ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 1963/98
Karar Sayısı : 1963/292
Karar Günü: 10/12/1963
DAVACI : Adalet Partisi Türkiye Büyük MilletMeclisi Gurubu.
DAVANIN KONUSU: Adalet memurlarıhakkında verilen disiplin cezalarından ötürü itiraz mercilerince verilenkararların kesin olduğu hükümlerini taşıyan 2556 sayılı Hâkimler Kanununun 122.ve 123. maddeleri Anayasanın 118. maddesinin üçüncü fıkrasına aykırı olduğuileri sürülerek bu maddelerin iptali istenilmiştir.
İNCELEME:Anayasa Mahkemesi İçtüzüğünün 15. maddesi gereğince 4.5.1963 gününde yapılanilk incelemede, Adalet Partisi Türkiye Büyük Millet Meclisi Gurubu adınadilekçede imzaları bulunanlardan Cahit Okurer’in Cumhuriyet Senatosu GurupBaşkanı ve Ali Naili Erdem’in de Millet Meclisi gurup başkan vekili olduklarınıbelirten belgelerin, Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama UsulleriHakkındaki 22.4.1962 günlü ve 44 sayılı kanununun 26. maddesinin üçüncü fıkrasıgereğince verilmediği görüldüğünden bu belgelerin 15 gün içinde gönderilmesiiçin tebligat yapılmasına ve bu eksiklik dışında başvurmanın Anayasanın 149. veadı geçen kanunun 25. ve 26. maddelerine uygun olduğuna oybirliği ile kararverilmiş, yapılan tebligat üzerine istenen belgelerin süresi için Mahkemeyesunulduğu anlaşılmakla 15.4.1963 günlü toplantıda işin esasının incelenmesikararlaştırılmıştır. Bundan sonra düzenlene rapor, 2556 sayılı kanunungerekçesi, Adalet Komisyonu raporu, Meclis görüşmelerine ilişkin tutanak,Anayasanın konu ile ilgili hükümleri, Temsilciler Meclisi Anayasa Komisyonuraporu ve görüşme tutanakları okunarak gereği görüşülüp düşünüldü:
GEREKÇE: 2556sayılı Kanunun söz konusu 112. maddesi 5457 sayılı kanunla ve 123. maddesi de4791 sayılı kanunla değiştirilmiştir. Bu maddeler aşağıya alınmıştır.
Madde: 122 – İnzibati cezalar şunlardar :
1- Tevbih;
2- Dörtte üçü geçmemek üzere aylıktan kesmek;
3- Yer değiştirmek;
4- Derece indirmek;
5- Memurluktan çıkarmak;
Bucezalar Adalet Komisyonları tarafından uygulanır.
Bu kararlar aleyhine ilgili veya memurunüstü tarafından tebliğ tarihinden 15 gün içinde itiraz olunabilir. Bu halde işAdalet Bakanlığı Merkez İnzibat Kurulunca incelenir. Bu kurulun verdiğikararlardan dolayı artık hiçbir yere başvurulamaz.
Bu maddede yazılı cezaların tayinindeMemurin Kanununun 26. ve müteakip maddelerinde sayılan fiil ve sebeplere bağlıolmak şart olmadığı gibi derece gözetilmeksizin bu cezalardan herhangi biri de uygulanabilir.
Şu kadar ki, tevbih ve aylıktan kesmecezalarına daireleri üstleri tarafından da karar verilebilir. Bu veçhile tevbihve aylıktan kesme cezası alanlar tebliğ tarihinden itibaren onbeş gün içinde bucezayı veren üste başvurarak ve gerekçe göstererek cezaya itiraz edebilir.İtiraz üst tarafından reddolunursa ceza kesinleşir ve sicile geçer.
Bu maddede yazılı üstten maksat, memurunmensup olduğu mahkeme veya dairenin en yüksek dereceli yargıç veya Cumhuriyetsavcısıdır. Mahkemede birden ziyade yargıç bulunur ve dereceleri eşit olunursatevbih ve aylıktan kesme cezalarını uygulayabilmek yetkisi kıdemli yargıçaaittir.
Madde 123- Yargıtay başkâtip, başkâtipyardımcısı, memur, kâtip vesair memurları hakkındaki inzibati cezalar BirinciBaşkanın Başkanlığı altında Cumhuriyet Başsavcısı ile Birinci Başkanın seçeceğibir ikinci başkandan kurulan inzibat heyetince uygulanır.
Bu heyetin kararları kesin olup aleyhinehiçbir yere başvurulamaz.
Tevbih ve aylıktan kesme cezalarınadaireleri üstleri tarafından da karar verilebilir. Bu suretle tevbih veaylıktan kesme cezası alanlar, onbeş gün içinde bu cezayı veren üste baş vurarakve gerekçe göstererek cezaya itiraz edebilirler. İtiraz üst tarafındanreddolunursa ceza kesinleşir.
Dilekçenin (İptali istenen kanun)kısmında 122. ve 123. maddeler gösterilmiş ise de iptal sebebi olarakkararların kesinliğine ilişkin bulunan hükümlerden ve Anayasanın 118. maddesineaykırılıktan bahsedildiğine göre bu konulardaki hükümlerin Anayasaaykırılıkları sebebi ile iptallerinin istendiği üyelerden Şemsettin Akçoğlu.A.Şeref Hocaoğlu, Celâlettin Kuralmen ve Muhittin Gürün’ün muhalefetleriyle veoyçokluğu ile kararlaştırılmış ve dâva yalnız bu yönden incelenmiştir.
Anayasanın 118. maddesi şöyledir:
Madde 118 – Memurlar ve kamu kurumuniteliğindeki meslek teşekkülleri mensupları hakkında yapılacak disiplinkoğuşturmalarında, isnat olunan hususun ilgiliye açıkça ve yazılı olarakbildirilmesi, yazılı savunmasının istenmesi ve savunma için belli bir süretanınması şarttır.
Bu esaslara uyulmadıkça disiplin cezasıverilemez.
Disiplin kararları, yargı mercilerinindenetimi dışında bırakılamaz.
Asker kişiler hakkındaki hükümlersaklıdır.
122. maddenin beşinci fıkrasının soncümlesinde (itiraz üst tarafından reddolunrsa ceza kesinleşir ve sicile geçer.)123. maddenin ikinci fıkrasında (bu heyetin kararları kesin olup….) ve aynimaddenin üçüncü fıkrasının son cümlesinde (itiraz üst tarafından reddolunursaceza kesinleşir) hükümleri yer almaktadır.
122. ve 123. maddelerin, kararlarınkesinliğine ilişkin hükümleri bunlardan ibarettir.
Bu hükümler, sadece, üst idaremakamlarına ilgililerin başvurmalarını önlemektedir. Yargı mercilerine başvurmayolları açık bulunmaktadır. Zira idare hukuk esasları gereğince, idari birişleme karşı yargı mercilerine gidilebilmesi için esasen bu işlemin kesin olmasışarttır.
Anayasanın 118. maddesinde, disiplinkararları aleyhine idare makamlarına başvurmanın önlenemeyeceğine ilişkin birhüküm yoktur. Böyle olunca kanun koyucunun bu yolu kapayabileceği ve bu yasamatasarrufunun Anayasa aykırı sayılamayacağı aşikârdır. Şu hale göre, kararlarınkesinliğine dair olup sadece idare makamlarına başvurmayı önleyen hükümlerAnayasaya aykırı olmadığından bunların iptaline ilişkin istemin reddi gerekir.
2556 sayılı Kanunun 122. ve 123. maddelerineayrıca ilgililerin yargı mercilerine başvurmalarını önleyen ve bu itibarlaAnayasanın 118. maddesine aykırı olan hükümler vardır. Bunlar 122. maddeninüçüncü fıkrasında yer alan (Bu kurulun verdiği kararlardan dolayı artık hiçbiryere başvurulamaz.) ve 123. maddenin ikinci fıkrasında yer alan ( …. aleyhinehiçbir yere başvurulamaz.) şeklindeki hükümlerdir. Dilekçede Anayasanın 118. maddesineaykırılıktan bahsedildiğine göre, dâva, bu hükümlerin de iptali isteminikapsamaktadır. Bu hükümler, mahkememizce verilen 10.12.1963 günlü ve1963/150-291 easyılı kararla davanın açılmasından sonra iptal edilmişolduğundan davanın, konusu kalmayan bu kısmı hakkında yeniden karar verilmesineyer yoktur.
SONUÇ: Yukarıda gösterilen sebeptenötürü:
1-2556 sayılı Hâkimler Kanununun 5457sayılı Kanunla değişik 122. maddesi ile 4791 sayılı Kanunla değişik 123. maddesindeyer alan ve disiplin kararlarının kesinliğine ilişkin olan hükümlerde Anayasaaykırılık bulunmadığından bu konu ile ilgili davanın reddine;
2-Aynı maddelerde yer alan ve bu maddeleruyarınca verilen disiplin kararları aleyhine yargı mercilerine başvurmayıönleyen hükümler, 10.12.1963 günlü ve 1963/150-291 sayılı kararla ve davanınaçılmasından sonra iptal edilmiş olduğundan davanın, konusu kalmayan bu kısmıhakkında verilmesine yer olmadığına;
10.12.1963 gününde oybirliği ile kararverildi.
Başkan
Sünuhi ARSAN
Başkan Vekili
Lütfi AKADLI
Üye
Rifat GÖKSU
Üye
İ. Hakkı ÜLKMEN
Üye
Şemsettin AKÇOĞLU
Üye
İbrahim SENİL
Üye
İhsan KEÇECİOĞLU
Üye
A.Şeref HOCAOĞLU
Üye
Salim BAŞOL
Üye
Celâlettin KURALMEN
Üye
Hakkı KETENOĞLU
Üye
Ahmet AKAR
Üye
Muhittin GÜRÜN
Üye
Lütfi ÖMERBAŞ
Üye
Ekrem TÜZEMEN
-MUHALEFET ŞERHİ-
Mahkememiz bu kararile dâvanın; 2556 sayılı Hâkimler Kanununun 122ve 123. maddelerinde söz konusu edilen Bakanlık Merkez İnzibat Kurulunun veYargıtay İnzibat Heyetinin kararlarının kesinliğine ilişkin bulunanhükümlerinin iptali istemiyle açılmış olduğuna ve bu sebeple incelemenin sadecebu noktaya yönetilmesine karar vermiş bulunmaktadır.
Halbuki dâva dosyasındaki kâğıtlardan Adalet Partisi MeclisGuruplarının 22.1.1963 gününde yaptıkları müşterek toplantıya ait kararörneğinde, (2556 sayılı kanunun 122 ve 123. maddeleri Anayasaya aykırıolduğundan Anayasa Mahkemesinde iptal dâvası açılmasına oybirliği ile kararverilmiştir.) diye yazılıdır.
Keza 21.2.1963 gününde Anayasa Mahkemesi kalemine tevdi edilmişolan dâva dilekçesinde iptal dâvasının konusu ve gerekçesi, ayrı ayrı olarak,şöyle gösterilmiştir.
(İptali istenilen kanun: 2556 sayılı kanunun 122 ve 123. maddeleri,
İptal sebebi : 2556 sayılı Hâkimler KanunundaAdliye memurları hakkında verilen inzibati cezaların itiraz mercilerincekararların kesin olduğu hakkındaki hükmünü ihtiva eden 122 ve 123. maddeleriAnayasanın 118. maddesinin üçüncü fıkrasına aykırı görülmesi,)
Bu suretle açılmış olan dâvanın ilk incelemesi, mahkememizin4.3.1963 günündeki toplantısında yapılmış ve dilekçede imzası bulunanlarınkimliklerine ilişkin belgenin eksik olduğu görülerek tamamlattırılmasına kararverilmiş, sonradan dâvacılar tarafından eksiğin tamamlanması üzerine de15.4.1963 gününde, esasın incelenmesine karar verilmiş ve bu suretle dâvadilekçesindeki iptal isteminde ve istemin gerekçesinde her hangi bir noksanlıkgörülmeyerek oldukları gibi kabul edilmiştir.
Mahkememizin işin esası hakkındaki bu kararında ise, dâvadilekçesindeki istemi bir tarafa itilerek iptal talebinin gerekçesi istemolarak kabul edilmekte ve bu gerekçedeki sınır içerisinde inceleme yapılması öngörülmektedir.
Halbuki, Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkındaki44 sayılı kanunun 28. maddesi mahkememizi, açılan iptal dâvasında istem ilebağlı tuttuğu halde dâvacı tarafından ileri sürülen gerekçeye dayanmağazorlamamaktadır.
Bu duruma göre dâvanın çözümünde mahkememize düşen görev, iptaliistenilen 122 ve 123. maddeleri, bütün yönleri ile Anayasa hükümleri karşısındaincelemeden geçirerek gerekli kararı vermekten ibaret bulunmaktadır. Nitekimmahkememiz dahi bu kararı ile dâvanın; söz konusu maddelerin, inzibat kurullarıkararlarının kesin bulunduklarına dair olan hükümlerine karşı açılmış sayarakincelemenin bu yöne hasredilmesine karar verildiği halde, sonradan incelemeyi;sözü geçen maddelerde yer alan ve İnzibat Kurulları kararlarına karşı başkahiçbir yere baş vurulamıyacına dair olan hükümleri de içine alacak surettegenişleterek bu hükümlerin evvelce verilen bir kararla iptal edilmişolduklarını tesbit edip bu konularda ayrıca karar verilmesine yer olmadığınıhükme bağlamış ve bu suretle yukarıdan beri açıklanan düşünceleri kısmen deolsa, uygulamış bulunmaktadır.
Bu sebeplerle dâvanın; 2556 sayılı Hâkimler Kanununun 122 ve 123. maddelerinin;sadece İnzibat Kurallarınca verilen kararların kesin olduklarını belirtenhükümlerine karşı açılmış sayılarak incelemenin bu yönden sınırlandırılmasınakararına muhalifiz.
Üye
A.Şeref HOCAOĞLU
Üye
Celâlettin KURALMEN
Üye
Muhittin GÜRÜN
Üye
Şemsettin AKÇOĞLU