ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas No:1964/34
Karar sayısı:1966/12
Karar günü:8/3/1966
Resmi Gazete tarih/sayı:7.5.1966/12293
İptaldâvasını açan : Millet Partisi
İptaldâvasının konusu : 25/5/1961 günlü ve 306 sayılı Milletvekili Seçimi Kanununun10 uncu maddesinin ve 22/4/1964 günlü ve 11689 sayılı Resmi Gazetede yayımlananCumhuriyet Senatosu Üyeleri Seçimi Kanununun değiştirilmesine dair 447 sayılıve 17/4/1964 günlü Kanunun l inci maddesinin Türkiye Cumhuriyeti Anayasa'sının55, 56, 68. ve 72 nci maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüş ve Anayasa'nın149. ve 150 nci maddelerine dayanılarak iptalleri istenilmiştir.
I-İLK İNCELEME :
AnayasaMahkemesi İçtüzüğünün 15 inci rnadesi gereğince 11/9/1964 gününde yapılan ilkincelemede iptal dâvasının mahkeme genel sekreterliğince 17/7/1964 günü kalemehavale edilen 17/6/1964 tarihli dilekçe ile açıldığı; Millet Partisinin TürkiyeBüyük Millet Meclisinde temsilcisi bulunduğu; ancak 22/4/1962 günlü ve 44sayılı Kanunun 25 inci maddesinin l sayılı bendi uyarınca partinin, tüzüğünegöre en yüksek merkez organından alınması gerekli dâva açma kararının aynıKanunun 26 ncı maddesi hükmüne aykırı olarak dilekçeye bağlanmadığı görülmüş vebu eksik 30 gün içinde tamamlanmak üzere Dâvacıya tebligat yapılmasıkararlaştırılmıştır.
Süresiiçinde gönderilen belgenin incelenmesi sonunda Dâvacı Millet Partisinin enyüksek merkez organı olan ve yirmi kişiden kurulu bulunan genel idare kurulununonbir kişi ile 10/6/1964 gününde yaptığı toplantıda, katılanların oybirliğiyleyalnızca 447 sayılı Kanunun l inci maddesindeki partilerin seçime katılma veaday gösterme haklarını kısıtlayan hükümlerin iptali için dâva açılmasına kararverildiği anlaşılmış ve şu duruma göre :
a)306 sayılı Kanunun 10 uncu madesi hakkında dâva açılması Millet Partisi Genelİdare Kurulunca söz konusu edilmediğinden dâvanın bu hükme yönelen bölümünün,dâva açanın yetkisizliği dolayısiyle, reddine;
b)Dâvanın Anayasa'nın 149. ve 150. ve 44 sayılı Kanunun 21, 22, 25, ve 26 ncımaddelerine uygun olarak açıldığı görülen 447 sayılı Kanuna yönelmiş bölümündeişin esasının incelenmesine
20/10/1964gününde oybirliği ile karar verilmiştir.
II-ESASIN İNCELENMESİ :
Dâvanınesasına ilişkin rapor, dâva dilekçesi ve ekleri Anayasa'ya aykırılığı ilerisürülen kanun, dayanılan Anayasa maddeleri, bunların gerekçeleri ve bunlarlailgili Meclis görüşme tutanakları okunduktan sonra dâvanın birinci bölümü dahaÖnce reddedilmiş bulunduğundan ikinci bölümüne hasren işin gereği görüşülüpdüşünüldü.
I-DAVANIN KAPSAMI :
Görüşmelerinbaşında dâvanın kapsamı söz ve inceleme konusu olmuştur.
Dâvadilekçesinin (Dilekçenin mevzuu) ve (İptali istenen kanunlar) kesimlerinde 447sayılı Kanunun l inci maddesi yer almakta, (Neticei talep) kesiminde de yine447 sayılı Kanunun l inci maddesinin iptali istenmektedir. Buna karşılık10/6/1964 günlü ve 24 sayılı Genel İdare Kurulu kararında iptal dâvasınınkonusu olarak 447 sayılı Kanunun l inci maddesindeki partilerin seçime katılmave aday gösterme haklarını kısıtlayan hükümler gösterilmiştir. Öte yandanDâvacının ileri sürdüğü gerekçe dâvanın kapsamını büsbütün daraltmaktadır.Gerekçede tartışılan ve Anayasa'ya aykırılığı belirtilmek istenen tek konupartilerin seçimlere katılabilmeleri için (İlk genel kurul toplantılarınıyapmış olmalarını, en az onbeş ilde altı aydan beri il ve ilçe teşkilâtı kurmuşbulunmalarını ve bu onbeş ilin her birinde o çevrenin çıkaracağı sayıda adaygöstermelerini) şart koşan hükümdür. Bu hüküm ise 306 sayılı Kanunun 447 sayılıKanunun l inci maddesiyle atıf yapılan 10 uncu maddesinin son fıkrasında yeralmaktadır. Demek ki Dâvacının ereği yalnızca bu hükmün iptal edilmesidir. Ohalde incelemenin yalnız bu hüküm üzerinde yapılması gerekir.
2-306 sayılı Kanunun 10 uncu madesinin son fıkrasının durumu
447sayılı Kanunun l inci maddesinin atıfta bulunduğu 306 sayılı Kanunun 10 uncumadesinin son fıkrası 20/2/1965 gününde yayımlanan 533 sayılı ve 13/2/1965günlü kanunla ve dâvanın açılmasından sonra değiştirilmiştir. Böyle oluncakonusu kalmayan dâva hakkında karar verilmesine yer olmamak gerekir.
3 -SONUÇ :
Kapsamı447 sayılı Kanunun l inci maddesinin atıfta bulunduğu 306 sayılı Kanunun 10uncu maddesinin son fıkrası ile sınırlanan dâva hakkında, bu fıkra dâvanınaçılmasınadan sonra 533 sayılı Kanunla değiştirilmiş bulunduğundan, kararverilmesine yer olmadığına Anayasa'nın 149. 150. ve 152 nci maddeleri gereğince8/3/1966 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Başkan
Lütfi Akadlı
Başkanvekili
Rifat Göksu
Üye
Asım Erkan
Üye
Şemsettin Akçoğlu
Üye
İbrahim Senil
Üye
İhsan Keçecioğlu
Üye
Salim Başol
Üye
Celalettin Kuralmen
Üye
Hakkı Ketenoğlu
Üye
Sait Koçak
Üye
Avni Givda
Üye
Muhittin Gürün
Üye
Recai Seçkin
Üye
Ahmet Akar
Üye
Lütfi Ömerbaş