Anasayasa Mahkemesi - Norm Denetimi - E.1964/35, K.1966/13 Sayılı Karar - 08/03/1966

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı:1964/35

Karar Sayısı:1966/13

Karar günü:8/3/1966

Resmi Gazete tarih/sayı:7.5.1966/12293

İptaldâvasını açan : Millet Partisi Meclis Grubu.

İptaldâvasının konusu : 22/4/1964 günlü ve 11689 sayılı Resmî Cazete'de yayımlananCumhuriyet Senatosu Üyeleri Seçimi Kanununun değiştirilmesine dair 447 sayılıve 17/4/1964 günlü Kanunun l inci maddesindeki 25/5/1961 günlü ve 306 sayılıMilletvekili Seçimi Kanununun 10 uncu maddesinin son fıkrası ile 11 incimaddesinin Cumhuriyet Senatosu üyeleri seçiminde de uygulanmasına ilişkinhükmün Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 56 ncı maddesine ve seçimlerle ilgilihükümlerine aykırı olduğu ileri sürülmüş ve Anayasa'nın 149 ve 150 ncimaddelerine dayanılarak iptali istenilmiştir.

1.İlk inceleme :

AnayasaMahkemesi İçtüzüğünün 15 inci maddesi gereğince 11/9/ 1964 gününde yapılan ilkincelemede iptal dâvasının mahkeme genel sekreterliğince 20/7/1964 günü kalemehavale edilen aynı tarihli dilekçe ile ve yasada yazılı süre içinde açıldığı;ancak 22/4/1962 günlü ve 44 sayılı Kanunun 25 inci maddesinin 2 sayılı bendiuyarınca parti meclis grubu genel kurulundan alınması gerekli dâva açmakararının ve dâvayı açanlara vekâlet vermiş bulunan İsmail Hakkı Akdoğan'ınMillet Partisi Meclis Grubu Baskanvekili olduğunu bildirir belgenin aynıkanunun 26 ncı maddesi hükmüne aykırı olarak dilekçeye bağlanmadığı görülmüş vebu eksikler 30 gün içinde tamamlanmak üzere Dâvacıya tebligat yapılmasıoybirliğiyle kararlaştırılmıştır.

Süresiiçinde gönderilen belgelerin incelenmesi sonunda İsmail Hakkı Akdoğan'ın MilletPartisi Meclis Grubu Başkanvekili olduğu ve Millet Partisi Grubunun 16/7/1964gününde yaptığı Toplantıda bu dâvanın açılması için kendisine yetki verildiğive kararın 44 sayılı Kanunun 25 inci maddesinin 2 sayılı bendine uygunbulunduğu görüldüğünden Anayasan'ın 149. ve 150 nci ve 44 sayılı Kanunun 21.,22., 25. ve 26 ncı maddelerine uygunluğu anlaşılan dâvanın esasının incelenmesi20/10/1964 gününde oybirliği ile kararlaştırılmıştır.

II.Esasın incelenmesi :

Dâvanınesasına ilişkin rapor, dâva dilekçesi ve ekleri, Anaysa'ya aykırılığı ilerisürülen hükümler, dayanılan Anayasa maddeleri, bunların gerekçeleri ve bunlarlailgili Meclis görüşme tutanakları okunduktan sonra gereği görüşülüp düşünüldü :

DâvacıAnayasa'ya aykırılığın 306 sayılı Kanunun 10 uncu maddesinin son fıkrası ile 31inci maddesinn Cumhuriyet Senatosu seçimlerine uygulanmasından doğduğunu ilerisürdüğüne ve bu hükümlerin temeli olan (En az on beş il) sınırlanması üzerinedurduğuna göre her iki hükmün bir arada incelenmesi gerekmekte ise de 10 uncumaddenin son fıkrasının değiştirilmiş bulunmasından ileri gelen özel durumdolayısiyle ayrı ayrı ele alınmaları uygun görülmüştür.

1-306 sayılı Kanunun 10 uncu maddesinin son fıkrası :

447sayılı Kanunun l inci maddesinin atıfta bulunduğu 306 sayılı Kanunun 10 uncumaddesinin son fıkrası 20/2/1965 gününde yayımlanan 533 sayılı ve 13/2/1965günlü kanunla ve dâvanın açılmasından sonra değiştirilmiştir. Böyle oluncadâvanın konusu kalmayan bu bölümü hakkında karar verilmesine yer olmamakgerekir.

2-306 sayılı Kanunun 11 inci maddesi :

Bumadde aşağıda yazılı olduğu gibidir :

(Onbeşilde tam aday göstermiyen siyasi partilerin durumu:

Madde11- Herhangi bir sebeple on beş il çevresinde aday göstermemiş olan veya bu onbeş ilin herhangi birinde eksik aday göstermiş bulunan siyasi partilerin genelmerkezlerindeki yetkili organlarına, Yüksek Seçim Kurulu tarafından eksiklerin derhaltamamlanması lüzumu bildirilir.

İlgiliparti teşkilâtı bu tebliğden itibaren iki gün içinde eksik kalan adaylıklarıdoldurur. Aksi takdirde, o siyasi parti, bütün seçim çevrelerinde, seçimekatılma hakkını kaybeder.)

11inci madde, 306 sayılı Kanunda yer almış bir hüküm olarak, evvelce bu kanununbazı maddelerinin iptali için açılmış olan 1963/171 esas sayılı dâvadolayısiyle incelenmiş; Anayasa'ya aykırı bulunmadığı sonucuna varıldığındansöz konusu hükme yöneltilmiş dâva 5/3/1965 gününde 1965/13 sayılı kararlareddedilmiştir. Kararın yayımlandığı Resmi Gazete 13/11/1965 günlü ve 12150sayılıdır. Değişikliği gerekli kılacak bir neden bulunmadığından mahkememiz bugün için de o görüş ve kanıyı korumaktadır.

11inci maddenin Cumhuriyet Senatosu seçimlerine de uygulanmasının Anayasa'yaaykırı olduğu yolundaki iddiaya gelince: Bilindiği üzere kanunyapıcı, seçmeninoyunu korumak ve değerlendirmek; bu nedenle de seçime girecek partilerde veaday listelerinde belirli bir nitelik ve seviye aramak kaygısı ve ereği ile 306sayılı Kanunun 10 uncu maddesinin inceleme konusu dışında kalan son fıkrasınabir takım koşullar ve sınırlamalar koymuştur. En az 15 ilin her birinde o seçimçevresinin çıkaracağı milletvekili sayısına eşit sayıda aday gösterilmesizorunluğu bu sınırlamalar arasındadır. 11 inci madde hükmü ise yalnızca 10 uncumaddedeki 15 ilde tam aday göstermek kuralının müeyyidesinden ve zarurisonucundan ibarettir. Türkiye Büyük Millet Meclisine ilişkin seçimlerkarşısında hele bu seçimler aynı sisteme bağlı kılınmışsa bir siyasi parti içiniki türlü seviye ve nitelik düşünülemez. Milletvekili seçimlerinde siyasipartilerde aranan ve Anayasa'ya aykırı bulunmayan koşullar Cumhuriyet SenatosuÜyeleri seçimlerinde de uygulanabilir ve aynı değeri taşır.

Öteyandan Dâvacı, Anayasa'ya aykırılık iddiasına gerekçe olarak, özellikleCumhuriyet Senatosu Üyeliği seçimlerinin her iki yılda üçte bir üzerindenyapılması dolayısiyle 15 ilde teşkilât kurmuş olma mecburiyetinin 45 ilikapsayacak kadar yükselebileceğini; uygulamaların bu yolda olduğunu ve böylecebir partinin seçimlere katılmasının hemen hemen imkânsız duruma getirildiğiniileri sürmektedir, 306 sayılı Kanunun 10 uncu maddesinin son fıkrası, 533sayılı Kanunla değiştirilmeden önce, parti il ve ilçe teşkilâtının en az onbeşilde kurulmuş bulunması ve on beş ilden aşağı olmamak üzere yalnız partiteşkilâtı bulunan seçim çevrelerinde aday gösterilmesi zorunluğunu, öngörmekteidi. 533 sayılı Kanunun bu fıkraya getirdiği değişiklikte Türkiye Hüyük MilletMeclisi birleşik toplantısında grupu bulunan partiler on beş ilde teşkilatkurmuş olma zorunluluğu dışında bırakıldıkları gibi aday gösterilecek illerdeparti teşkilâtı bulunması koşulu da kaldırılmıştır. Şu duruma göre DâvacınınAnayasa'ya aykırı olarak belirdiğini ileri sürdüğü görüş ve uygulamaya hükmündeğişmesinden sonra hiç bir suretle yer kalmamış olmak gerekir.

Özetlenirse: 447 sayılı Kanunun l inci maddesinin âtıfta bulunduğu 306 sayılı Kanunun 11İnci maddesi ve bu maddenin Cumhuriyet Senatosu üyeliği seçimlerinde deuygulanmasının öngörülmüş olması, Anayasa'ya aykırı değildir. Dâvanın bu hükmeyönelen bölümünün reddi gereklidir. Üyelerden Şemsettin Akçoğlu bu sonucakatılmakla birlikte gerekçede muhalif kalmıştır.

3-Sonuç :

a)Cumhuriyet Senatosu Üyeleri Seçimi Kanunun değiştirilmesine dair 447 sayılı ve17/4/1964 günlü Kanunun l inci maddesinin atıfta bulunduğu 306 sayılı ve25/5/1961 günlü Kanunun 10 uncu maddesinin son fıkrası 530 sayılı ve 13/2/1965günlü Kanunla ve dâvanın açılmasından sonra değiştirilmiş bulunduğuna göredâvanın bu maddeye atıf yapan hükme yöneltilmiş bölümün konusu kalmadığından buhususta karar verilmesine yer olmadığına oybirliğiyle;

b)Aynı kanunun aynı maddesinin atıfta bulunduğu 306 sayılı Kanunun 11 incimaddesi ve bu maddenin Cumhuriyet Senatosu Üyeleri seçiminde de uygulanmasıAnayasa'ya aykırı bulunmadığından dâvanın bu maddeye atıf yapan hükmeyöneltilmiş bölümünün reddine esasta oybirliğiyle ve gerekçede üyelerdenŞemsettin Akçoğlunun muhalfetiyel ve oyçokluğu ile,

8/3/1966gününde Anayasa'nın 149, 150. ve 152 nci maddeleri gereğince karar verildi.

MUHALEFETŞERHİ

13/11/1965günlü ve 12150 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 5/3/1965 günlü ve E. 1963/171,K. 1965/13 sayılı karara ait muhalefet şerhinin birinci bendinde işaret ettiğimsebeple 11 inci madde hakkında verilen kararın gerekçesine muhalifim.

Üye

Şemsettin Akçoğlu