Anasayasa Mahkemesi - Norm Denetimi - E.1966/3, K.1966/23 Sayılı Karar - 28/04/1966

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas No.:1966/3

Karar No.:1966/23

Karar tarihi:28/4/1966

Resmi Gazete tarih/sayı:11.7.1966/12345

İtirazeden: Hilvan Sulh Hukuk Mahkemesi

İtirazınkonusu : 4753 sayılı Çiftçiyi Topraklandırma Kanununun değişik 56 ncımaddesiyle 57 nci maddesinin Anayasa'nın 36 ncı maddesine aykırı olduğu ilerisürülerek iptaline karar verilmesi istenmiştir.

İLKİNCELEME:

AnayasaMahkemesi İçtüzüğünün 15 inci maddesi gereğince 8/2/1966 gününde yapılan ilkincelemede dosyada eksiklik bulunmadığı anlaşıldığından işin esasınınincelenmesine karar verilmekle düzenlenen rapor, mahkemenin 19/1/1966 günlükararı, iptali istenen kanun maddeleri, kanunun gerekçesi, Anayasa'nın konu ileilgili hükümleri ve bunlara ilişkin Meclis tutanakları okunduktan sonra gereğigörüşülüp düşünüldü.

OLAY:

Dâvacıİmar ve iskân Hakanlığı, dâvâlıya 4753 sayılı kanun uyarınca 25 yıl bizzatişletmek ve bu süre içinde borcunu ödemek üzere kendisine temlik edilen ikitarlayı, dâvâlının anılan kanun ve ilgili tüzük hükmüne aykırı olarak birüçüncü kişinin kullanmasına terkettiğinden, bahisle tapu kaydının iptaliyleHazine adına yazılmasına, taşınmaz malın Hazineye teslimine ve üç yıllık işgaltazminatı tutarı 400 liranın dâvâlıdan alınmasına karar verilmesini istemiştir.

Mahkemecedayanılan Anayasa maddesi şöyledir :

"Madde36 : Herkes mülkiyet ve miras haklarına sahiptir. Bu haklar ancak kamu yararıamacıyla kanunla sınırlanabilir. Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararınaaykırı olamaz". Konu ile doğrudan doğruya ilgisi dolayısiyle incelenmesigereken Anayasa maddeleri ise şöyledir:

"Madde37 : Devlet, toprağın verimli olarak işletilmesini gerçekleştirmek ve topraksızolan veya yeter toprağı bulunmayan çiftçiye toprak sağlamak amaçlariyle gerekentedbirleri alır. Kanun bu amaçlarla, değişik tarım bölgelerine ve çeşitlerinegöre toprağın genişliğini gösterebilir. Devlet, çiftçinin işletme araçlarınasahip olmasını kolaylaştırır.

Toprakdağıtımı ormanların küçülmesi veya diğer toprak servetlerinin azalması sonucunudoğuramaz.

"Madde11 : Temel hak ve hürriyetler, Anayasa'nın sözüne ve ruhuna uygun olarak ancakkanunla sınırlanabilir.

Kanun,kamu yararı, genel ahlâk, kamu düzeni, sosyal adalet ve millî güvenlik gibisebeplerle de olsa bir hakkın ve hürriyetin özüne dokunamaz".

Konununtoprak hukuku yönünden incelenmesi :

Topraksızveya yeter toprağı olmayan çiftçilere toprak dağıtımı, dağıtılan topraklarınkullanılması ve işletilmesi rejiminin düzenlenmesi toprak hukukunun en önemlikonusunu teşkil etmekte ve bu gün "Toprak reformu" diyeadlandırılmaktadır.

Toprakreformu başlıca şu ana ilkelere dayanmaktadır.

1-Topraksız veya yeter toprağı olmayan çiftçiyi toprak sahibi yapmak.

2-Sosyal düzeni sağlamak.

3-Tarımsal kalkınma yolundan iktisadi kalkınmayı sağlamak.

l-Türk toplumunun sosyal yapısı özel mülkiyet esası üzerine kurulmuş bulunduğuhalde geçimlerini toprağa bağlamış olanların çoğunun eline toprak geçmemiş veyatoprakları geçimlerini sağlamağa yetmemiştir. 4753 sayılı ÇiftçiyiTopraklandırma Kanununun uygulama alanına girmesinden bu yana uzunca bir süregeçtiği halde önemli sayıda topraksız çiftçi topluluğu büyük arazi sahiplerinintopraklarında çalışmaktadır. Bu durumun sürüp gitmesinin sakıncalarını veyürürlükteki kanunun yetersizliğini bilenler yeni bir toprak reformunun zorunluolduğunda birleşmektedirler. Konunun fert ve toplum yönünden taşıdığı önem,Devletin, toprak dağıtımı ve toprakların işletilmesiyle ilgili görevininAnayasa'da düzenlenmiş olmasından da anlaşılmaktadır. (Anayasa madde 37) ohalde toprak reformunun ilk hedefi topraksız veya yeter toprağı olmayançiftçiye toprak sağlamaktır.

2-Geniş anlamda toprak reformu, sadece toprak dağıtmakla gerçekleşmiş sayılamaz.Ferdin, toprak sahibi olması yanında, bağımsız bir çiftçi topluluğu yaratmak,topraktan yoksun kimselerin büyük şehirlere göç etmelerini önlemek, yetertoprakları olmadığı için bulundukları yerlerdeki tabiî kaynakları tüketen iskântopluluklarını daha elverişli yerlerde barındırmak ve toplumun yaşama düzeyiniyükseltmek gibi sosyal hedeflere ulaşılması da toprak reformu ile güdülenamaçlardandır.

3-Uygun bir kullanma (Tasarruf) ve işletme rejiminin düzenlenmesi, toprakreformunun vazgeçilmez koşullarındandır. Gerçekten yurtta tarımın gelişmesi,toprakların kültüre elverişli hale getirilmesine, dağıtılan topraklarınbenimsenip işletilmesine ve ücretimin çoğaltılmasına bağlıdır. Toprak sahibiçiftçi, tarım tekniğinden ve devlet yardımından yararlanarak toprağını, kendisorumluluğu altında işletmedikçe, reform uğrunda harcanan para ve emek boşagidecektir. Öte yandan başkalarının toprağında çalışanlar bu topraklara gereğigibi sarılmamaktadır. Yurtta geniş toprak parçalarının bakımsız kalmasının vebunlardan gereği gibi yararlanılamamasının nedenlerinden biri de topraklarınortakçılıkla veya kiralama yoluyla işletilmekte olmasıdır. Bu sakıncalarınortadan kaldırılması ve toprak reformuyla güdülen amaçlara ulaşılabilmesi içintoprak dağıtımının yükümlere ve koşullara bağlanması gerekmektedir.

Budüşünceler kanun tasarısının gerekçesiyle geçici komisyon raporunungerekçesinde ve bilim alanında da benimsenmiştir. (T. B. M. M. Tutanak DergisiCilt 17 B. 54. 14.5.1943)

KonununAnayasa hükümleri yönünden tartışılması :

Mahkeme,inceleme konusu kanun maddelerinin çiftçiye verilen toprarağın uzun bir sürekiralanmasını veya ortakçılıkla işletilmesini önliyen hükümlerinin Anayasa'nın36 ncı maddesinin ikinci fıkrasına aykırı olduğunu ileri sürmüştür. Mülkiyethakkı eski anlamında ferdin dediği şekilde kullanabileceği bir hak ve sınırsızbir hürriyet olmak niteliğini çoktan yitirmiş, Mülkiyet anlayışı, bu hakkın,bir bakıma, sosyal yapıda bir hak olduğu yolunda gelişmiş, bir çok haklar gibibu hakkın da kamu yararı amacıyla sınırlanabileceği ilkesi kabul edilmiştir.Mülkiyet hakkının Anayasamızın (Temel haklar ve ödevler) kısmının (Sosyal veİktisadi haklar ve ödevler) bölümünde yer alması ve 36 ncı maddenin ikinci veondan sonraki fıkrasiyle 37 nci maddenin ikinci fıkrasına bu hakkınsınırlanabileceğini gösteren, hükümler konulması bu anlayışın ifadesidir.

Görülüyorkimülkiyet hakkı Anayasamızda sınırsız bir hak olarak tanınmamış, fert yararı iletoplum yararının karşılaştığı alanlarda, toplum yararı üstün tutulmuştur.Toprak reformunda da toplum yararının üstün tutulduğu reform düşüncesine hâkimolan ana ilkelerin ve Anayasa'nın konu ile ilgili hükümlerinin birlikteincelenmesinden açıkça ortaya çıkmaktadır. O halde, toprak dağıtımını kamuyararı amaciyle bazı yükümlere ve koşullara bağlamak ve böylece mülkiyethakkını kanunla sınırlamak devletin hakkı, yükümlere ve koşullara uymaktatoprak sahibinin borcu olmak gerekir.

4753sayılı kanunun değişik 56 ncı maddesine toprağın belli bir süre içindekiralanmasını ve ortakçılıkla işletilmesini yasaklayan hükümler konulması,yukarıda belirtilen esaslara dayanmaktadır. Yükümler ve koşullar belli bir süreile sınırlandığı ve çiftçi toprağı, bu yükümler koşullarla kabul ettiği için,Burada Anayasa'nın 11 inci maddesine dayanılarak mülkiyet hakkının özünedokunluğu da ileri sürülemez,

Buaçıklamaların tümünden çıkan sonuç, 4753 sayılı Kanunun değişik 56 ncımaddesindeki yasaklayıcı hükmün, Anayasa'nın 36 ncı maddesinin ikinci ve ondansonraki fıkrasiyle 37 nci maddesinin ikinci fıkrasında yeralan hükümlerinsözüne ve özüne uygun olduğu gerçeğidir,

Değişik56 ncı maddenin Anayasa'ya aykırı olmadığı kabul edilince, anılan maddedekiyasaklayıcı hükmün müeyyidesi olan 57 nci maddenin de Anayasa'ya aykırılığıdüşünülemez. Bu nedenlerle itiraz reddedilmelidir.

SONUÇ:

4753sayılı Çiftçiyi Topraklandırma Kanununun itiraz konusu 57 nci maddesi ile 5618sayılı Kanunla değişik 56 ncı maddesi Anayasa'ya aykırı olmadığından itirazınreddine 28/4/1966 gününde oybirliği ile karar verildi.