ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas No:1965/27
Karar No:1965/55
Karar tarihi:12/10/1965
Resmi Gazete tarih/sayı:7.1.1966/12196
İtirazdabulunan : Şirvan Asliye Ceza Mahkemesi
İtirazınkonusu: Türk Ceza Kanununun 240 ıncı maddesinin, Anayasa'nın 8., ve 33 üncümaddelerine aykırı olduğu ileri sürülerek, iptali istenmiştir.
Olay: Adlî bir işte görevini kötüye kullanmaktan sanık Jandarma karakol komutanınınT.C. K. nun 240 ıncı maddesi uyarınca cezalandırılması isteğiyle kamu dâvasıaçılmıştır.
Dâvanınyargılaması sırasında mahkemece;
(Anayasa'nın8 inci maddesinde "kanunlar Anayasa'ya aykırı olamaz". 33 üncümaddesinde ise "kimse işlendiği zaman yürürlükte bulunan kanunun suç sayılmadığıbir fiilden dolayı cezalandırılamaz" denmektedir. Suç işlendiği zamanyürürlükte bulunan kanunun, işlenmiş olan fiilin cezasını göstereceği gibihangi fiilin suç sayıldığının da sarahatan belirtilmesi âmme intizamındandır.Olayda uygulanması istenen T. C. K. nün 240 ıncı maddesinde "kanundayazılı hallerden başka" ibaresi kullanılmaktadır. Kanunda yazılı değilsesuç saymamak ve suç sayılmayan bir fiilden dolayı da ceza vermemek lâzımdır.Kaldıki, kanunun sarih olarak suç saymadığı bir fiil için kimseye cezaverilemez, kanunda yazılı cezalardan başka bir ceza ile kimse cezalandırılamazhükmü ceza hukuku ana prensiplerindendir.) gerekçesiyle bu maddenin Anayasa'yaaykırı olduğu kanısına varılmış ve iptali için Anayasa Mahkemesinebaşvurulmasına ve dâvanın geri bırakılmasına 5/7/1965 gününde kararverilmiştir.
İNCELEME:
AnayasaMahkemesi İçtüzüğünün 15 inci maddesi uyarınca 9/9/1965 gününde yapılan ilkincelemede;
Dosyadaeksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliğiyle kararverilmiş olmakla bu konuda düzenlenen rapor, iptali istenen T. C. K. nün 240inci maddesiyle Anayasa'nın ilgili maddeleri ve gerekçeleri okunduktan sonragereği görüşülüp düşünüldü.
Gerekçe:
İptaliistenen 765 sayılı T. C. Kanununun 6123 sayılı kanunlada değişik 240 mcımaddesi şöyledir :
Madde240 -
"Kanundayazılı hallerden başka her ne suretle olursa olsun vazifesini suiistimal edenmemur derecesine göre altı aydan üç seneye kadar hapsolunur. Cezayı tahfifedecek sebeplerin vücudu halinde üç aydan bir seneye kadar hapis ve her ikihalde 200 liradan 1000 liraya kadar ağır para cezasiyle cezalandırılır ve herhalde memuriyetten müebbeden veya muvakkaten mahrum edilir."
Bumadde 765 sayılı Kanunun Devlet İdaresi aleyhine işlenen cürümler başlığınıtaşıyan ikinci kitap, üçüncü babının "Memuriyet mevki ve nüfuzunusuiistimal edenlere ve memuriyet vazifesini yapmayanlara ait cezalara"dair olan dördüncü faslında yer almıştır. Maddede 6123 sayılı Kanunla yapılandeğişiklik, yalnız cezaların arttırılmasına ilişkindir.
Buhükümle; kanunda yazılı hallerden başka her ne suretle olursa olsungörevini kötüye kullanan memur cezalandırılmaktadır.
Anayasa'nın33 üncü maddesi "kimse işlendiği zaman yürürlükte bulunan kanunun suçsaymadığı bir fiilden dolayı cezalandırılamaz. Cezalar ve ceza tedbirleri ancakkanunla konulur." hükümleriyle (Kanunsuz suç ve ceza olmaz) prensibinikoymaktadır. Buna göre suçun yani ne gibi eylemlerin yasaklandığının vecezasının kanunda açıkça belli edilmesi gerekir. Bu hal, kişinin, temel hak vehürriyetinin teminatıdır.
KanunlarınAnayasa'ya aykırı olamıyacağına dair Anayasa'nın 8 inci maddesi hükmükarşısında iptali istenen maddenin Anayasa'nın 33 üncü maddesi hükümleriyleçelişmekte olup olmadığının incelenmesi gerekir.
İtirazyoluyla başvuran mahkeme, iptal sebebi olarak özetle: maddede "Kanundayazılı hallerden başka" denilmekle yetinilerek, hangi fiilin suçsayıldığının açıkça belirtilmemiş olmasının, Anayasa'nın 33 üncü maddesinde yeralan "kanunsuz suç ve ceza olmaz" prensibine aykırı olduğunu ilerisürmektedir.
TürkCeza Kanununun bir çok maddelerinde memuriyet görevini kötüye kullanmaksuretiyle işlenen, özel nitelikteki suçlara ilişkin ceza hükümleri vardır.Bunlara T. C. Kanununun 194., 209., 213., 228 inci maddeleri örnek olarakgösterilebilir.
İptaliistenen T. C. K. nun 240 ıncı maddesinde ise, genel olarak görevi kötüyekullanma suçları söz konusudur. Maddede "Kanunda yazılı hallerden başkaher ne surette olursa olsun vazifesini suiistimal eden" denilmesininsebebi, yukarıda Örneğini verdiğimiz maddelerdeki gibi görevi kötüye kullanmayıda kapsayan nitelikleri belli fiillerin dışında görevlerini kötüyekullananların cezasız bırakılmamalarını sağlamaktır. Bu itibarla metindeki"kanunda yazılı hallerden başka" deyiminden, mahkemenin anladığı manadabir sonuca varmak mümkün değildir.
Maddede,ne gibi hallerin görevi kötüye kullanma olacağının açık ça belirtilmeyerek"her ne suretle olursa olsun" diye genel bir ifade kullanılmış olmasısebebiyle hangi fiilin suç sayıldığının belli olmaması gibi bir durumyaratıldığı yolunda bir iddiaya yer vermek de doğru olamaz.
Buradasuçun maddi unsuru, görevin kötüye kullanılmış olmasıdır. Devlet hayatındaçeşitli kamu hizmetleri vardır. Bu hizmetlerin yürütülmesini sağlayanmevzuatla, her memurun görevinin niteliği, gerekleri, nasıl ve ne suretleyerine getirileceği belli edilmiş ve sınırları çizilmiştir.
Hâkim,önüne getirilen dâvada, bu esasları daima gözönünde tutarak olayda memurungörevini kötüye kullanıp kullanmadığını kolayca tâyin ve takdir edebilecek durumdabulunduğuna göre; bu konuda suç unsuru belli demektir. Ortada kanunsuz ve keyfitakdirlere yol açacak bir hal mevcut değildir. Bu bakımdan Anayasa'nın 33 üncümaddesinin öngördüğü üzere kanunun suç saymadığı bir fiilden dolayı cezaverilmesi gibi bir durumla karşılaşılması da söz konusu olamaz. Suçun ötekiunsurları da meydandadır. Bunlar da failin memur olması, işin memurun göreviile ilgili bulunması ve nihayet manevi olarak, kastın var olmasıdır. Ceza dakanunda gösterilmiştir.
Busebeplerle, iptali istenen hükmün, Anayasa'nın 33 üncü maddesine aykırı biryönü yoktur, itirazın reddi gerekir.
Sonuç:
TürkCeza Kanununun 240 inci maddesinin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazınreddine,
12/10/1965gününde oybirliğiyle karar verildi.
Başkan
Lûtfi Akadlı
Başkanvekili
Rifat Göksu
Üye
Asım Erkan
Üye
Şemsettin Akçoğlu
Üye
İbrahim Senil
Üye
İhsan Keçecioğlu
Üye
A. Şeref Hocaoğlu
Üye
Salim Başol
Üye
Celâlettin Kuralmen
Üye
Hakkı Ketenoğlu
Üye
Fazıl Uluocak
Üye
Sait Koçak
Üye
Ahmet Akar
Üye
Muhittin Gürün
Üye
Lütfi Ömerbaş