ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas No.:1964/51
Karar No.:1965/3
Karar tarihi:12/1/1965
Resmi Gazete tarih/sayı:16.10.1965/12128
İtirazeden : Fethiye Sorgu Hâkimliği
İtirazınkonusu : 1412 sayılı Ceza Muhakemeleri Usulü Kanununun 3006 sayılı Kanunladeğişik 124 üncü maddesinin ikinci fıkrasında yer alan ve sorgu hakimlerinceverilecek bazı kararların mensup oldukları asliye mahkemesi reisi veya hâkimintasdikiyle tekemmül edeceğini gösteren hükmün Anayasa'nın 192 nci maddesihükmüne aykırı olduğu kanısına varıldığından Mahkememizce bu hususta bir kararverilmesi istenmiştir.
İNCELEME:
AnayasaMahkemesi içtüzüğünün 15 inci maddesi uyarınca yapılan ilk inceleme sonunda hazırlananrapor okunduktan ve Sorgu Hâkimliğinden gönderilen 1964/89 sayılı dosyaincelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü :
GEREKÇE:
1 -Anayasa'nın 151 inci ve 22/4/1962 günlü 44 sayılı Kanunun 27 nci maddelerigereğince mahkemeler, bakmakta oldukları bir dâvada uygulanacak kanunhükümlerinin Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varırlarsa, itiraz yolu ileMahkememize başvurarak bu konuda bir karar verilmesini isteyebilirler .
Ohalde, önce çözülmesi gereken nokta, sorgu hâkimliklerinin itiraz yetkisi olupolmadığıdır.
2 -44 sayılı Kanunun 27 nci maddesinde, itiraza (mahkeme) nin yetkili olduğugösterilmiş; bununla da yetinilmeyerek :
a)Bakılmakta olan bir dâva;
b) Odâva sebebiyle uygulanacak kanun hükümleri;
c)İtiraz yolu ile Mahkememize başvurulduğu takdirde -bu konuda verilecek kararresmen Öğrenilinceye kadar- dâvanın geri bırakılacağına da maddede ayrıca yerverilmiştir.
Anayasa'nın151 inci maddesinde yer alan ve "üç ay içinde Anayasa Mahkemesince kararverilmezse mahkemenin, Anayasa'ya aykırılık iddiasını, kendi kanısına göreçözümleyerek dâvayı yürüteceğini; ancak Anayasa Mahkemesinin kararı, esashakkındaki karar kesinleşinceye kadar gelirse mahkemelerin buna uymak zorundaolduğunu." gösteren hüküm de yukarıkilerle birlikte gözönünde bulunduruluncaitiraza yetkili olan mahkemenin, adli, askerî veya idarî dâvalara bakan ve budâvalarda nihai hüküm vermek suretiyle anlaşmazlıkları çözümleyen her derecedemahkeme olduğu meydana çıkmaktadır.
3 -Sulh mahkemelerinin ve bazı asliye mahkemelerinin tek hâkim tarafından idareedildiği düşünülerek (Mahkeme) tabirine (Hâkimler) in girip giremiyeceği vegiriyorsa sorgu hâkimlerinin de bakmakta oldukları işlerden dolayı itirazdabulunup bulunamıyacakları görüşme sırasında söze konu edilmiş, bir mahkemenin idaresiylegörevli kılınmayan ve dâvaya bakmayan hâkimlerin ve bu arada sorgu hâkimlerininmahkeme kavramına girmedikleri ve Anayasa'nın 151. ve 44 sayılı Kanunun 27 ncimaddeleri karşısında Anayasa Mahkemesine başvurmaya yetkili bulunmadıklarısonucuna varılmıştır.
SONUÇ:
Anayasa'nın151 inci maddesiyle 44 sayılı Kanunun 27 nce maddesinde " Bir davayabakmakta olan mahkeme" den söz edilmiş olup mahkeme kavramı içine girmeyensorgu hakimliğinin Anayasa Mahkemesine başvurmaya yetkili bulunmadığına veitirazın 44 sayılı Kanunun 21 inci maddesi uyarınca reddine, üyelerden HakkıKetenoğlu'nun muhalefetiyle ve oyçokluğu ile 12/1/1965 gününde karar verildi.
Başkan
Lûtfi Akadlı
Üye
Cemalettin Köseoğlu
Üye
Asım Erkan
Üye
Rifat Göksu
Üye
İ. Hakkı Ülkmen
Üye
Şemsettin Akçoğlu
Üye
İbrahim Senil
Üye
A. Şeref Hocaoğlu
Üye
Salim Başol
Üye
Celâlettin Kuralmen
Üye
Hakkı Ketenoğlu
Üye
Ahmet Akar
Üye
Muhittin Gürün
Üye
Lûtfi Ömerbaş
Üye
Ekrem Tüzemen
MUHALEFETŞERHİ
1 -Ceza yargısında dâva genel olarak C. Savcıları tarafından Sorgu Hâkimliğineveya mahkemelere açılır.
2 -Yargı (Hüküm) için yargılama (Soruşturma ve tahkikat) zorunludur.
3 -Yargılama (Soruşturma ve tahkikat) ceza dâvalarında ilk ve son tahkikat olmaküzere çoğunlukla iki derecede olur.
4 -Yargılama (Yargının hükmün temeli ve dâvanın hallini sağlayan bir yargı işidir.Bu hâkim tarafından yapılır.
5 -Mahkeme tabiri (Hükmün hazırlanması için çalışan ve yargılama icra eden) sorguhâkimlerini de geniş anlamı ile içine alır. Nitekim yargılama görevlerinden birveya bir kaçını yapan tekbaşına reis, naip hâkim, tahkikat hâkimi gibiyargılama işlerini yapanlarda mahkemenin birer unsurudurlar.
6 -Sorgu Yargıcı açılmış olan dâvayı yargılamakta, tahkikatın gayesinigerçekleştirmek için bir takım kararlar verebileceği gibi dâvanın esasınıortadan kaldıran kararlar vermekte ve bu yönü ile yargı yetkisi ile mücehhezbulunmaktadır.
7 -Hükmün verilmesi için adalet teşkilâtının şartlarına ve hâkimlik vasıflarınauygun şekilde soruşturma yaptığına ve hükmü hazırladığına nazaran baktığı dâvadolayısı ile bir çok kanun maddelerini uygulama mevkiindedir.
8 -Anayasamızın 151 inci maddesi (Dâvaya bakmakta olan mahkeme) tabirinikullanmakta ve ekseriyetin kabulünde olduğu gibi, hüküm veren mahkemedememektedir. Sorgu hâkimliği de dâvaya bakan bir yargı teşkilâtıdır.
Busebeplerle sorgu hâkiminin uygulama mevkiinde olduğu bir kanun maddesininiptalini itiraz yolu ile Anayasa Mahkemesine getirebileceği kanısındayım.
Üye
Hakkı Ketenoğlu