ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas No:1967/54
Karar No:1968/12
Karar tarihi:18.4.1968
Resmi Gazete tarih/sayı:18.6.1968/12927
İtirazeden : Danıştay Dâva Daireleri Kurulu
İtirazınKonusu : 5237 sayılı Belediye Gelirleri Kanununun 19. maddesinin (B) fıkrasındayer alan : "Belediye içindeki limanlarda boş veya yüklü olarak durupdenizi veyahut göl ve nehirleri işgal eden veyahut depo vesair surettekullanılan büyük küçük deniz nakil vasıtalarından Belediye Meclisincedüzenlenecek tarifeye göre resim alınır" şeklindeki hükmün Anayasa'nın 61inci maddesine aykırı olduğu ileri sürülerek iptali istenmiştir.
Olay:Tirebolu Belediye Meclisi, Şubat 1956 yılı toplantısında, yukarıda iptaliistenilen hükme dayanarak liman işgali ve resmine ilişkin tarifeyi değiştirmişve resim miktarını 1500 liradan 2000 liraya çıkaran bir karar almıştır.Denizcilik Bankası T. A. Ortaklığı, bu karar aleyhine Giresun İl YönetimKuruluna itirazda bulunmuş ise de, adı geçen kurulca itirazının reddedilmesiüzerine temyizen Danıştay'a başvurmuştur. Dâvaya bakmakta olan Danıştay DâvaDaireleri Kurulu, anılan hükmü Anayasa'ya aykırı görmüş ve bu konudakigerekçeli kararı ile ilgili evrak örneklerinin Mahkememize gönderilmesine vedâvanın olduğu yerde durdurulmasına 27.10.1967 gününde karar vermiştir.
DanıştayDâva Daireleri Kurulunun kararında, özetle Anayasa'nın 61 inci maddesi hükmünegöre, kanun koyucunun, sadece malî yükümün alınmasına izin vermesi yeterliolmayıp, yükümün konusunu, matrahını ve nispetini veya en yüksek sınırını,diğer bir deyimle çerçevesini kanunla düzenlemesi gerektiği, Belediye GelirleriKanununun iptali istenilen fıkrasında ise, sadece resmin konusunun belirtildiğidiğer hususların Belediye Meclisinin takdirine bırakıldığı bu sebeple anılanhükmün Anayasa'nın 61 inci maddesine aykırı düştüğü ileri sürülmüştür.
İlkinceleme :
AnayasaMahkemesi İçtüzüğünün 15 inci maddesi uyarınca, 26.12.1967 gününde yapılan ilkincelemede, dosyada sonuna etki yapacak bir eksiklik bulunmadığından işinesasının incelenmesine oybirliği ile karar verilmiştir.
Bununüzerine hazırlanan rapor, Danıştay Dâva Daireleri Kurulunun kararı, 5237 sayılıKanunun ve Anayasa'nın ilgili maddelerinin gerekçeleri, Komisyon raporları veMeclis görüşme tutanakları okunduktan sonra gereği görüşülüp düşünüldü :
Esasınincelenmesi:
5237sayılı Belediye Gelirleri Kanununun 19 uncu maddesinin B fıkrası şöyledir:
"B)Liman işgal resmî:
"Belediyeiçindeki limanlarda boş veya yüklü olarak durup deniz veyahut göl ve nehirleriişgal eden veyahut depo vesair surette kullanılan büyük küçük deniz nakilvasıtalarından Belediye Meclisince düzenlenecek tarifeye göre resim alınır. Buresim, liman dairelerince tahsil olunarak o yer Belediyesine verilir.
"Fırtına,Tamir ve Kumanya tedariki sebebiyle limanlara giren, çıkan veya Devlete aitolup ticarî işlerde kullanılmayan deniz nakli vasıtaları resimden müstesnadır.
"(A)fıkrasında bahsi geçen deniz nakil vasıtaları bu fıkra hükmüne tabideğildir."
DanıştayDâva Daireleri Kurulu, bu fıkranın "Belediye içindeki limanlarda boş veyayüklü olarak durup denizi veyahut göl ve nehirleri işgal eden veyahut depovesair surette kullanılan büyük küçük deniz nakil vasıtalarından BelediyeMeclisince düzenlenecek tarifeye göre resim alınır" hükmünü Anayasa'nın 61inci maddesine aykırı görmüş ve iptalini İstemiştir.
Anayasa'nın61 inci maddesi:
"Herkeskamu giderlerini karşılamak üzere, malî gücüne göre vergi ödemekle yükümlüdür.
Vergi,resim ve harçlar ve benzeri malî yükümler ancak kanunla konulur" hükmünütaşımaktadır.
AnayasaKoyucunun, her çeşit malî yükümlerin kanunla konulmasını emrederken, keyfi vetakdiri uygulamaları önleyecek ilkelerin kanunda yer almasını kastettiğişüphesizdir. Kanun koyucunun, sadece konusunu belli ederek bir malî yükümünalınmasına izin vermesi, bunun, kanunla konulmuş sayılması için yeter nedenteşkil edemez. Malî yükümlerin, mükellefleri matrah ve oranları, tarh vetahakkuku, tahsil usulleri, müeyyideleri, zamanaşımı gibi çeşitli yönlerivardır. Bunlar, kişilerin sosyal ve iktisadî durumlarını ve hattâ temelhaklarını etkileyecek uygulamalara yol açabilirler. Bu bakımdan kanunladüzenlenmeleri zorunludur. Nitekim tarh ve tahakkuk ve tahsil usulleri ilemüeyyideleri ve zamanaşımı, genel ve müşterek hükümler halinde kanunladüzenlenmişlerdir. Öteki yönler, yani mükellef matrah ve oran yönleri, her malîyükümün özelliğine göre değişmekte olduklarından, bu düzenleme herbirisi içinkanunla ayrı ayrı yapılmalı ve hiç olmazsa ana hatları, başka bir deyimleçerçeveleri belirtmeli ve bazılarının niteliklerine göre, mathar ve oranı, bumümkün olmazsa yükümlerin en yüksek sınırlan tayin olunmalıdır. Aksi haldeidareye, keyfi uygulamalara meydan verebilecek çok geniş bir takdir yetkisitanınmış olur.
Olayagelince, 5237 sayılı Kanunun 19 uncu maddisinin (B) fıkrasının iptali istenilenhükmü ile, liman işgal resminin konusu ve yükümlüleri gösterilmiştir. Bunakarşılık, bu malî yüküm hakkında bir matrah ve oran veya azamî bir miktarkonulmamış, resimin belediye meclislerince düzenlenecek tarifeye göre alınacağıaçıklanmıştır. Tarifenin düzenlenmesinde belediye meclisleri haiz olduklarıserbestiye ve takdir hakkına dayanarak kişilerden değişik resimisteyebilecekler; böylece idareye malî yüküm bakımından sınırsız yetkitanınmasından doğabilecek sakıncalar gerçekleşmiş olacaktır.
Bunedenlerle, iptali istenilen hükmün, Anayasa'nın 61 inci maddesine aykırıolduğu açıkça görülmektedir.
5237sayılı Kanunun 19 uncu maddesinin [B) fıkrasının dâva konusu hükmü iptaledilince, fıkranın diğer hükümlerinin uygulanması söz konusu olamıyacağından,22/4/1962 günlü ve 44 sayılı Kanunun 28 inci maddesinin son fıkrası hükmüuyarınca (B) fıkrasının, iptali istemi dışında kalan diğer hükümlerinin deiptali gerekmektedir.
SONUÇ:
1-5237 sayılı Belediye Gelirleri Kanununun 19 uncu maddesinin (B) fıkrasında yeralan "Belediye içindeki limanlarda boş veya yüklü olarak durup deniziveyahut göl ve nehirleri işgal eden veyahut depo vesair surette kullanılanbüyük küçük deniz nakil vasıtalarından Belediye Meclisince düzenlenecektarifeye göre resim alınır" şeklindeki hükmün, Anayasa'ya aykırıbulunduğundan iptaline oybirliği ile;
2-İtiraz konusu hükmün iptali, (B) fıkrasında yer alan ve dâva dışında kalanöteki hükümlerin uygulanmaması sonucunu doğurduğundan (B) fıkrasının ötekihükümlerinin de, 44 sayılı Kanunun 28 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca,iptaline oybirliği ile;
3-İşbu iptal kararının Anayasa'nın 152. ve 44 sayılı Kanunun 50. maddeleriuyarınca 17/10/1968 gününde yürürlüğe girmesine üyelerden CelâlettinKuralmen'in karşı oyu ile ve oyçokluğu ile;
18/4/1968gününde karar verildi.
Başkan
İbrahim Senil
Başkanvekili
Lütfi Ömerbaş
Üye
İhsan Keçecioğlu
Üye
Salim Başol
Üye
Feyzullah Uslu
Üye
Fazlı Öztan
Üye
Celâlettin Kuralmen
Üye
Hakkı Ketenoğlu
Üye
Sait Koçak
Üye
Muhittin Taylan
Üye
İhsan Ecemiş
Üye
Recai Seçkin
Üye
Ahmet Akar
Üye
Halit Zarbun
Üye
Muhittin Gürün
MUHALEFETŞERHİ
İptalolunan hükümlerin derhal ortadan kaldırılmasında kamu düzenini bozabilecek birmahzur olmadığı ve iptal hükmünün yürürlüğe girmesinin geri bıraktırılmasınıgerektiren başka bir halde bulunmadığı kanısındayım. Bu sebeple Anayasa'yaaykırılığı sabit olan malî bir yükümün 7/10/1968 gününe kadar devamettirilmesini ve bunun sonuncu olarak da yükümlü bulunanların kanunî tazyikleremaruz kalmalarına müsaade edilmesini caiz görmemekteyim. Kararın iptal hükmününgeri bırakılmasına ilişkin kısmına muhalifim.
Üye
Celâlettin Kuralmen