ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas No.:1965/40
Karar No.:1966/15
Karar tarihi:15/3/1966
Resmi Gazete tarih/sayı:18.7.1966/12351
İtirazeden : M. S. B. 6. Er Eğitim Tugay K lığı Askerî Mahkemesi
İtirazınkonusu : Jandarma Erat Kanununun Bazı Maddelerinin Değiştirilmesine ve BuKanuna Yeniden Bazı Hükümler ilâvesine dair 3949 sayılı Kanunun, uzatmalı"temditli" eratın izin almadıkça evlenemiyeceklerine ilişkin 5 incimaddesiyle bu yasağın yaptırma gücü "müeyyidesi" olan Askerî CezaKanununun 147 nci maddesinin, Anayasanın 10., 11., 14., ve 35 inci maddelerineaykırı olduğundan iptaline karar verilmesi istenmiştir.
Olay:
3949sayılı Kanunun 5 inci maddesi gereğince jandarma uzatmalı eri olup Sinop İljandarma Komutanlığına bağlı Erfelek Merkez Jandarma Karakolunda görevlibulunan sanığın evlenmesinin izine bağlı olduğu halde 11/12/1964 günündeizinsiz evlenmesinden ötürü Askeri Ceza Kanunun 147 nci maddesi gereğincecezalandırılması için açılmış olan dâvanın M. S. B. 6. Er Eğitim TugayıKomutanlığı Askerî Mahkemesinde yapılan duruşmasında : (Uzatmalı jandarma eriolan sanık, evlenmek için başvurmuşsa da nüfus cüzdanını ibraz etmemesindengerekli işlemin yapılmadığı ve izin verilmediği halde 11/12/1964 gününde izinsizevlenmiştir. 3949 sayılı Kanununun 5 inci maddesi ile jandarmada müstahdembulunan temdidi eratın izin almadıkça evlenmeleri yasaklanmıştır. Askeri CezaKanunun 147 nci maddesi de, izin alması gereken askeri şahıslardan izinsizevleneceklere verilecek cezayı göstermektedir.
Sanıkevlenme hak ve hürriyetini kullanmıştır. Sözü geçen 5 inci madde ferdin bu hakve hürriyetini bir merciin iradesine bağlı tutmaktadır. Anayasa'nın 10 uncu ve11 inci maddelerine göre bu hak ve hürriyete dokunulamaz Anayasa'nın 14 üncümaddesi de 10 uncu maddeyi teyit etmektedir. 35 inci maddeye göre aile Türktoplumunun temelidir.
Sözügeçen 3949 sayılı Kanunun 5 inci ve Askeri Ceza Kanunun 147 nci maddelerininAnayasa'ya aykırılığı kanısına varıldığından iptali isteğiyle dosyanın AnayasaMahkemesine gönderilmesine ve duruşmanın bu sebeple geri bırakılmasına) kararverilmiştir.
İlkinceleme:
AnayasaMahkemesi içtüzüğünün 15 inci maddesine göre yapılan ilk incelemede dosyada bireksiklik bulunmamış olduğundan işin esasının incelenmesine dair verilen karargereğince 15/3/1966 gününde yapılan toplantıda iptali istenen kanun maddeleri,ilgili Anayasa maddeleri ve gerekçeleri, hazırlanan rapor, 635 sayılı UzmanJandarma Kanunu, ek rapor okunduktan sonra geri görüşülüp düşünüldü :
Gerekçe:
İptaliistenen (Jandarma Erat Kanununun Bazı Maddelerinin Değiştirilmesine ve BuKanuna yeniden Bazı Hükümler İlâvesine dair 3949 numaralı Kanun) un 5 incimaddesi şöyledir ;
(Madde5- Jandarmada müsdahdem bulunan temditli erat ile gedikli erbaşı izin almadıkçaevlenemezler. Bu erat hakkında 3663 sayılı Kanun hükümleri tatbik olunmaz.)
5753sayılı Kanunun l inci maddesi ile kaldırılmış bulunan Ordu MensuplarınınEvlenmelerine Dair 3663 sayılı Kanunun birinci maddesi de şöyledir :
(Maddel- Muazzaf subaylar üsteğmen rütbesinde en az bir sene bulunmadıkça ve askerîmemurlar 25 yaşını ikmal etmedikçe ve kara, deniz ve hava gedikli erbaşlarıbaşçavuş olmadıkça evlenemezler.
İhtiyatsubaylığından askerî memurluğa intisap edenler bu maddede yazılı kayıttanmüstesnadır.)
5802sayılı Astsubay Kanununun 32 nci maddesi, 1861 sayılı Jandarma Efradı Kanunuile ek ve tadillerinin bu Kanuna aykırı hükümlerini yürürlükten kaldırmış veböylece 1861 sayılı Kanunla ilgili bulunan 3949 sayılı Kanunun 5 incimaddesinin, Jandarma gedikli erbaşların evlenmek için izin almalarını zorunlukılan hükmü kaldırılmış ve sadece temditli erat hakkındaki hükmü yürürlüktekalmış idi.
6Temmuz 1965 gününde yürürlüğe girmiş bulunan 24/6/1965 gün ve 635 sayılı UzmanJandarma kanununda evlenmeyi izine bağlıyan bir hüküm yoktur. Şu halde bu 635sayılı Kanun karşısında 3949 sayılı Kanunun 5 inci maddesinin yürürlüktebulunup bulunmadığı sorunu bahis konusu olmaktadır.
Buduruma göre Anayasa'ya aykırılık konusuna geçilmeden Önce bu konununçözümlenmesi ve tesbiti gerekmektedir.
635sayılı Uzman Jandarma Kanununun "kaldırılan hükümler yürürlüktenkaldırılan kanunlar" başlıklı 32 nci maddesinde : (1861 sayılı) Kanunun buKanuna aykırı hükümleri ve 4367 sayılı Kanunun 3 üncü maddesinin (a) fıkrasıile bunların değişiklikleri yürürlükten kaldırılmıştır.) diye yazılıdır.
Bumaddede sözü geçen 4367 sayılı Kanun, Ordu mensupları ile Emniyet GenelMüdürlüğü ve Gümrük Muhafaza ve muamele sınıfı kadrolarında çalışanlara birerer tayını verilmesine ilişkin kanun olup konu ile ilgili değildir.
1861sayılı "Jandarma Erat Kanununda" evlenmeyi izine bağlayan bir hükümyoktur. Jandarma Erat Kanununun Bazı maddelerinin Değiştirilmesine ve Bu KanunaYeniden Bazı Hükümler İlâvesine dair 3949 sayılı Kanunun 5 inci maddesiylekabul edilmiş olan evlenmeyi izine bağlayan hüküm, 1861 sayılı Kanunudeğiştiren bir hüküm olmayıp ona ektir. Buna göre, 635 sayılı Kanunun 32 ncimaddesiyle açık olarak yürürlükten kaldırılan hükümler arasında bulunmamak icapeder. Şu halde 3949 sayılı Kanunun sözü geçen 5 inci maddesi hükmünü yürürlüktenaçık bir şekilde kaldıran bir hüküm yoktur. Bu takdirde üstü kapalı (zımni) birkaldırma bulunup bulunmadığının incelenmesi gerekir.
635sayılı Uzman Jandarma Kanun tasarrısı gerekçesinde maddelerin izahınageçilmeden aynen şöyle denilmiştir: (1861 sayılı Kanun 1931 yılında kolluğunpersonel ihtiyaçlarını karşılamak gayesiyle çıkarılmış bulunmaktadır. Zamanladeğişen şartlar karşısında yirmiye yakın değişiklik görmüş olmasına rağmen yinede zamanın ihtiyaçlarını karşılayacak durumda değildir. Yürürlükte bulunan buKanunun kapsadığı gedikli sınıfı 5802 sayılı Kanunla astsubay adım alarakkanunun şümulünden çıkmış ve temditli sınıfının gayesi olan hedef ortadankalkmış bulunmaktadır. Kanunun bugün Özünü teşkil eden temditli (yeni adı ileuzatmalıdır) ler her türlü sosyal imkândan mahrum bulunmaktadırlar. Kollukhizmetinde karakol komutanı olarak vazife gören personelin zamanın sosyalşartlarına uygun bir statüye bağlı tutulmaları gayesiyle bu kanun tasarrısıhazırlanmış bulunmaktadır.)
635sayılı Uzman Jandarma Kanunu gözden geçirildikte :
Tarifbaşlıklı l inci maddesi şöyledir : (Madde l- Uzman Jandarma : TürkiyeCumhuriyeti Jandarması kadrolarının ast komuta kademesinde eğitim, sevk veidare ile diğer meslekî ihtisas kollarında astsubaya yardımcı olarakgörevlendirilen askerî kişilerdir.)
2nci maddesi rütbe ve kıdemleri göstermekte, 3 üncü madde de uzman jandarmakaynaklarının kara, deniz ve hava kuvvetleri ile jandarmadan terhiz edildiklerisüre iki yılı ve yaşları 26 yı geçmeyen er, onbaşı ve kıta çavuşları olduğubildirilmekte, 4 üncü madde kabul ve yetiştirme usullerini, 8 inci maddemecburi hizmeti, 13 üncü madde uzman jandarmaların yükselmelerini, 19 uncumadde izin işlemini, 21 inci madde derece ve rütbeleri ile aylık tutarlarını,28 inci madde yaş haddini göstermektedir.
Geçicihükümlerle de intibaklar düzenlenmektedir. Şöyle ki: Geçici l inci madde ilehalen meslekte bulunan uzatmalıların kanunun yayımı tarihini izleyen aybaşından başlayarak bu kanuna intibakları sağlanmış, geçici 2 nci madde ile dehalen meslekte bulunan uzatmalıların geçici birinci maddeye göre intibaklarıyapıldıktan sonra beş yıl içinde bir eğitime bağlı tutulmaları ve eğitimdebaşarı göstermiyenlerin hemen ilişiklerinin kesilmesi kabul edilmişbulunmaktadır.
Buhükümler açık olarak gösteriyor ki uzatmalı (temditli) düzen "statü"yerine, 635 sayılı Kanun yeni bir düzen getirmiştir.
Gerekiptali istenen hükmün taalûk ettiği 3949 ve 1861 sayılı Kanun, gerek sonradanyürürlüğe girmiş bulunan 635 sayılı Kanun Özel birer kanundur.
Özelkanunlardan yürürlük tarihine göre önceki ve sonraki kanunları hükümleriarasında çelişme bulunursa veya öncekinin ele aldığı konuyu sonraki kanun yenibaştan düzenlerse sonraki kanun, önceki kanunu üstü kapalı olarak yürürlüktenkaldırır.
Uzatmalılarıda içine alan 635 sayılı sonraki Kanun, getirdiği yeni düzende evlenmeyi izinebağlı kılan koşula yer vermemiştir. Şu halde izine ilişkin hükmü üstü kapalıolarak (zımnen) yürürlükten kaldırılmıştır.
5inci madde yürürlükten kalkınca onun yaptırma gücü (müeyyidesi) olan AskerîCeza Kanununun 147 nci maddesinin olayda Askerî Mahkemece uygulama yerikalmamış olur.
635sayılı Kanun 6 Temmuz 1965 gününde yürürlüğe girmiş, dolasiyile sözü geçen 5inci madde bu tarihte yürürlükten kalkmıştır.
Yürürlüktenkalkma ve karar tarihlerine göre Askerî Mahkemece konusu bulunmayan bir husushakkında karar verilmiştir.
İtirazınreddi gerekir.
Sonuç:
Bunedenlerle konusu bulunmayan itirazın reddine 15/3/1966 gününde oybirliği ilekarar verildi.
Başkan
Lütfi Akadlı
Başkanvekili
Rifat Göksu
Üye
Asım Erkan
Üye
İbrahim Senil
Üye
İhsan Keçecioğlu
Üye
A. Şeref Hocaoğlu
Üye
Salim Başol
Üye
Celalettin Kuralmen
Üye
Fazıl Uluocak
Üye
Sait Koçak
Üye
Avni Givda
Üye
Muhittin Gürün
Üye
Recai Seçkin
Üye
Muhittin Gürün
Üye
Lütfi Ömerbaş