Anasayasa Mahkemesi - Norm Denetimi - E.1965/17, K.1965/35 Sayılı Karar - 07/06/1965

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas No.:1965/17

Karar No.:1965/35

Karar tarihi:7/6/1965

Resmi Gazete tarih/sayı:4.10.1965/12117

Davacı: Trabzon Ayvasıl esnafından Adalet Partili Yusuf oğlu Gençağa soylu.

İsteminkonusu : Millet Partisi İl Kongresinde Parti Başkanlığına seçilen MüdendisAhmet Çepi, Trabzon Nafıasında ve Karayollarında Mühendis olduğundan veCemiyetler Kanunu gereğince bir memurun siyasi partilerde görev almasıkesinlikle yasak bulunduğundan kanun hükümlerine aykırı hareket eden MilletPartisinin feshine karar verilmesi isteminden ibarettir.

İNCELEME: Dilekçe, düzenlenen rapor okunduktan ve istemin niteliğine ve mahkemeyebaşvurmanın şekline göre duruşma yapılması gerekli bulunmadığına oybirliği ilekarar verildikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü :

GEREKÇE: 334 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası, 19 uncu maddesiyle, vicdan ve dinhürriyetini, kamu düzenine, genel ahlâka ve kanunlara aykırı olmayan dinî âyinve törenlerin serbestliğini kabul ederek kimsenin dînî âyinlere katılmağa, dinîinanç ve kanaatlerini açıklamaya zorlanamıyacağını; din eğitim ve öğretimininkişilerin isteğine bağlı bulunduğunu ve kimsenin, Devletin sosyal, iktisadi,siyasi veya hukuki temel düzeninin kısmen de olsa din kurallarına dayandırmaveya siyasi ve şahsi çıkar ve nüfuz sağlama amaciyle, her ne suretle olursaolsun dinî veya din duygularını istismar etmesini veya kötüye kullanmasınıyasaklamış ve bu yasaklar dışına çıkan ve başkasını bu yola kışkırtanların cezalandırılmasınıkabul etmiştir. Bu yasaklara uymayan (Dernek) olduğu takdirde yetkili mahkemeceve (Siyasi partilerin) de Anayasa Mahkemesince kapatılmalarını tecviz etmiş ve57 nci maddesinde de tüzük, program ve faaliyetleri insan hak ve hürriyetlerinedayanan demokratik ve lâik cumhuriyet ilkelerine ve Devletin ülkesi ve milletiile bölünmezliği temel hükmüne uymayan siyasi partilerin temelli olarakkapatılacağını kabul etmiştir.

GerekAnayasa'da ve gerekse diğer kanunlarda siyasi partilerin kapatılması hakkındakidâvaların kimler tarafından açılabileceği hakkında açık bir hüküm yoktur. GerçiTürk Medeni Kanununun 71 inci maddesinde gayesi kanuna yahut umumi âdabauymayan cemiyetlerin, savcının veya bir alâkadarın talebi üzerinefesholunabileceği kabul edilmişse de 22/4/1962 tarih ve 44 sayılı kanunun 32nci maddesinde, siyasi partilerin kapatılması hakkında açılan dâvalarda CezaYargılamaları Usulü Kanununun uygulanacağı ve bu dâvalara duruşmalı olarakCumhuriyet Başsavcısının huzuru ile bakılacağı gösterilmiştir.

Anayasa'nın19 uncu maddesinde yazılı yasaklara riayet etmiyenin (Dernek) olması halinde buderneğin kapatılması yetkili mahkemeye bırakıldığı halde siyasi hayatınvazgeçilmez bir unsuru olarak kabul edilmiş bulunan siyasi partiler diğerderneklerden ayrı tutulmuş ve bunların kapatılması hakkındaki dâvalar dahi kamudâvası niteliğinde bulunmuş olduğundan, siyasi partilerin kapatılmasıdâvalarını her hangi bir kişinin veya o partiye kayıtlı bulunan bir kimseninirade ve takdirine bırakarak Anayasa Mahkemesine doğrudan doğruya dâva açmahakkı bulunduğunu kabule imkân görülmemiştir.

SONUÇ: Bu nedenlerle kişiler, siyasi partilerin kapatılması hakkında AnayasaMahkemesine dâva açma hakkına sahip bulunmadıklarından istemin reddine, BaşkanLûtfi Akadlı, Üyelerden İhsan Keçecioğlu, Celâlettin Kuralmen, Muhittin Gürünve Ekrem Tüzemen'in davacının kapatılmasını istediği parti ile ilgisibulunmaması bakımından dâvanın bu sebeple reddi gerektiği yolundakidüşünceleriyle esasta oybirliği ve sebebinde oyçokluğu île 7/6/1965 günündekarar verildi.

MUHALEFETŞERHİ

Anayasa'nın57 nci maddesinde bahis konusu edilen siyasi partilerin faaliyetinidüzenleyecek olan kanun henüz çıkmamış olduğundan bu partilerin kapatılmasımaksadiyle kimlerin dâva açmak hakkı olduğu hususunda halen yürürlükte bulunankanun hükümlerinin tatbik olunması zaruridir. Bu itibarla Medeni Kanunun 71inci maddesi gereğince (İlgili) kişilerin de sözü geçen maddede yazılısebeplerle dâva açmak hakkı mevcut bulunmaktadır. Binaenaleyh her ne durumdabulunursa bulunsun kişilerin siyasi partilerin kapatılması hakkında dâvaaçamayacağı yolundaki çoğunluk gerekçesine muhalifiz.

Ancakhâdise davacının kapatılmasını istediği parti ile bir ilgisi bulunmadığıanlaşılmakta olmasına göre dâvanın bu sebepten reddi gerektiği kanısındayız.

MUHALEFETŞERHİ

Anayasa'nın57 nci maddesinde öngörülen siyasi partilerle ilgili kanunun kabul edilerekyürürlüğe konulacağı tarihe kadar siyasî partilerin kapatılması dâvalarınınMedeni Kanunun 71 nci maddesine göre o siyasi partilerle ilgisi bulunanşahıslar tarafından da açılabileceği, daha önce aynı konu hakkında AnayasaMahkemesince verilerek 14/12/1962 ve 8/6/1963 tarihli ve 11282 ve 11423 sayılıResmi Gazetelerde yayınlanmış bulunan 7/11/1962 ve 11/3/1963 tarihli ve 1962/35- 75; 1963/37 - 54 sayılı kararlara ait muhalefet şerhlerinde açıklanmışbulunduğundan, durumu ne olursa olsun, kişiler tarafından siyasi partilerinkapatılması hakkında dâva açılamıyacağını prensip olarak kabul eden bu kararıngerekçesine muhalifim.

AncakMedeni Kanunun 71 inci maddesinde (İlgili kişilere) de dâva açma hakkı tanınmışolmasına, bu dâvayı açan kişinin ise kapatılmasını istediği Millet Partisi ilehukuki bir (İlgisi) bulunmamasına göre böyle bir dâva açmaya yetkisi bulunmadığındankararın, (Dâvanın reddi) yolundaki sonucuna katılmaktayım.

Üye

Muhittin Gürün