Anasayasa Mahkemesi - Norm Denetimi - E.1967/15, K.1967/15 Sayılı Karar - 30/05/1967

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas No:1967/15

Karar No:1967/15

Karar tarihi:30/5/1967

Resmi Gazete tarih/sayı:4.11.1967/12742

İtirazdabulunan : Gülşehir İcra Tetkik Mercii.

İtirazınkonusu : Ziraat Odaları ve Ziraat Odaları Birliği hakkındaki 15 Mayıs 1957günlü ve 6964 sayılı Kanunun 4 üncü madde sinin l numaralı bendinde yer alanziraat odalarının asıl üyelerine iliş kin hükmün, Anayasa'nın 10., 29., 46.ve 56 ncı maddelerine aykırı bulunduğu kanısına varan İcra Tetkik Mercii, bukonuda bir karar verilmesini sürerek icranın geri bırakılmasını istemiştir.

OLAY:

6964sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin l numaralı bendine göre, ziraat odasına resenkaydedilen üyenin, aynı Kanunun 20 nci maddesi gereğince, tahakkuk ettirilenaidatı ödememesinden ötürü anılan Kanunun 36 ncı maddesi uyarınca icrayabaşvurulmuştur. Tebliğ olunan icra emri üzerine, üye, icra tetkik merciineverdiği dilekçede arzusu ile üye kaydedilmediğini, borcu bulunmadığını,üyeliğine dahi itiraz ettiğini ileri sürerek icranın geri bırakılmasınıistemiştir.

Gülşehirİcra Tetkik Mercii de kararında, 6964 sayılı Kanunun 4 üncü maddesi karşısındaçiftçilikle devamlı surette iştigal eden kişilerin asıl üye olarak ziraatodalarına kaydedilmeleri zorunluğunun ve hiç bir şekil ve surette bu üyeliktençıkamıyacakları hususunun Anayasa'nın kişi özgürlüğü ve temel hak vehürriyetler ilkelerine aykırı bulunduğunu belirtmiştir.

6964sayılı Kanunun 4 üncü maddesi şöyledir : "Ziraat odalarının aslî, fahrî vemüşavir olmak üzere üç türlü azası vardır.

I-Aslî azalar :

Devamlıolarak çiftçilikle iştigal eden :

a)Reşit şahıslar;

b)Hükmî şahıslar;

c)Hükmî şahsiyeti haiz olmasa dahi Devlete, katma ve hususî bütçeli dairelere,belediyelere ve İktisadî Devlet Teşekküllerine ait işletme ve müesseselerdir.

Arazideekim, dikim, bakım ve yetiştirme yollariyle nebat, hayvan mahsûlleriistihsalinde bulunmaya veya bu mahsullerin yetiştiricileri tarafından işlenipdeğerlendirilmesine çiftçilik ve bu işleri devamlı olarak yapanlara çiftçidenir.

II-Fahrî azalar :

Çiftçiliklemeşgul olmadıkları halde odaların faaliyetine yakın alâka gösteren maddî vemanevî yardımlarda bulunan zevattır. Fahrî azalar oda meclisleri tarafındanseçilir.

III-Müşavir azalar :

Odameclis ve idare heyetleri ve odalar birliği umumî heyeti ve idare heyetincelüzum görüldükçe fikir ve tecrübelerinden istifade maksadiyle kendilerinebaşvurulan zevattır."

AnayasaMahkemesinin 30/5/1967 gününde ilk inceleme için yaptığı ve Başkan Vekili LûtfiÖmerbaş, Üyelerden İhsan Keçecioğlu, Feyzullah Uslu, A. Şeref Hocaoğlu, FazlıÖztan, Celâlettin Kuralmen, Hakkı Ketenoğlu, Fazıl Uluocak, Muhittin Taylan,İhsan Ecemiş, Recai Seçkin, Ahmet Akar, Halit Zarbun, Ziya Önel ve MuhittinGürün'ün katıldığı toplantıda Üyelerden A. Şeref Hocaoğlu'nun icra tetkikmercilerinin Anayasa'nın 151 inci maddesinde yazılı (Mahkeme) niteliğindeolmadığı nedenine dayanarak itirazın reddi gerektiğini ileri sürmesi üzerineönce bu konu tartışılmış ve aşağıda açıklanan nedenlerle icra tetkikmercilerinin Anayasa Mahkemesi'ne itirazda bulunmaya yetkili olduğu yukarıdaadı geçen üyenin karşı oyu ve çoğunlukla kararlaştırılmıştır.

Anayasa'nın151 inci maddesinde "Bir dâvaya bakmakta olan mahkeme, uygulanacak birkanunun hükümlerini Anayasa'ya aykırı görürse veya taraflardan birinin ilerisürdüğü aykırılık iddiasının ciddî olduğu kanısına varırsa, AnayasaMahkemesi'nin bu konuda vereceği karara kadar dâvayı geri bırakır." hükmüyer almış ve 44 sayılı Kanunun 27 nci maddesinde de aynı hüküm tekrarlanmıştır.

İtirazyolu ile Anayasa Mahkemesi'ne başvuran icra tetkik merciinin itiraza yetkiliolup olmadığının belli edilmesi için :

İcratetkik mercii'nin mahkeme olup olmadığı, mahkeme ise, bakmakta olduğu birdâvanın bulunup bulunmadığı, böyle bir dâva varsa itiraz konusu hükmü bu dâvadauygulayıp uygulamıyacağı konularının araştırılması gerekir.

l-Usul kanunlarında gerekse başka kanunlarda (Hâkim) ve (Mahkeme) deyimlerininçoğu zaman aynı anlamda kullanıldıkları görülmektedir.

Örneğin: Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununun 7 nci maddesinde (Sulh Mahkemesi), 8 incimaddesinde (Sulh hâkimleri) denilmiştir. Aynı Kanunun 96 nci maddesindeteminatın mahkemece takdir edileceği 99 uncu maddesinde hâkim tarafından belliedilen süre içinde teminat verilmemesinden ne gibi sonuçlar doğacağıgösterilmiştir.

MedenîKanunun 31 inci maddesinde "Gaibin Türkiye'deki son ikametgâhıhâkimi", 518 inci maddesinde "Müteveffanın son ikametgâhımahkemesi", 574 üncü maddesinde "Sulh hâkimi", 576 ncımaddesinde "Mahkeme" deyimleri eş anlamda kullanılmıştır.

Anayasa'dakiduruma gelince :

7nci maddeye göre "Yargı yetkisi, Türk milleti adına bağımsız mahkemelercekullanılır."

16ncı maddede "Usulüne göre verilmiş hâkim kararı olmadıkça", 17 ncimaddede "Hâkim tarafından kanuna uygun olarak verilmiş bir kararolmadıkça" 32 nci maddede "Tabiî hâkim" denilerek (Hâkim) deyimikullanılmıştır.

31inci maddede "Herkes ... yargı mercileri önünde davacı veya dâvâlı olarakiddia ve savunma hakkına sahiptir. Hiçbir mahkeme görev ve yetkisi içindekidâvaya bakmaktan kaçınamaz." hükmünde (Yargı mercii) ve (Mahkeme)deyimleri eş anlamdadır.

Anayasa'nın151 inci ve 44 sayılı Kanunun 27 nci maddelerinde yer alan "Bir dâvayabakmakta olan mahkeme" sözlerini, bir dâvaya bakmakta olan, hâkimniteliğinde kişilerden kurulu yargı yetkisine sahip taraflar arasındakiuyuşmazlığın esasını çözümleyen merci şeklinde anlamak Anayasa'nın yukarıdayazılı hükümlerine uygun düşer.

İcrave iflâs Kanununun 3870 sayılı Kanunla değişik 4 üncü maddesine göre icratetkik mercii, mahkeme başkanı veya hâkimi ve bulunan yerlerde de icrahâkimleri ile yardımcıları yahut da bu görev kendilerine verilen hâkimlerdir.Yine aynı maddede bu mercilerin icra ve iflâs dairelerinin işlemlerine karşıyapılan şikâyetlerle itirazları tetkik ederek karara bağlayacaklarıgösterilmiştir. İcra hâkimleri kendilerine sunulan şikâyet ve itirazları, belliusule uyarak yargılamakta ve objektif hukuk kurallarını bu şikâyet veitirazlara uygulamak suretiyle hükme bağlamaktadırlar.

Bugörevi yapan icra tetkik mercilerinin, mahkeme olarak kabul edilmeleri gerekir.

2-Olayda, ziraat odasına,, kendisine danışılmaksızın, kaydı yapılan ve aidattahakkuk edilen üye, icra tetkik merciine verdiği itiraz dilekçesinde üyekaydolunması için bir istekte bulunmadığını, üyeliğine itiraz ettiğini veborçlu olmadığını ileri sürmüştür. Ortada bir uyuşmazlık bulunduğuna göre,bunun, yargılama yetkisine sahip bir merci tarafından çözümlenmesi gerekir.

Şuhalde Gülşehir îcra Tetkik Mercii, Anayasa'nın 151 inci ve 44 sayılı gamınım 27nci maddelerine uygun olarak bakmakta olduğu bir dâva dolayısiyle AnayasaMahkemesine başvurabilir.

3-6964 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin itiraz konusu l numaralı bendinin dâvadauygulanıp uygulanamayacağı sorununa gelince :

AnılanKanunun 4 üncü maddesinin l numaralı bendi, ziraat odalarına, aslî üye olacakgerçek ve yüzel kişileri göstermektedir. Kanunun 5 inci maddesinde üye kaydınınnasıl yapılacağı açıklanmış 20 nci maddesinde giriş ücretlerinden ve yıllıkaidattan söz edilmiş ve 36 ncı maddesinde de odalarca verilen girişücretleriyle yıllık aidat ve zamların ve kesinleşen para cezalarınıntahsillerine ilişkin kararların icra dairelerince ilâmlar gibi infaz olunacağıhükme bağlanmış bulunmaktadır.

İcrave îflâs Kanununun 33 üncü maddesi ise ilâmların icrası yolu ile yapılantakiplerde borçluya, ancak borcun zaman aşımına uğradığı veya ertelendiği veyaödenerek kapatıldığı nedenlerinden birine dayanarak itirazda bulunmak veicranın geri bırakılmasını istemek hakkını tanımıştır. Oysa olayda borçlu, bunedenlerden birine değil, isteği ile odaya kaydolunmadığı nedenine dayanarakitirazda bulunmuştur.

Buaçıklamalardan anlaşıldığı üzere borçlunun itirazının, sadece İcra ve İflâsKanununun 33 üncü maddesinde yer alan şartlan kapsayıp kapsamadığını araştırmakdurumunda olan Gülşehir İcra Tetkik Mercii'nin, bu sının aşarak, borçlununodaya kaydedilmesi şekli üzerinde araştırma yapmasının kanunî dayanağıbulunmadığından, 6964 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin dâvada uygulanmayacakolan l numaralı bendi hükümlerinin Anayasa'ya aykırı olduğu nedeni ile iptaliiçin Anayasa Mahkemesine başvurmağa yetkisi yoktur.

ÜyelerdenHakkı Ketenoğlu, Recai Seçkin ve Ziya Önel gerekçeye katılmamışlardır.

SONUÇ:

Yukarıdaaçıklanan nedenlerden ötürü Gülşehir İcra Tetkik Mercii'nin itirazım yetkiyönünden reddine 30/5/1967 gününde oybirliği ile karar verildi.

MUHALEFETŞERHİ

İcratetkik mercileri Anayasa'nın 151 ve Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve YargılamaUsulleri hakkındaki 44 sayılı Kanunun 27 nci maddelerinde yazılı mahkemeniteliğinde olmadıklarından bu mercii hâkimlerinin itiraz yolu ile AnayasaMahkemesine iş gönderemiyecekleri. bu sebeple itirazın yetkisizlik yönündenreddi gerekeceği düşüncesi ile kararın bu kısmına muhalifim.

Üye

A. Şeref Hocaoglu