksek Hâkimler Kuruluna bildirilir" hükmü yer almıştır.
Buyeni hükümler karşısında Hâkimler Kanununun iptali istenilen 102., 104. ve 105inci maddelerinin artık uygulama imkânı kalmamış ve bu maddeler, 45 sayılıYüksek Hâkimler Kurulu Kanununun 103 üncü maddesinin "Hâkimler Kanunununve diğer kanunların bu kanuna uymayan hükümleri kaldırılmıştır." yolundakiaçık hükmü ile yürürlükten kalkmış bulunmaktadır. Bu bakımdan HâkimlerKanununun sözü geçen 102., 104. ve 105 inci maddelerinin iptali hakkındakidâvanın konusu bulunmamış olduğundan reddi gerekmiştir.
NETİCE:
Yukarıdayazılı sebepten ötürü konusu bulunmayan iptal dâvasının reddine 24/6/1963gününde oybirliği ile karar verildi.
Başkan
Sünuhi Arsan
Başkanvekili
Tevfik Gerçeker
Üye
Rifat Göksu
Üye
İ. Hakkı Ülkmen
Üye
Lütfi Akadlı
Üye
Şemsettin Akçoğlu
Üye
İbrahim Senil
Üye
Salim Başol
Üye
Celâlettin Kuralmen
Üye
Hakkı Ketenoğlu
Üye
Ekrem Korkut
Üye
Ahmet Akar
Üye
Muhittin Gürün
Üye
Lütfi Ömerbaş
Üye
EKrem Tüzemen