ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas No.:1965/11
Karar No.:1965/31
Karar tarihi:13/5/1965
Resmi Gazete tarih/sayı:5.10.1965/12118
İtirazdabulunan : Kozan Asliye ceza Mahkemesi.
İtirazınkonusu : Köyün mecburi işlerinden sayılan bir köprünün yapımı sırasında ameleyiçalıştırmakla görevli Kozan'ın Bağtepe Köyü ihtiyar Heyeti Azalarından NebiKayhan ve Hasan Koral'a hakaret ettiği iddiasiyle aleyhine Kozan Asliye CezaMahkemesinde kamu dâvası açılan sanık Ali Gümüş hakkındaki duruşmada, mahkemecere'sen, 442 sayılı Köy Kanununun 13 üncü maddesinin 18 numaralı bendininAnayasa'nın 8, 10, 12 ve 42/3 üncü maddelerine aykırı olduğu kanısına varılmışve bu hususta bir karar verilmesi istenmiştir.
AsliyeCeza Hâkimliğinden Mahkememize gönderilen 3/3/1965 günlü kararda aynen"olay, 442 sayılı Köy Kanununun 13/18 inci maddesinin tatbikinden neşetetmiş bulunduğundan ve maznunun da direnmesi mecburi imece usulüne ilişkinolduğundan haddizatında mecburi imecenin modern hukuk anlayışı karşısındaangaryadan başka bir şey bulunmaması itibariyle bahis konusu olan 442 sayılıkanunun 13 üncü maddesi Anayasa'nın 8, 10, 12 ve 42/3 üncü maddelerine ve ruhunaaykırı düşmektedir. Şöyleki :
Mecburiimece karşılıksız ve irade dışı ferdin çalıştırılmasıdır. Ve bu usul yalnızcaköylü vatandaşa tahmil edilmektedir. Şehirli vatandaşlar da devlet hizmetindenhem de fazlası ile faydalandıkları halde bu gibi ağır külfet altınasokulmamıştır. Bu kanunun 13 üncü maddesi mecburi imece usulünü vazetmeklevatandaşın temel hak ve hürriyetlerinin özüne tecavüz etmiş sayılmaktadır. Aynızamanda bu madde şehirli ve köylü diye Devlet hizmetlerinden faydalanmabakımından bir tefrik te yapmaktadır. Yine bu kanun karşılıksız ve mecburi veirade dışı bir çalışma tarzı kabul etmekle ferdin iradesi haricinde zorlaçalıştırma gibi bir norm koymaktadır. Bu gibi âmme hizmetlerinin yapılmasıAnayasa'ya göre Devlete tahmil edilmiş görevlerdir.
Yukarıdabertafsil izah edilen sebeplere binaen 442 sayılı Köy Kanununun 13/18 incimaddesinin Anayasa'ya aykırı bulunduğu kanısına mahkemece varıldığındanAnayasa'nın 151/1 inci maddesi gereğince gerekli evrakın tasdikli birersuretinin çıkartılarak bu hususta bir karar ittihazı için dosyanın AnayasaMahkemesi Başkanlığına gönderilmesine" denilmektedir.
İNCELEME: Anayasa Mahkemesi içtüzüğünün 15 inci maddesi gereğince 18/3/1965 günündeyapılan ilk inceleme sonunda; Üyelerden Cemalettin Köseoğlu, Asım Erkan,Şemsettin Akçoğlu, A. Şeref Hocaoğlu, Fazıl Uluocak ve Ekrem Tüzemen'initirazda bulunan mahkeme iptal konusu maddeyi uygulayacak durumda olmadığındanitirazın yetkisizlik yönünden ve Muhittin Gürün'ün de daha Önce aynı konudaaçılan bir dâvanın Mahkememizce reddedilmiş bulunması sebebiyle itirazınesasının incelenmesine lüzum olmaksızın reddi gerekeceğini ileri sürmüşlerse desözü edilen maddenin mahkemece bakılmakta olan dâvada uygulanması gerektiği vebir kanun hükmü hakkında evvelce açılmış bulunan iptal dâvasının reddedilmişolmasının aynı hüküm hakkında açılmış bulunan işbu dâvanın incelenmesine engelteşkil eylemiyeceği oyçokluğu ile kararlaştırılmış ve dosyada bir eksiklikgörülmediğinden esasın incelenmesine karar verilmiş olmakla, düzenlenen rapor,itiraz konusu kanun hükmü, Anayasa'nın İlgili maddeleri okunduktan sonra gereğigörüşülüp düşünüldü :
18Mart 1340 günlü ve 442 sayılı Köy Kanununun 13 üncü maddesinin Anayasa'yaaykırı olmadığına, daha önce açılmış bulunan iptal dâvası üzerine 5/1/1965gününde esas 1963/198, karar 1965/1 sayı ile karar verilmiş ve ortada aynımaddenin itiraz konusu 18 numaralı bendi hakkında o dâva dolayısiyle varılansonucu değiştirecek bir sebep bulunmamış olduğundan 18 numaralı bende ilişkinişbu itirazın da yukarıda gün ve sayısı yazılı karardaki gerekçelerle reddigerekir.
SONUÇ:
18Mart 1340 günlü ve 442 sayılı Köy Kanununun 13 üncü maddesinin 18 numaralıbendinin Anayasa'ya aykırı olmadığından itirazın reddine 13/5/1965 günündeoybirliği ile karar verildi.
Başkan
Lûtfi Akadlı
Üye
Cemalettin Köseoğlu
Üye
Asım Erkan
Üye
Rifat Göksu
Üye
Şemsettin Akçoğlu
Üye
İbrahim Senil
Üye
İhsan Keçecioğlu
Üye
A. Şeref Hocaoğlu
Üye
Salim Başol
Üye
Cemâlettin Kuralmen
Üye
Fazıl Uluocak
Üye
Sait Koçak
Üye
Muhittin Gürün
Üye
Lûtfi Ömerbaş
Üye
Ekrem Tüzemen
MUHALEFETŞERHİ
Mahkememizbu kararı ile 442 sayılı Köy Kanununun 13 üncü maddesinin 18 numaralı bendininAnayasa'ya aykırı olduğu yolundaki itirazı inceleyerek bu bend hükmününAnayasa'ya aykırı olmadığını tesbit ve kabul etmiş bulunmaktadır.
Halbukiaynı hükmün Anayasa'ya aykırı bir ciheti bulunmadığı, daha önce açılmış olanbir iptal dâvası üzerine 5/1/1965 gününde 1963/198 -1965/1 sayı ilekararlaştırılmıştı.
Mahkememizinsöz konusu kararı, Anayasa'nın 152 ve Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu veYargılama Usulleri hakkındaki 44 sayılı Kanunun 51 inci maddeleri karşısındakesin ve yasama, yürütme ve yargı organlarını bağlayıcı nitelikte bulunduğundanbu seferki itiraz üzerine konunun yeni baştan incelenerek yeniden bir kararverilmesi mümkün değildir. Bu sebeple Kozan Asliye Ceza Mahkemesinin itirazınakarşı Mahkememizce işin esası hakkında yeniden bir karar verilmeyerek yukarıdabelirtilen durumun izahiyle (Yeni bir karar verilmesine yer olmadığı) yolundakarar verilmesi gerekirdi.
AnayasaMahkemesinin, 10/3/1964 günlü ve 11652 sayılı Resmî Gazete'de yayınlanmış olan25/10/1963 günlü ve 1963/148-256 sayılı kararına ait muhalefet şerhinde, konuile ilgili olarak, daha geniş bir surette belirtilmiş bulunan ve yukarıda dakısaca değinilmiş olan sebeplerden ötürü bu kararda uygulanan usule muhalifim.
Üye
Muhittin Gürün