ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas No.:1964/13
Karar No.:1964/43
Karar tarihi:2/6/1964
Resmi Gazete tarih/sayı:16.7.1964/11755
İtirazeden : Arguvan Asliye Hukuk Mahkemesi.
İtirazınKonusu : 4753 sayılı Çiftçiyi Topraklandırma Kanunu'nun 25 inci ve 28 incimaddelerindeki kamulaştırma işlerinin yargı mercilerince geribırakılamıyacağına ilişkin hükümlerin mülkiyet hakını ve bağımsız mahkemeleringörev ve yetkilerini belirten Anayasa hükümlerine aykırı olduğu ileri sürülerekiptallerine karar verilmesi istenmiştir.
İlkinceleme :
AnayasaMahkemesi içtüzüğünün 15 inci madesi uyarınca 6/2/1964 gününde yapılan ilkincelemede Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri hakkındaki22/4/1962 günlü ve 44 sayılı kanunun 27. maddesi gereğince iddia ve savunmayailişkin kâğıt örneklerinin gönderilmediği görüldüğünden bu noksanlartamamlanmak üzere dosyanın mahkemeye geri yollanmasına karar verilmiş,noksanların tamamlandığı ve dosyada başkaca bir eksiklik bulunmadığı anlaşılmışolmakla esasın incelenmesine dair verilen 3/4/1964 günlü karar üezrinedüzenlenen rapor, 4753 sayılı kanun ile Anayasa'nın gerekli maddeleri vegerekçeleriyle Meclis görüşme tutanakları okunarak gereği görüşülüp düşünüldü :
Olay:
Davacılarvekili tarafından Arguvan Asliye Hukuk Mahkemesine verilen dilekçede Arguvanilçesinin Nermikan Köyünde çalışmakta olan toprak komisyonunun, tapu kütüğündemüvekkillerinin miras bırakanları adına kayıtlı 42 parça tarlayı hazine malıolarak belirttiğinden ve toprak dağıtımına da başlandığından bahisle tescilişinin dâva sonuna kadar durdurulmasına ve hazinenin müdahalesinin önlenmesinekarar verilmesi istenmiştir.
Mahkemeözet olarak "yapılan incelemede 4753 sayılı Çiftçiyi TopraklandırmaKanunun 25 inci maddesinde kamulaştırma işlerine karşı yapılacak itirazınreddine dair Tarım Bakanlığınca verilecek kararın yerine getirilmesinin yargıyerlerince geri bırakılmayacağı ve aynı kanunun 28 inci maddesinde bu kanununuygulanmasıyle ilgili her türlü itiraz ve dâvaların kamulaştırmayı, Hazineadına tescil ve dağıtmayı durduramıyacağı hakkındaki hükümlerin dikkatiçektiğini ve Hukuk muhakemeleri Usulü Kanunun 101 inci maddesi gayrimenkulunaynı münaazalı olduğu hallerde bunun haczi ve yedi adletevdii suretiyle hâkimitedbir kararı vermeğe yetkili kılmış olduğunu, halbuki 4753 sayılı kanunun 25ve 28 inci maddeleri hükümlerinin mahkemelerden bu yetkiyi almakta bulunduğunu,öte yandan bu kanunun uygulanmasıyle ilgili olarak Yargıtayca verilmiş olan27/1/1954 tarihli ve 14/1 sayılı İçtihadı Birleştirme Kararı ile (Sahipsizaddedilerek hazine veya muhtaç çiftçi adına tescil edilen toprak içinzilyetliğe mustemiden müdahalenin men'i veya tapunun iptali hakkındaki aynamütaallik istihak dâvasının dinlenemiyeceği kabul edilerek mahkemelerin tedbirkararı verrne yoluna seykedildiğini, şu hale göre 4753 sayılı kanunun 25 incive28 inci maddelerindeki mahkemelerce tedbir kararı verilemiyeceğine dairhükümlerin bir yandan bağımsız mahkemelerin görev ve yetkilerine tecavüzsayılacağı gibi öte yandan Anayasa'nın kişinin temel haklarından saydığımülkivet hakkının ihlâli mahiyetinde olduğu kanısına vardığını " ilerisürerek sözü geçen hükümlerin iptali için Anayasa'nın 151 inci maddesi uyarıncamahkememize baş vurmaya karar vermiştir.
Gerekçe:aynı konu, Arguvan Asliye Hukuk Mahkemesinin itirazından önce incelenerek sözügeçen hükümlerin Anayasa'ya aykırı olmadığı karara bağlanmış olduğundan buitirazın esasa geçilmeden reddi gerekeceği üyelerden Şeref Hocaoğlu ileMuhittin Gürün tarafından ileri sürülmüş ise de bir konunun daha önceincelenerek reddedilmiş olmasının sonradan aynı konu hakkında açılacak birdâvanın esasdan incelenip karara bağlanmasına engel olamayacağı çoğunluklakararlaştırılmıştır.
Yürütmenindurdurulması yetkisinin, mutlak olarak yargı erki kavramı içinde bulunmayıpAnayasa'nın 136 ncı ve 140 ıncı maddeleri gereğince kanunla düzenlenmesigereken yargılama usullerine ilişkin olması ve kanun koyucunun kamu yararıamaciyle bu yetkiyi özellikle idarî karar ve işlemlerin uygulanmasında -mahkemelere tanımamasının da idare Hukuku İlkelerine göre mümkün bulunmasıbakımından 4753 sayılı Çiftçiyi Topraklandırma Kanununun 25 inci ve 28 incimaddelerinde yer alan kamulaştırma işlemlerinin ve hazine adına tescilin vedağıtımın yargı mercilerince geri bırakılamıyacağı yolundaki hükümlerinmahkemelerin bağımsızlığı esasını belirten Anayasa'nın 132 nci madesine aykırıolmadığına mahkememizce 13/3/1964 gününde karar verilmiş (E. 1963/ 162, K.1964/19) ve Arguvan Asliye Hukuk Mahkemesinin itirazında ileri sürülengerekçeler bu kararı değiştirecek nitelikte bulunmamış olduğundan itirazın buyönden reddi gerekir.
İtirazdabulunan mahkeme sözü geçen hükümlerin "Anayasa'nın kişinin temelhaklarından saydığı mülkiyet hakkını ihlâl ettiğini" de ileri sürmüştür. .. ;
Konuyubu yönden de çözümlemek İçin mülkiyet hakkının niteliğini ve Anayasamızın buhakkı ne suretle ele almış olduğunu belirtmek gerekir. Mülkiyet hakkı geçen yüzyılın ferdiyetçi doktirinlerinin etkisi altında malikin kişiliğine bağlı,dokunulmaz, kutsal ve doğal haklardan sayılırken günümüzde bu görüş değişmiş vemülkiyet hakkı, malikine toplum yararına bazı ödevler ve görevler yükleyensosyal bir hak olarak görülmeye başlanmıştır.
TürkAnayasa koyucusu da mülkiyet hakkını bu anlayış açısından ele almış veAnayasa'nın Temel Haklar ve Ödevler kısmının sosyal haklar ve ödevler bölümündeyer verdiği 36 ncı maddesinde, herkesin mülkiyet ve miras haklarına sahipolduğunu belirttikten sonra ikinci ve üçüncü fıkralarında mülkiyet hakkınınkamu yararı amacıyle sınırlanabileceğini ve mülkiyet hakkının kullanılmasınıntoplum yararına aykırı olamıyacağını açıklamıştır. Şu halde kanun koyucu toplumyararı gördüğü hallerde mülkiyet hakkını sınırlayabilir, yeter ki busınırlamalar hakkın özüne dokunmasın.
TemsilcilerMeclisi Anayasa Komisyonu Raporunun Genel Gerekçesinde Hürriyetler Rejimikonusunda açıklandığı üzere Anayasa'mız Devlet'e iktisadi, sosyal ve kültürelkalkınma yolu ile sosyal adaleti gerçekleştirme ve memleketi kalkındırmaödevini yüklemiştir. Bu ödevin gereklerinden biri de Anayasa'nın mülkiyethakkını belirten 36 ncı maddesini hemen sonra gelen 37 nci maddesiyle Devlet'eyüklemiş olan toprağın verimli olarak işlenmesini gerçekleştirmek ve toprağıolmayan veya yeter toprağı bulunmayan çiftçiye toprak sağlamak amaçlariylegereken tedbirleri almaktadır. Bu gibi tedbirlerin mülkiyet hakimkayıtlayacağına şüphe yoktur, gün ve sayısı yukarıda açıklanan karardabelirtildiği gibi toprak dağıtımı geniş ölçüde kişisel çıkarları hareketegetiren bir kamu hizmetidir. Bu hizmetin aralıksız, düzenli ve çabukyürütülmesinde kanun koyucunun kamu yararı gördüğü açıktır esasen 4753 sayılıkanunun 29 uncu maddesinde haksız kamulaştırıldığı mahkeme hükmü ile anlaşılanbir toprağın henüz dağıtılmamış olması halinde sahibine geri verilmesi öngörülmüştür. Toprağın dağıtılmış olması halinde ise gerçek değerinin sahibineödeneceği aynı kanunun 30 uncu maddesiyle hükme bağlamakla toprak sahibininhakkı korunmuştur. Bu sebeplerle mahkemelerin yürütmenin durdurulmasına kararvermekten yasaklanmış olmasında hakkın özüne dokunan bir yön bulunmadığından buyasaklamayı mülkiyet hakkının özünü zedeliyen bir Anayasa ihlâli olarak kabuletmek doğru olamaz. Aksine bunu, gerek 1924 Anayasasiyle gerekse bu günküAnayasa ile Devlet'e yüklenmiş olan çiftçiyi topraklandırma göreviningerektirdiği bir tedbir saymak yerinde olur.
4753sayılı kanun Hazinece yanlışlıkla el konulduğu hükümle sabit olan topraklarıngerçek değerinin tanzim edileceğini hükme bağlamakla bunlarında sonuç olarakkamulaştırıldığını kabul etmiştir. Karnulaştırmaya da Anayasa'nın 38 incimaddesinde yer verilmiş olduğundan bu durumun mülkiyet hakkının özünüzedelediğini kabul etmek mümkün değildir.
Öteyandan itirazda bulunan mahkemece ileri sürülen ve mahkemeleri tedbir kararıverme yoluna yönelttiği bildirilen Yargıtay'ın 27/1/1954 günlü ve 14/1 sayılıiçtihadı Birleştirme kararı olayda olduğu gibi tapu kütüğüne dayananmüdahalenin önlenmesi dâvaları ile ilgili olmayıp tapuda kayıtlı bulunmayanarazinin zilyetleri tarafından açılan dâvalara ilişkin bulunması itibariylemahkemenin iddiasını destekleyecek bir nitelik göstermemektedir. HukukMuhakemeleri Usulü Kanunu mahkemeleri kişiler arasındaki anlaşmazlıklarınçözülmesinde yetki vermiş olduğundan ve bu kanunun idarî işlemlere uygulanmasıayrıca bir kanun hükmüne ihtiyaç göstereceğinden bu yönden de Anayasa'yaaykırılık iddiası ileri sürülemez. Bu sebeplerle itirazın mülkiyet hakkıyönünden de reddi gerekir.
ÜyelerdenŞemsettin Akçoğlu, Celâlettin Kuralmen ve Hakkı Ketenoğlu bu görüşekatılmamışlar ve dâvanın kabulü ile itiraz olunan hükümlerin iptali gerekeceğidüşüncesinde bulunmuşlardır.
SONUÇ:
4753sayılı Kanunun 25 inci maddesinde yer alan (Bu kararın yerine getirilmesi yargıyerlerince geri bırakılamaz). şeklindeki hükümle 28 inci maddesinde yer alan(Bunların durdurulması hakkında yargı yerlerince de karar verilemez) şeklindekihükmün Anayasa'ya aykırı olmadığına ve bu sebeple itirazın reddine üyelerdenŞemsettin Akçoğlu, Celâlettin Kuralmen ve Hakkı Ketenoğlu'nun muhalefetleriyleve oyçokluğu ile 2/6/1964 gününde karar verildi.
Başkan
Sünuhi Arsan
Başkan Vekili
Lütfi Akadlı
Üye
Rifat Göksu
Üye
İ. Hakkı Ülkmen
Üye
Şemsettin Akçoğlu
Üye
İbrahim Senil
Üye
İhsan Keçecioğlu
Üye
A. Şeref Hocaoğlu
Üye
Salim Başol
Üye
Celâlettin Kuralmen
Üye
Hakkı Ketenoğlu
Üye
Ahmet Akar
Üye
Muhittin Gürün
Üye
Lûtfi Ömerbaş
Üye
Ekrem Tüzemen
MUHALEFETŞERHi
13/3/1964tarihli ve 1963/162 E. 1964/19 K. sayılı karar altındaki muhalefet şehrindeyazılı sebeplerle bu karara da muhalifiz.
Üye
Şemsettin Akçoğlu
Üye
Celâlettin Kuralmen
Üye
Hakkı Ketenoğlu
MUHALEFETŞERHİ
4753sayılı Çiftçiyi Topraklandırma Kanununun 25 ve 28 inci maddelerinin incelemekonusu yapılan hükümlerinin Anayasaya aykırı olmadıkları, daha önce AnayasaMahkemesinin, 11/6/1964 günlü ve 11725 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanmışbulunan 1963/162 -1964/19 sayılı kararı ile tesbit edilmiş bulunduğu cihetlekesin olan bu karar karşısında konunun yeni baştan incelenmesine Anayasanın 152nci maddesi müsaade etmemektedir.
AnayasaMahkemesinin, 10/3/1964 günlü ve 11652 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanmışbulunan 25/10/1963 günlü ve 1963/148/256 sayılı kararına ait muhalefetşerhinde, konu ile ilgili olarak daha geniş bir surette belirtilmiş olunansebeplerden ötürü bu kararda uygulanan usule muhalifiz.
Üye
Muhittin Gürün
Üye
A. Şeref Hocaoğlu