ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 1967/33
Karar Sayısı : 1968/58
Karar Günü : 3/12/1968
İPTAL DÂVASINI AÇAN : Ege Üniversitesi adına RektörDr. Vehbi Göksel Vekili Av. Kerim Taran
DAVA DİLEKÇESİNİN ANAYASA MAHKEMESİNDE KAYIT TARİHİ : 5.10.1967
İPTAL DAVASININ KONUSU :
8 Temmuz 1967 günlü ve 12462 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan 4Temmuz 1967 günlü ve 892 sayılı Hacettepe Üniversitesi Kurulması HakkındakiKanunun usul ve esas yönlerinden Anayasa’ya aykırılığı ileri sürülerek iptaliistenmiştir.
I- İLK İNCELEME :
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğünün 15. maddesi gereğince 24.10.1967gününde yapılan ilk inceleme toplantısında Hacettepe Üniversitesi HakkındakiKanunun Anayasa’ya aykırılığı nedeni ile iptal dâvası açmağa EgeÜniversitesinin yetkili olduğuna ve dosyada başkaca eksiklik bulunmadığındanişin esasının incelenmesine oybirliği ile karar verilmiştir.
II-SÖZLÜ AÇIKLAMA DURUMU :
Anayasa Mahkemesinin 27.6.1968 gününde yaptığı ve Başkan VekiliLütfi Ömerbaş, Üye İhsan Keçecioğlu, Salim Başol, Feyzullah Uslu, Fazlı Öztan,Celâlettin Kuralmen, Hakkı Ketenoğlu, Sait Koçak, Muhittin Taylan, İhsanEcemiş, Recai Seçkin, Ahmet Akar, Halit Zarbun, Ziya Önel ve Muhittin gürün’ünkatıldığı toplantıda, 22.4.1962 günlü ve 44 sayılı kanunun 29. maddesi uyarıncadâvacının sözlü açıklamasının dinlenmesine üyelerden İhsan Ecemiş ve RecaiSeçkin’in karşı oylarıyle ve oyçokluğu ile karar verilmiştir. Bu kararuyarınca, sözlü açıklamayı dinlemek üzere Anayasa Mahkemesinin 8.10.1968gününde yaptığı ve Başkan Vekili Lütfi Ömerbaş, Üye İhsan Keçecioğlu, SalimBaşol, A.Şeref Hocaoğlu, Fazlı Öztan, Celâlettin Kuralmen, Hakkı Ketenoğlu,Sait Koçak, Avni Givda, Muhittin Taylan, İhsan Ecemiş, Recai Seçkin, AhmetAkar, Halit Zarbun, Ziya Önel ve Muhittin Gürün’ün katıldığı toplantıda; DâvacıEge Üniversitesi Rektörlüğüne dinlenme gününün bildirilmiş olduğu, Rektörlüğün5.10.1968 günlü ve 420/5862 sayılı yazısiyle Ege Üniversitesini de temsiledeceğini bildirdiği İstanbul Üniversitesi Temsilcisi Prof. Hıfzı Timur’ungelmediği anlaşıldı. Gerçi dâvacı İstanbul Üniversitesi Rektörlüğü, aslı 967/32sayılı dâva dosyasında bulunan, 4.10.1968 günlü ve 4472 sayılı yazısiyleöğretim üyelerinin yoğun ve kaçınılmaz bir sınav çalışması içindebulunduklarını, temsilcilerin Ankara’ya gelmelerinin olağanüstü sınavgüçlükleri doğuracağını belirterek dinlemenin daha sonraki bir günebırakılmasını istemişse de, 44 sayılı kanunun 30. maddesinin açık hükmüne vedâvacıya bu maddede uygun olarak yapılan tebligata göre dinlemenin başka birgün bırakılması isteminin reddine ve incelemenin dosya üzerinde yapılmasına,Başkan vekili Lütfi Ömerbaş, üyelerden İhsan Keçecioğlu, Salim Başol,Celâlettin Kuralmen ve Hakkı Ketenoğlu’nun karşı oylarıyle ve oyçokluğu ilekarar verildi.
III-DAVACININ GEREKÇESİ ÖZETİ :
“A-Usul Yönünden : Dâva konusu Hacettepe ÜniversitesiKurulması Hakkındaki Kanun tasarısı, partilerin kuvvetleri oranında temsiledilmedikleri, sonradan kurulan Güven Partisine mensup milletvekillerinin usulüdairesinde seçilmeden Güven Partisi’ni temsilen yer aldıkları komisyonlardaincelenmiş bulunduğuna göre, kanun, Anayasa’nın 85. maddesine aykırı olarakyasama meclislerinden geçmiş bulunmaktadır.
B- Esas Yönünden : a- Anayasa’nın 120. maddesinin beşincifıkrasında (Üniversitelerin kuruluş ve işleyişleri, organları ve bunlarınseçimleri, görev ve yetkileri, öğretim ve araştırma görevlerinin Üniversiteorganlarınca denetlenmesi, bu esaslara göre kanunla düzenlenir.) denilmektedir.Bu fıkrada söz konusu kanun Üniversitelerin genel kanunu 4936 sayılı kanun veek ve tadilleridir. Belli yeni bir Üniversitenin bundan farklı bir rejime vesisteme bağlanması caiz değildir. Bu çeşit kuruluş kanunlarının, bu genel kanundairesinde sadece bir kuruluş, kadro ve mali imkânlar sağlayan hükümleri ihtivaetmesi Anayasa’nın 120. ve 112. maddeleri gereğidir.
b-Anayasa’nın 120. maddesine göre organların tek dereceli seçimleseçilmeleri gerekir. Halbuki Hacettepe Üniversitesi Rektörü, doğrudan doğruyaöğretim üyeleri tarafından değil Senatoca yani iki dereceli olarakseçilmektedir. Bu durum 120. maddeyle teminat altına alınan kollgyal sistemeaykırıdır.
c- Üniversite soyut bir kavramdır. Fakültelerden mücerret birÜniversite düşünülemez. Buna karşılık bir Üniversiteden tamamen ayrı, bağımsızbir fakülte kurulabilir ve fiilen de vardır. Şu halde Anayasa’nın tanıdığıbilimsel ve idari özerklik, fakültelerden gelmelidir ve her fakülte buözerkliğini kendi organları eliyle kullanmalıdır. Halbuki 892 sayılı kanunun 4.maddesine göre dekanların aslı ita âmirliği yetkisi yoktur. Fakülte organlarınınkararları da rektör tarafından imza edilmektedir. Rektör fakültelerin de icraorganıdır. Fakültelerin bilimsel çalışması için gerekli idari yetki vemuhtariyeti yoktur. Fakültelerin görevlerini yapabilmeleri, 8 yıl gibi seçimsistemi ile gerçekte bağdaşamayacak uzun bir süre görevde kalan bir rektörüntakdirine bırakılmıştır.
d-Anayasa’nın 120. maddesi konulurken mevcut Üniversiteler Kanununsistemi, gözönünde tutulmuş ve bunlar muhafaza ve teyit edilmiş ve tevsiiistenmiştir. Bu da ferdi değil kollegyal idare sistemidir; öğretim ve yönetimsorumluluğun bütün öğretim üyeleri üzerinde bulunması, Üniversitenin bunlarındoğrudan doğruya seçimle kuracakları kurallar marifetiyle idare edilmesidir.Böylece iş bölümü ve eşitlik sağlanmış ve üstün yetkili bir idareci sınıfınındoğması önlenmiş olur. Halbuki 892 sayılı kanun, fakültelerin ve dolayısiyleöğretim üyelerinin doğrudan doğruya seçmediği bir öğretim üyesinin Senatokarariyle rektör olarak, 8 seneden önceki rektör sıfatiyle 16 sene fakülteleri idareetme imkânı vermekte ve bu suretle şahsi idare usulünü koymaktadır. Bu durumAnayasa’nın 120. maddesinin ruhuna aykırıdır. Üniversite özerkliği yalnızsiyasi iktidara karşı değil akademik hür öğretim, eğitim ve araştırmaçalışmalarına içten ve dışardan gelecek her çeşit müdahaleyi önlemeye matufbulunduğu açık bir ilmi gerçektir. Anayasa koyucu mevcut Üniversiteler Kanununkoyduğu bu sistemi değiştirmek istese idi bunu açıkça belirtmesi ve kanunkoyucunun da iki yıl içinde yeni bir kanun yapması gerekirdi.
e- Kamu kurumlarının çalışma alanlarının konularıyle sınırlanmasıgerektiği halde, 892 sayılı kanunun 1. maddesinde Hacettepe Üniversitesimerkezinin Ankara’da olduğu belirtilerek, bu Üniversitenin yurdun her tarafındaidari kararla fakülteler ve şubeler açabileceği ve her türlü faaliyettebulunabileceği kabul edilmiş bulunmaktadır. Bu hüküm, kamu kurumu kavramıylebağdaşamıyacağı gibi üniversitelerin bir kanunla kurulabileceği hakkındakiAnayasa hükmü ile de bağdaşmaz.
Bu nedenlerle; Anayasa’nın 85. maddesindeki usul hükümlerine, 120.maddesinde kabul edilmiş olan Devlet Üniversiteleri sistemine ve 112. maddesindeyer alan Türk idari rejime ilkelerine açıkça aykırı bulunan 892 sayılıHacettepe Üniversitesi Kurulması Hakkındaki Kanunun tümünün, olmadığı takdirdesakatlık arzeden hükümlerinin, iptaline karar verilmelidir.
IV-METİNLER :
A-Dava konusu hükümler : Dâvacının iptalini istediğiHacettepe Üniversitesi Kurulması Hakkındaki 892 sayılı Kanunun hükümlerişöyledir:
“Madde 1- Merkezi Ankara’da olmak üzere (Hacettepe Üniversitesi)adı ile tüzel kişiliği haiz özerk bir Üniversite kurulmuştur.
Madde 2- Hacettepe Üniversitesine bağlı ve tüzel kişiliği haiz (Fen ve Sosyal Bilimler Fakültesi), (Tıp Fakültesi) ve (Sağlık BilimleriFakültesi) kurulmuştur.
Hacettepe Üniversitesi içinde fakülteler, yüksek okul veya okullarile enstitüler açılmasına; bunların birleştirilmesine veya kaldırılmasınaSenato karar verir.
Hacettepe Üniversitesi ile buna bağlı fakültelerin, yüksek okul,okul ve enstitülerin işleyiş, akademik düzen, yönetim ve denetiminiilgilendiren hususlar Senatoca hazırlanacak yönetmeliklerle belirtilir.
Bu madde uyarınca açılacak fakülte, enstitü, okul ve kurumlardanyeni ödenek ve kadro alınmasını gerektirenler için genel usullere uyulur.
Madde 3- Hacettepe Üniversitesi Senatosu, rektörün başkanlığındaöğretim görevi başında bulunan önceki rektörden, fakülte dekanlarından, herfakülte profesörler kurullarının kendi üyeleri arasından ve üç yıl içinseçeceği ikişer profesörden ve rektörlüğe bağlı her yüksek okulun müdüründenkurulur.
Madde 4- Hacettepe Üniversitesi Rektörü, Üniversite Senatosutarafından, Senato üyeleri arasında beş yıl için seçilir. Dönem süresi bitenrektör üç defadan fazla olmamak üzere bir yıl süre ile yeniden seçilebilir.Rektör, Senato üyelerinden bir veya ikisini rektör yardımcısı olarak seçer.
Rektör, işi başında bulunmadığı zaman rektör yardımcılarından veyadekanlardan birini vekil tâyin eder.
Rektör Üniversite tüzel kişiliğinin temsilcisidir. Rektör,Üniversite ve ona bağlı fakültelerle diğer kurumların yürütme ve ita âmiri oluptahakkuk memurlarını tâyin eder. Rektör yardımcılarına, fakülte dekanlarına,okul ve enstitü müdürleri ile Üniversite genel sekreterlerine uygun göreceğiölçüde ita âmirliği yetkisi verebilir.
Memur ve hizmetlilerin atanma, terfi ve nakilleri Rektör vegörevlendireceği rektör yardımcıları, dekanlar ve Üniversite Genel Sekreteritarafından yapılır.
Madde 5- Hacettepe Üniversitesine bağlı fakültelerin dekanları,Fakülte Profesörler Kurulu üyeleri ile, bu fakültelere bağlı yüksek okulmüdürlerinin bir arada yapacakları toplantıda dört yıl için seçilir.
Dönem süresi biten dekanlar üç defadan fazla olmamak üzere bireryıl süre ile yeniden seçilebilirler.
Madde 6- Hacettepe Üniversitesi fakülte ve diğer kurumlarınaatanmış öğretim üye ve yardımcıları, üniversitenin diğer fakülte vekurumlarındaki kadrolara atanmamış olsalar bile, burularda da gerekli öğretim,eğitim ve araştırma hizmetleri ile görevlendirilebilirler. Fakülte kadrolarınaatanmış öğretim üyeleri yönetmeliklerde belirtilecek esaslara göre yüksek okul,veya enstitü kurullarına katılırlar.
Madde 7- Hacettepe Üniversitesinin inşaat, makine ve tesisatı ileilgili işlerde 1050 sayılı Muhasebei Umumiye Kanununun 135. maddesi ile 2490sayılı kanun hükümleri uygulanmaz. Bu işlerde uygulanacak esaslar Senatocahazırlanacak bir yönetmelikle belirtilir.
Madde 8- Asli görevleri Hacettepe Üniversitesi ve buna bağlıfakülte, yüksek okul ve diğer kurumlarda olan öğretim üyeleri ve öğretimyardımcıları, Senatoca işbirliğine karar verilen kurumlar dışında başkamüesseselerde ek görevle çalışmazlar ve serbest meslek icra edemezler. Bu maddegereğince Hacettepe Üniversitesi ile işbirliği yapılmasına karar verilen kurumlardanalınan ücretler, öğretim üyelerinin ve öğretim yardımcılarının bu üniversitedenalacakları Üniversite tazminatlarına halel getirmez. Hacettepe Üniversitesikadrolarına ek görevle tâyin edilen ve hariçte resmi veya özel bir işibulunmıyan Üniversite mensubu öğretim üyelerinin asli görevleri dolayısiylealmakta oldukları üniversite tazminatlarına halel gelmez.
Bu Üniversitede asli görevli bulunan öğretim üyeleri veyardımcılarına 7244 sayılı kanunun 3. maddesi hükmü uygulanmaz.
Madde 9- Bu kanun hükümlerinin kapsamadığı hususlarda 115 sayılıkanunla değiştirilmiş 4936 sayılı Üniversiteler Kanunu ile ek ve tadillerineuyulur.
Madde 10- Başka kanunların işbu kanun hükümleri ile çelişmesihalinde bu kanun hükümlerine uyulur.
Madde 11- Hacettepe Üniversitesi kuruluş kadroları bağlı (1) ve(2) sayılı cetvellerde gösterilmiş ve 26.9.1963 tarih, 337 sayılı ve 16.2.1965tarih, 534 sayılı kanunlarla alınan bağlı (3) sayılı cetvelde yazılı kadrolarkaldırılmıştır.
Madde 12- Ankara Üniversitesi Hacettepe Tıp ve Sağlık BilimleriFakültesince yapılan sözleşmelerden doğan haklar ve borçlar, bu fakülteye aitbilumum menkul ve gayrimenkul mallarla alacaklar ve döner sermayeler “HacettepeÜniversitesi” ne intikal etmiştir.
Geçici Madde 1- Bu kanuna bağlı (4) sayılı cetvelde gösterilenkadrolar, 1967 Mali yılında kullanılmaz.
Geçici Madde 2- Ankara Üniversitesi Hacettepe Tıp ve SağlıkBilimleri Fakültesi ile fakülteye bağlı kurumlarda görevli öğretim üyeleri veöğretim yardımcıları ile memur ve hizmetlilerden aylıkları, kadro ve üniversitekurumunun adı değişmiyenlerin yeniden tâyinlerine lüzum olmayıp, aylıkları veücretleri verilmeye devam olunur.
Aylıkları, kadro ünvanları ve Üniversite Kurumunun adıuymıyanların atanmaları, bu kanunun yayımı tarihinden geçerli olmak üzereyapılır ve bunlardan izinli olanlar için göreve başlama kaydı aranmaz.
Geçici Madde 3- Ankara Üniversitesi Hacettepe Tıp ve SağlıkBilimleri Fakültesine ait ihalelerle ilgili yükümlülükler ile yatırımlar içinverilmiş emanet yetkileri 1967 mali yılı için Hacettepe Üniversitesine intikaletmiştir.
Geçici Madde 4- Hacettepe Üniversitenin ilk rektörü, geçici 2. maddegereğince Hacettepe Üniversitesine geçmiş olan Hacettepe Tıp ve SağlıkBilimleri Fakültesi ve bu fakülteye bağlı yüksek okullar öğretim üyelerinin bukanunun yayımından itibaren iki hafta içinde bir arada yapacakları birtoplantıda seçilir.
Geçici Madde 5- Bu kanunun yayımı tarihi takip eden iki aylık süreiçinde, Hacettepe Üniversitesi Senatosu, Ankara Üniversitesi Senatosunda, bukanunun yayımından önce üye olup asli görevli Hacettepe Tıp ve Sağlık BilimleriFakültesi ile buna bağlı kurumlarda bulunan profesörlerden kurulur.
Geçici Madde 6- Bu Üniversitenin her çeşit sarfiyatı HacettepeÜniversitesi 1967 yılı Bütçe Kanunu çıkıncaya kadar Ankara ÜniversitesiHacettepe Tıp ve Sağlık Bilimleri Fakültesi 1967 yılı bütçe tertiplerinden bukanun hükümleri gereğince yapılır.
Hacettepe Üniversitesi 1967 yılı Bütçe Kanunun yayımı tarihinekadar bu kanunun 11. maddesi uygulanmaz.
Madde 13- Bu kanun yayımı tarihinde yürürlüğe girer.
Madde 14- Bu kanunu Bakanlar Kurulu yürütür.”
B-Dâvacının dayandığı Anayasa hükümleri :
“Madde 112- İdarenin kuruluş ve görevleri merkezden yönetim veyerinden yönetim esaslarına dayanır.
İdare, kuruluş ve görevleriyle bir bütündür ve kanunla düzenlenir.
Kamu tüzel kişiliği, ancak kanunla veya kanunun açıkça verdiğiyetkiye dayanılarak kurulur.”
“Madde 120-Üniversiteler, ancak Devlet eliyle ve kanunla kurulur.Üniversiteler, bilimsel ve idari özerkliğe sahip tüzel kişilerdir.
Üniversiteler, kendileri tarafından seçilen yetkili öğretimüyelerinde kurulan organları eliyle yönetilir ve denetlenir; özel kanuna görekurulmuş Devlet Üniversiteleri hakkındaki hükümler saklıdır.
Üniversite organları, öğretim üyeleri ve yardımcıları, Üniversitedışındaki makamlarca, her ne suretle olursa olsun, görevlerindenuzaklaştırılamazlar.
Üniversitelerin kuruluş ve işleyişleri, organları ve bunlarınseçimleri, görev ve yetkileri, öğretim ve araştırma görevlerinin Üniversiteorganlarınca denetlenmesi, bu esaslara göre kanunla düzenlenir.
Siyasi partilere üye olma yasağı, Üniversite öğretim üyeleri veyardımcıları hakkında uygulanmaz. Ancak, bunlar partilerin genel merkezleridışında yönetim görevi alamazlar.”
V-ESASIN İNCELENMESİ :
Dâvaya ilişkin rapor, dâva dilekçesi, iptali istenilen kanun,iptal isteminde dayanılan Anayasa hükümleri, bunlarla ilgili gerekçeler vetutanaklar okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
Dâvacı, yukarıda ayrıntıları ile belirtildiği üzere, 892 sayılıHacettepe Üniversitesi Kurulması Hakkındaki Kanunun Yasama MeclislerindeAnayasa’nın 85. maddesi hükümlerine aykırı olarak kurulmuş bulunankomisyonlarca görüşülüp kabul edilmiş olduğunu ileri sürerek şekil yönünden,115 sayılı kanunla değişik 4936 sayılı Üniversiteler Kanunu ve eklerinin temelsistem ve ilkelerine ve Anayasanın 112. ve 120. maddelerinin ruhuna vehükümlerine aykırılığını ileri sürerek de esas yönünden tümünün iptaliniistemiştir.
Aynı kanun hakkında, aynı iddia ve gerekçelerle, daha önce İstanbulÜniversitesi tarafından açılmış olup, 967/32 esas numarasında kayıtlı bulunandâva, Mahkememizin 3.12.1968 günlü ve 1968/57 sayılı kararı ile reddedilmiştir.Ortada önce verilmiş bulunan kararda değişiklik yapılamasını gerektiren yenibir hal ve koşul bulunmadığından, 892 sayılı kanunun Anayasa’ya aykırılığıyolundaki iddia, sözü geçen karardaki gerekçelerle, yerinde görülmemiştir.
IV-SONUÇ :
1- 892 sayılı kanunun şekil yönünden Anayasa’ya aykırı olmadığınaüyelerden Fazlı Öztan, Avni Givda, Recai Seçkin, Ahmet Akar ve MustafaKaraoğlu’nun karşı oylarıyla ve oyçokluğu ile,
2-a) 892 sayılı kanunun 1. ve 2. maddelerinin Anayasa’ya aykırıolmadığına oybirliği ile,
b) Aynı kanunun 3. maddesinin Anayasa’ya aykırı olmadığınaüyelerden Celâlettin Kuralmen, Avni Givda, İhsan Ecemiş,Recai Seçkin ve AhmetAkar’ın karşı oylarıyle ve oyçokluğu ile,
c) Aynı kanunun 4. maddesinin; birinci fıkrasının Anayasa’yaaykırı olmadığına üyelerden Avni Givda, Recai Seçkin ve Ahmet Akar’ın karşıoylarıyle ve oyçokluğu ile,
Üçüncü ve sonuncu fıkralarının Anayasa’ya aykırı olmadığınaüyelerden Recai Seçkin’in karşı oyu ile ve oyçokluğu ile,
3- 892 sayılı kanunun öteki hükümlerinin Anayasa’ya aykırıolmadığına oybirliği ile,
3.12.1968 gününde karar verildi.
Başkan Vekili
Lütfi ÖMERBAŞ
Üye
Salim BAŞOL
Üye
Feyzullah USLU
Üye
A.Şeref HOCAOĞLU
Üye
Fazlı ÖZTAN
Üye
Celâlettin KURALMEN
Muhalefet şerhi eklidir.
Üye
Hakkı KETENOĞLU
Üye
Sait KOÇAK
Üye
Avni GİVDA
Karşıoy yazısı ilişiktedir.
Üye
Muhittin TAYLAN
Üye
İhsan ECEMİŞ
Üye
Recai SEÇKİN
Üye
Ahmet AKAR
Karşıoy yazısı ilişiktedir
Üye
Halit ZARBUN
Üye
Mustafa KARAOĞLU
Karşıoy yazısı ilişiktedir
KARŞIOY YAZISI
1967/33-1968/8sayılı ve 3.12.1968 günlü kararda, 1967/32-1968/57 sayılı yine 3.12.1968 günlükarardaki gerekçelere atıp yapılmakla yetinilmiş olduğunun bu karşıoy yazısı okararda açıklanan gerekçelerle göre düzenlenmiştir.
1-HacettepeÜniversitesi Kurulması hakkındaki 4.7.1967 günlü ve 892 sayılı kanunun şekilyönünden Anayasa’ya aykırılığı sorunu :
Dâvacı,892 sayılı kanunun yasama meclislerinde Anayasa’nın 85. maddesi hükümlerineaykırı olarak kurulmuş komisyonlarca görüşülüp kabul edildiğini ve şu durumagöre kanunun şekil yönünden iptalinin gerektiğini ileri sürmektedir. 892 sayılıkanuna ilişkin tasarıyı inceleyip görüşen yasama meclisleri komisyonlarının Anayasa’nın85. maddesine aykırı olarak kurulduğu aynı konudaki 1967/32 esas sayılı dâvasonunda verilen 1968/57 sayılı ve 3.12.1968 günlü kararda da kabul edilmiştir.Onun için bu durum üzerinde başkaca açıklama gereksizdir. Ancak, çoğunluk,komisyonların bir içtüzük düzenlemesi olduğu, meclislerce kabul edilenkanunların sıhhatı bakımından şart bulunmadığı ve bunların kuruluşlarınailişkin hataların ve usulsüzlüklerin kanunların Anayasa’ya aykırı sayılmalarınıgerektirmediği görüşünü ileri sürdüğünden yasama meclisleri komisyonlarınınyasama işlemlerindeki yerleri ve etkileri üzerinde durulmasına zorunlulukvardır.
Anayasa’nınher kanun tasarı veya teklifinin mutlaka bir komisyon incelenmesinden geçmesigerektiği yolunda bir kuralı doğrudan doğruya koyan hükmü yoktur. Ancak ikidurumda: Millet Meclisinin Cumhuriyet Senatosundan gelen metni benimsememesihalinde; bir de bütçe tasarılarının incelenmesinde karma komisyon kurulacağıaçıkça belirtilmektedir. (Anayasa Madde 92 ve 94) Bununla birlikte yasamameclislerinde komisyonlar bulunacağına ve kanun tasarı ve tekliflerinin bukomisyonlarda görüşüleceğine işaret eden dolaylı hükümler Anayasa’da yeralmıştır. Söz gelimi, 91. maddenin ikinci ve 92. maddenin beşinci fıkralarında“her iki meclisin ilgili komisyonları”ndan ve yine 92. maddenin onuncufıkrasında Cumhuriyet Senatosunun kendisine gönderilen bir metni “MilletMeclisi Komisyonlarında ve genel kurulundaki görüşme süresini aşmayan bir süreiçinde” karara bağlayacağından söz edilmektedir.
Dikkatedilirse görülür ki Anayasa, ancak kanun tasarı ve tekliflerinin her ikimeclisin bir karma komisyonda incelenmesini gerekli kıldığı hallerde bunlarınkurulması biçimini içtüzüklere bırakmayarak kendisi düzenlemiş; bir de kanunteklifi getiren Türkiye Büyük Millet Meclisi üyelerinin mensubu olmadıklarımeclisin komisyonları karşısındaki durumlarının düzenlenmesini yine içtüzüklerebırakmayarak kendisi hükme bağlamıştır. Her iki meclisin ayrı ayrı kuracaklarıkomisyonlar Cumhuriyet Senatosu ve Millet Meclisi arasında anlaşmazlık konusuolamayacağından Anayasa’nın bunlar üzerinde durmamasını tabii görmek gerekir.Öteden beri komisyonların yasama meclislerinin bölünmez parçaları oluşu vebunların çalışmalarının yasama işlerinin tabii ve zorunlu bir evresini teşkiledegelmesi karşısında Anayasa koyucudan bu konuda açık ve kesin bir buyruğunbeklenmesi yerinde olmaz. Yukarda da değinildiği üzere konuya dolaylı olarakdokunulmuştur ve bu dolaylı hükümler yasama meclisleri komisyonlarına ve kanuntasarı ve tekliflerinin bu komisyonlarda görüşülmesi usulüne bir Anayasamüessesesi niteliği vermeğe yetmektedir.
Öteyandan Anayasa, Türkiye Büyük Millet Meclisinin ve meclislerin çalışmalarınıkendi yaptıkları içtüzüklerin hükümlerine göre yürütmeleri kuralını dakoymuştur. (Madde 85/1) Yasama meclislerinin içtüzüklerinde komisyonlara,komisyon çalışmalarına, kanun tasarı ve tekliflerinin komisyonlara havalesineve buralarda görüşülmelerine ilişkin düzenlemelere önemle yer verilmektedir.
Yukarıdanberi kısaca değinilen hususlar gözönünde tutulursa yetkili komisyonlardangeçmeksizin veya usulünce kurulmamış yahut bünyesi Anayasa’ya aykırı birkomisyondan geçerek kabul edilmiş kanun tasarısının, iptal nedeni olacak birşekil eksikliği ile malul sayılması gerektiği sonucuna varılır.
Şuduruma göre 892 sayılı kanun şekil yönünden Anayasa’ya aykırıdır ve bu nedenleiptali gerekir.
II-892sayılı kanunun esas yönünden Anayasa’ya aykırılığı sorunu:
1-892sayılı kanunun 3. maddesi :
892sayılı kanunun 3. maddesine göre Hacettepe Üniversitesi Senatosu Rektörünbaşkanlığında öğretim görevi başında bulunan önceki rektörden, fakültedekanlarından, her fakültedeki profesörler kurulunun kendi üyeleri arasındaseçeceği ikişer profesörden ve rektörlüğe bağlı her yüksek okulun müdüründenkurulur.
TürkiyeCumhuriyeti Anayasa’sının 120. maddesi, ikinci fıkrası ile, üniversitelerin,kendileri tarafından seçilen yetkili öğretim üyelerinden kurulu organlarıeliyle yönetileceği ve denetleneceği kuralını koymuytur. Üniversite Senatosununbünyesi içine “seçilmiş yetkili öğretim üyesi” niteliğinde bulunmayankimselerin yer alabilmesi bu kurala aykırı düşer. Oysa Hacettepe ÜniversitesiSenatosunun doğrudan doğruya üye olarak girmeleri öngörülen yüksek okulmüdürlerinin öğretim üyeleri arasından seçimle iş başına getirilmelerinisağlayacak bir hüküm ne 892 sayılı kanunda, ne de bu yasanın kapsamı dışındakalan hususlar için 9. maddesiyle göndermede bulunduğu 28.10.1960 günlü ve 115saylı kanunla değiştirilmiş 4936 sayılı Üniversiteler Kanununda yoktur. Yüksekokul müdürlerinin görevlendirilme biçiminin daha çok 892 sayılı yasanın 2. maddesininüçüncü fıkrasında öngörülen yönetmeliklerle düzenleneceği anlaşılmaktadır. Şudurum ise yüksek okul müdürlerinin atanma ile de iş başına gelmelerineelverişlidir ve yüksek okul sayısı arttıkça Senatoda seçim değil atanma yoliylegelmiş kimselerin çoğunluğu alması olasılığı ve tehlikesi bile vardır.
892sayılı kanunun 3. maddesi bu bakımdan Anayasa’nın hem 120. maddesine hem de 2. maddesindekiCumhuriyetin niteliklerinden “demokratik devlet” ilkesine aykırıdır; iptaligerekir.
Kararda,yüksek okul müdürlerinin sıfatlarını Anayasa’nın 120. maddesinin esaslarıiçinde kazanmalarının Anayasa’nın bağlayıcılığından bir gereği olduğubelirtilmiştir. Bu görüş gerekçe değil ancak bir temenni ve ümit anlatımıolabilir; o niteliğiyle de tartışma konusu edilmesine yer yoktur.
2-892sayılı kanunun 4. maddesinin birinci fıkrası :
892sayılı kanunun 4. maddesinin birinci fıkrasında Hacettepe ÜniversitesiniRektörünün Üniversite Senatosunca seçilmesi öngörülmüştür.
Anayasa’nın120. maddesinin ikinci fıkrasının getirdiği kurala ve 2. maddesindeki “demokratikdevlet” ilkesine göre rektörün, üniversite öğretim üyelerinin tümü tarafındanve doğrudan doğruya seçilmesi gerekir. Yukarıda görüldüğü üzere HacettepeÜniversitesi Senatosunca yalnızca önceki rektör, fakülte dekanları, herfakülteden iki profesör ve yüksek okulların müdürleri katılabilecektir. Şuduruma göre işlemde iki dereceli seçim niteliği de vardır. Kamu yararıbakımından kesin ve kaçınılmaz bir zorunluluk bulunmadıkça iki dereceli seçimise “demokratik devlet” ilkesinin uyuşabileceği bir düzen değildir.
892sayılı kanunun 4. maddesinin birinci fıkrası bu bakımdan Anayasa’nın 120. maddesineve 2. maddesindeki “demokratik devlet” ilkesine aykırıdır; iptali gerekir.
III-SONUÇ:
1967/33– 1968/58 sayılı ve 3.12.1968 günlü karara yukarıda 1. ve II. bölümlerdebelirtilen nedenlerle ve o kapsam içinde karşıyız.
Üye
Avni GİVDA
Üye
Ahmet AKAR
SayınAvni Givda ve Ahmet Akar’ın karşı oy yazısının I. bendindeki görüşekatılıyorum.
Üye
Mustafa KARAOĞLU
SayınAvni Givda ve Ahmet Akar’ın karşı oy yazısının 892 sayılı Kanunun 3 ncümaddesinin Anayasaya aykırılığına ilişkin olan hükmüne katılıyoruz.
Üye
İhsan ECEMİŞ
Üye
Celâlettin KURALMEN
SayınAvni Givdanın karşı oy yazısının 1. bendindeki görüşe katılıyorum.
Üye
Fazlı ÖZTAN
KARŞIOY YAZISI
Mahkememizin1967/32 esas, 1968/57 karar sayılı ve 3.12.1968 günlü kararı üzerine kalemealdığım karşı oy yazısındaki gerekçelere göre aynı nitelikte bulunan bu kararadahi karşıyım.
Üye
Recai SEÇKİN